Кіріспе

Вигмор – Англияның Херефордшир графтығының солтүстік-батыс бөлігіндегі ауыл және азаматтық приход. Ол A4110 тас жолында, Уэльс шебіндегі Лудлоу қаласынан шамамен 13 шақырым (8 миль) батысқа қарай орналасқан. Ескі заманда бұл аудан "жүз" деп аталатын әкімшілік аймақ болып табылды.

Атауы

Атау 1086 жылы Уайгемор, 1165 жылы Виггемора деп тіркелген, бұл көне ағылшын тіліндегі *wicga mōr сөзінен шыққан, мұндағы wicga ("шыбық") деген сөз батпақтың өнімділігін білдіреді, демек "қозғалмалы батпақ" немесе осыған ұқсас мағынаны білдіреді. Вигмор 19 ғасырғы зерттеулерде әдетте Англо-саксон жылнамасының Вигингемері (s. a. 917, 921) деп қарастырылған, бірақ Вигингемердің қазір Эссекс, Ньюпортта болғандығы белгілі. Бұл жаңылысқа Эдвард Лай себепкер болды, ол Викингтермен байланысын көрсететін Викингемерді (Wicinga mere) Херефорд аймалындағы шаруашылық ретінде жазған.

Ерте тарих

Қазіргі ауылдың орналасқан жеріне жақын төбедегі ертедегі қоныс Мерестон немесе Мерестун деп аталған болуы мүмкін (Ескі ағылшын тілінен Мерск, яғни көл немесе батпақ, және Тун, яғни қоршау, шаруашылық, ауыл, орам немесе жылқы шаруашылығы – демек, сөзбе-сөз "батпақ жанындағы ауыл"). Батпақтың аты кейіннен ауылға берілген сияқты. Аймақта (Уотлинг көшесінің батыс тармағында, Уигмор Моор арқылы өтетін) Римдік қалдықтары да табылды (Бюри фермасының жанында, шығысқа қарай). Вигмор шіркеуі – англосаксон негізінде салынған, оның 10 ғасырға жататын қабырға бөліктері сақталған.

Мортимер кезеңі

Эдуард Исповедник билік құрған кезде Вигмор барониясы Шрусбери графы Эдрик Сильватикусқа тиесілі болды. Бірақ, Нормандар басып алғаннан кейін ол бағынудан бас тартты, шайқаста жеңіліп, тұтқынға алынды. Оның иеліктері кейіннен Норман Уильям Фиц Осбернге, Уильям I-нің 1068-1072 жылдардағы Герефорд графына, оның көрсеткен қызметі үшін сыйлық ретінде берілді. Фиц Осберн Вигмор қамалын салды, ол осылай атала бастады. Бұл қамал бастапқыда топырақ пен ағаштан салынған болса да, XIII және XIV ғасырларда Уэльс шебіндегі маңызды ағылшын шекаралық қамалының біріне айналды. Бірақ Фиц Осберннің ұлы Роджер де Бретейль графтардың бүліктеріне қатысты. Граф жеңілгеннен кейін Вильгельм I қамалды тартып алып, өзінің басқа қолдаушысы Ранулф де Мортимерге берді. Осы кезден бастап Вигмор Мортимерлер барониясының орталығы болды. Вигмор – «Соңғы сот кітабында» тіркелген Херефордширдегі санаулы қалалардың бірі. 1066 жылы Херефорд графтықтағы жалғыз қала болғанымен, 1086 жылға қарай Клиффорд (сонымен қатар Фиц Осберн салған) және Вигмор қалаларына қалашықтар қосылды. Вигмор, сол кезде Hazeltree жүзінде орналасқан, «Соңғы сот кітабында» үш рет еске алынады. Бірінші жазба Ранулф Мортимердің жерлері туралы айтады және ол Вигмор қамалын салғанын, бұл жер бұрын Гунфридке тиесілі болған және Merestun деп аталған екенін көрсетеді. Сондай-ақ, салық төлеген екі «hide» (жер өлшемі), қожалықтағы екі жұмысты ат қосылған егіс және төрт құл болғаны туралы мәліметтер бар. Вигмор қаласы 7 фунт төлегені жазылған: «bergu qd ibi est redd vii lib». Екіншіден, корольдің жерлерін тіркеу бөлімінде Мерестоун Ранулф Мортимер король үшін ұстаған Кингсленд иелігінің бір бөлігі ретінде тіркелген. Үшінші бөлімде Ранулф Мортимер Вигморды ұстағаны, ал Альфвард бұрын ұстаған және Вигмор қамалы орналасқан жарты «hide» жер бар екені айтылады. Егер бір «burgage» (қалалық жер учаскесі) үшін 12 d (денг) аренда төленетін болса (сол кездегі басқа жалдамалы жерлерге тән), қала төлеген ақша шамамен 140 «burgage»-ге тең болуы мүмкін. XIII және XIV ғасырдың басында өте гүлденген шағын базар қаласы болғанымен, Вигмор сәтсіз қалашық деп есептелмейді, бірақ аймақтағы басқа қалалар сияқты өркендемеген. 14 ғасырға қатысты екі «extent» (жерді салық салу мақсатында бағалау) құжаты Ұлттық мұражайда сақталған, олар осы елді мекенді қамтиды. 1304 жылғы құжатта 140-қа жуық «burgage» иеленген 102 жалдаушы болғаны тіркелген. Сондай-ақ, апталық базар және Әулие Андрей мерекесінде өткізілетін жәрмеңке болғаны айтылған. Вигмордың базар қаласы ретінде маңыздылығы, кемінде, Мортимер отбасының және олардың қамалының ықпалына байланысты болды, бұл қалаға көптеген жергілікті және аймақтық бизнесті тартты. Бірақ Вигмордың гүлденуі 14 ғасырдың ортасында, Мортимер отбасы әкімшілік орталығын 1314 жылы неке арқылы мұра еткен Людлоу қамалына көшірген кезде азайды. Дегенмен, Вигмор қамалы келесі 250 жыл бойы, олардың әулетінің құлауына дейін отбасының ресми резиденциясы болып қала берді. Мортимерлер әулетінің еркек желісі 1424 жылы тоқталғанда, қамал тәжге өтті. Ол XVI ғасырда, ішінара түрме ретінде сақталды, бірақ қамал бұрыннан бұзыла бастаған еді. Вигмор қаласы қамалдың тағдырын бөлісті және 16 ғасырға қарай ауылға айналды. Қамал 1643 жылы Англия азамат соғысы кезінде гарнизон болуына жол бермеу үшін толығымен бұзылды.

