Людвиг Траубе: Немец физигі және патологияның негізін қалаушысы

Кіріспе

Людвиг Траубе (12 қаңтар 1818, Ратибор, Силезия, қазіргі Польшаның Рачибуж қаласы – 11 сәуір 1876, Берлин) – неміс дәрігері және Германияда эксперименталды патологияның негізін қалаушылардың бірі.

Өмірбаян

Людвиг Траубе еврей шарап сатушысының ұлы еді. 1835 жылы 17 жасында ол Ратибордағы гимназияны тастап кетті. Медицинаны Бреслау, Берлин және Вена қалаларында оқыды. Оның ұстаздары Ян Евангелиста Пуркине (1787–1869) және Йоханнес Мюллер (1801–1858) болды. Медицинадан басқа, ол философиялық зерттеулермен де белсенді айналысты; әсіресе Спинозаның философиясын жоғары бағалады. 1840 жылы «Specimina nonnulla physiologica et pathologica» еңбегімен өкпе эмфиземасы туралы докторлық диссертациясын қорғады. Содан кейін білімін кеңейту үшін Венаға көшті (барон Карл фон Рокитанский (1804–1878) және Йозеф Шкода (1805–1881)). 1841 жылдан бастап Берлинде кедейлерге арналған дәрігердің ассистенты болды. 1848 жылы жалақысыз лекция оқыды, ал 1849 жылы Шаритте Иоганн Лукас Шёнлейнның (1793–1865) алғашқы азаматтық ассистенты болды. Людвиг Траубе 1848 жылғы революциялық оқиғалар кезінде дәрігер ретінде қатысты. Траубенің досы, кейін белгілі ботаник Натанаэль Прингсхайм (1823–1894) ұрыс кезінде тұтқындалды. Прингсхаймның тағы бір досы ауыр жарақат алды, бірақ Людвиг Траубе көмегімен құтқарылды. 1853 жылы Траубе Шариттегі өкпе бөлімінің жетекші дәрігері, кейіннен пропедевтикалық клиниканың меңгерушісі болды. Ол сонымен қатар әскери-медициналық семинарияларда оқытушы болып жұмыс істеді. Берлиндегі еврей қауымының ауруханасында ішкі медицина бөлімінің бас дәрігері болды. Траубенің еврей тегі оның мансабына үлкен кедергі келтірді, бірақ оған қарамастан 1857 жылы Берлиндегі Фридрих Вильгельм институтында адъюнкт-профессор, ал 1862 жылы – толық профессор атанды. 1866 жылы «Geheimer Medizinalrath» атағын алды, ал 1872 жылы Берлин университетінің профессоры болып тағайындалды. Людвиг Траубе жүрек ауруына шалдықты, осы аурудан қайтыс болды. Оның қабірі Берлиндегі Шёнхаузер аллеясындағы еврей зиратында орналасқан. Людвиг Траубе – физиологиялық химияның пионері және ерекше ғалым Мориц Траубенің ағасы еді. Берлиндегі дәрігер Мориц Литтен (1845–1907) оның күйеу баласы болды. Людвиг Траубе Кора Марквальдқа үйленді, олардың 3 қызы мен 2 ұлы болды. 5 жасында дифтериядан қайтыс болған ұлының өлімі оқиғасы қатты әсер етті. Тағы бір ұлы Людвиг Траубе (1861–1907) палеограф болды. Оның немерелері Вильгельм Траубе (химик, 1866–1942) және Альберт Френкель (дәрігер, 1848–1916) да ғалымдар отбасы Траубе-Литтен-Френкельге жатады. Оның бір қызы Маргарет Траубе, химияшы және қоғамдық белсенді, алғаш физиолог және гистолог Франц Кристиан Боллға, екінші рет итальяндық инженер және саясаткер Гульельмо Менгариниге тұрмысқа шықты. Тағы бір қызы медбике және қайырымдылық қызметкері Анна Френцель Селлидің анасы болды.

Ludwig Traube was a son of a Jewish wine merchant. In 1835, at age 17, he left the gymnasium in Ratibor. He studied medicine in Breslau, Berlin and Vienna. Among his teachers were Jan Evangelista Purkyně (1787–1869) and Johannes Müller (1801–1858). Besides medicine, he was very active in philosophical studies; he especially appreciated the philosophy of Spinoza. In 1840 he received his doctorate („Specimina nonnulla physiologica et pathologica“), a work about pulmonary emphysema. Then he moved to Vienna to broaden his knowledge (Baron Carl von Rokitansky (1804–1878) und Joseph Škoda (1805–1881). Since 1841 he was assistant of a physician for paupers in Berlin. In 1848 he became an unsalaried lecturer and in 1849 the first civilian assistant of Johann Lukas Schönlein (1793–1865) at the Charité. Ludwig Traube was involved as physician during the revolutionary occurrences in 1848. The later well known botanist Nathanael Pringsheim (1823–1894), who was a friend of Traube, was arrested during the fighting. Another friend of Pringsheim was severely wounded, but saved by the help of Ludwig Traube. In 1853 Traube became the leading physician of the pulmonary department at the Charité and later chief of the propaedeutic clinic. He was also teacher at the military medically seminaries. At the hospital of the Jewish community in Berlin he was head physician of the internal medicine department. Traube's Jewish ancestry was a great handicap for his career, but despite this he became in 1857 an adjunct professor, and in 1862 ordinary professor at the Friedrich Wilhelms Institute in Berlin. In 1866 he got the title “Geheimer Medizinalrath” and in 1872 he was appointed a professor at the University of Berlin. Ludwig Traube had a coronary disease, which led to death. His grave is at the Jewish cemetery Berlin Schönhauser Allee. Ludwig Traube was the elder brother of Moritz Traube, who was an extraordinary private scholar and a pioneer of physiological chemistry. The Berlin physician Moritz Litten (1845–1907) was his son in law. Ludwig Traube married Cora Marckwald, and they had 3 daughters and 2 sons. It was an impressing happening, when a son died from diphtheria the age of 5 years. Another son, Ludwig Traube (1861–1907), was a palaeographer. His nephews Wilhelm Traube (chemist, 1866–1942) and Albert Fraenkel (physician, 1848–1916) belong also to the scholars family Traube Litten Fraenkel. One of his daughters was Margarete Traube, a chemist and activist, married firstly to the physiologist and histologist Franz Christian Boll and secondly to the Italian engineer and politician Guglielmo Mengarini. Another daughter was the mother of Anna Fraentzel Celli, a nurse and philanthropist.

Бағалаулар

Людвиг Траубе Германияда эксперименталды патофизиологиялық зерттеулерді қалыптастыру арқылы үлкен даңқ пен құрметке ие болды (мысалы, ол 1840 жылдары Берлиндегі Ораниенбург көшесіндегі пәтерінде жануарлармен тәжірибелер жүргізді). Ол аускультация және перкуссия сияқты физикалық медициналық әдістерді жетілдірді және медициналық құжаттаманы жүйелеуші болды (мысалы, клиникалық тәжірибеге температуралық импульс және тыныс алу жиілігінің графигін енгізді). Ол тыныс алу патофизиологиясын және дене температурасының реттелуін зерттеді, сондай-ақ дигиталис терапиясына ғылыми негіз салды. Жүрек және бүйрек аурулары арасындағы тығыз байланыс анық көрсетілді. Ол Рудольф Вирховпен (1821–1902) бірлесіп жұмыс істеді, олар "Эксперименталды патологияға үлес" еңбегін жариялады.

Ақпарат көздері мен әдебиет

Нахлас Траубе Литтен. Берлиндегі мемлекеттік кітапхана. Пруссиялық мәдени мұра. Қолжазба бөлімі. Траубе, Людвиг. : Вирховқа жазған хаттар (Literaturarchiv der Deutschen Akademie der Wissenschaften zu Berlin, NL Virchow 2188, 9 Bl. Берндт, Х.: Людвиг Траубенің нефрологияға қосқан үлесі. Zeitschr. Urol. Nephrol. 79 (1986) 171–174
Еврейлік лексиконы. Берлин (1930) 1034–1035
Виннингер, С.: Үлкен еврей ұлттық биографиясы. 6-том, Бухарест (1936) 125–126
Хенрик Франке: Мориц Траубе (1826–1894) Шарап саудагерінен академия мүшелігіне дейін, "Химия тарихына арналған зерттеулер мен көздер", 9-том, Ғылым және аймақтық тарихқа арналған баспагерлік үй Доктор Майкл Энгель.