Қазіргі тарих

Вигмор Англиядағы Қолғаулау туралы заңға (Enclosure Act) қолданылған алғашқы аймақтардың бірі болды. 1772 жылғы бұл заң жақын жердегі батпақ пен орманға әсер етті. Жерді бөлетін үйінділер қазірге дейін сақталған. 1870–1872 жылдары Англия мен Уэльстің Императорлық газетінде Вигмор ауылының шағын сот отырыстарының орны болғаны, сондай-ақ пошта бөлімі, полиция станциясы, екі методист шіркеуі және ұлттық мектеп бар екендігі тіркелген. 6 мамыр және 5 тамыз күндері жәрмеңкелер өткізілген. Парох Лимбруктың бір бөлігін қамтыды және Лудлоу ауданында орналасқан. Ауылдың халқы 499 адамды, ал үйлер саны 104-ті құрады. Вигмор жүздігі туралы мәліметтерде, оның 14 приходтан және 5 бөлімнен тұратыны көрсетілген. Оның аумағы 6309 адамды және 1234 үйді қамтыды. 1887 жылғы Британ аралдарының газеті Вигмор ауылының он бес жыл ішінде көп өзгермегенін көрсетті – тұрғындардың саны аздап кеміген: 417 адамды құрады. Сол сияқты, Вигмор жүздігінде 5665 адам тұрды.

Мектептер

Ауылда бір бастауыш мектеп және бір орта мектеп (Вигмор орта мектебі) бар, ол 2007 жылы біріккен мектеп атанды. Мектеп Солтүстік Херефордшир аймағынан оқушылар қабылдаса да, кейбіреулері Оңтүстік Шропширден және Уэльс шекарасынан да келеді.

Қызықты орындар

Вигмор аббаттығы, Вигмордан солтүстікке қарай шамамен 2 км жерде орналасқан Августин аббаттығы және шаруашылық, 1179 жылы Ранулф де Мортимер мен оның ұлы Хью де Мортимер құрған. Аббат шіркеуінде Мортимерлердің көптеген мүшелері жерленген, олардың ішінде Март графы титулын алған бесеуі бар. Аббат монастырлардың таратылу кезеңіне дейін дамып, гүлденді, содан кейін қиратылды. Вигмор залы – 16 ғасырға жататын үй. Вигмор шіркеуі, Әулие Джеймсқа арналған, ауыл мен төңіректегі аймақтардың маңызды нысаны болып табылады, себебі ол ауылға көрінетін төбеде орналасқан. Ол 11 ғасырда Мортимер отбасымен колледж шіркеуі ретінде салынды және одан бұрынғы саксондық ғимараттың орнында тұр. Шіркеудің өте ерте нормандық кезеңге жататын негізгі бөлігі сақталған, сондай-ақ солтүстік қабырғасының сыртындағы «қамыс тігісі» (herringbone opus spicatum) әдісімен қаланған қабырға фрагменттері көрініп тұр. 1330 жылдардан бері шіркеуге көптеген өзгерістер енгізілген жоқ, тек егжей-тегжейлі толықтырулар жасалды. Тағы бір қызықты орын – Лейнтвардиндегі римдік Бравониум бекінісі, Вигмордан 3,2 км қашықтықта орналасқан.