Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тамақ заттарының тіршілік процестерімен байланысты зерттелуі.
Study of food substances in relation to life processes
Тамақтандыру ғылымы (сондай-ақ, тамақтану ғылымы, кейде қысқаша тамақтану, ескірген трофология) – тамақтанудың физиологиялық процесін (көбінесе адам тамақтануын) зерттейтін ғылым. Ол тамақтағы қоректік заттар мен басқа да заттарды организмнің күшін сақтау, өсу, көбею, денсаулық және аурулармен байланысты түсіндіреді.
Nutritional science (also nutrition science, sometimes short nutrition, dated trophology) is the science that studies the physiological process of nutrition (primarily human nutrition), interpreting the nutrients and other substances in food in relation to maintenance, growth, reproduction, health and disease of an organism.
Тарих
Тамақ тағамдық ғылым тәуелсіз оқу пәні ретінде қалыптасқанға дейін, көбінесе химиягерлер осы салада жұмыс істеді. Тағамның химиялық құрамы зерттелді. Макроэлементтер, әсіресе ақуыздар, майлар және көмірсулар 19-шы ғасырдан бері (адам) тамақтануын зерттеудің басты құрамдас бөліктері болды. Витаминдер мен өмірлік маңызы бар заттар ашылғанға дейін тамақтану сапасы тек энергетикалық құндылығымен өлшенді. Кеннет Джон Карпентер өзінің «Тамақ тағамдық ғылымының қысқаша тарихы» еңбегінде 20-шы ғасырдың басындағы кезеңді «витамин дәуірі» деп сипаттады. Алғашқы витамин – тиамин 1926 жылы оқшауланып, химиялық тұрғыдан анықталды. 1932 жылы С витамині оқшауланды, оның денсаулыққа тигізетін әсері, скорбутқа қарсы қорғаныс әрекеті алғаш рет ғылыми тұрғыда дәлелденді. Лондон университетінің британдық физиологы Джон Юдкиннің ұсынысымен 1950 жылдары тамақ тағамдық ғылымы бойынша бакалавр және магистр дәрежелері енгізілді. Тамақ тағамдық ғылымы жеке ғылым саласы ретінде 1956 жылдың қараша айында Германияда институционалдық деңгейде бекітілді, сол кезде Ханс Дидрих Кремер Гиссен қаласындағы адам тамақтану кафедрасына тағайындалды. Тамақ тағамдық ғылымы институты бастапқыда Медициналық зерттеулер және біліктілікті арттыру академиясында орналасқан болатын, бірақ Юстус Либиг университеті қайта ашылғаннан кейін Адам медицинасы факультетіне көшірілді. Кейін Германияда осы сияқты жеті университет ашылды. 1950-1970 жылдары тамақ тағамдық ғылымында тамақтағы майлар мен қантқа баса назар аударылды. 1970-1990 жылдары тамақтанумен байланысты созылмалы аурулар мен диеталық қосымшалар зерттелді.
Before nutritional science emerged as an independent study disciplines, mainly chemists worked in this area. The chemical composition of food was examined. Macronutrients, especially protein, fat and carbohydrates, have been the focus components of the study of (human) nutrition since the 19th century. Until the discovery of vitamins and vital substances, the quality of nutrition was measured exclusively by the intake of nutritional energy. The early years of the 20th century were summarized by Kenneth John Carpenter in his Short History of Nutritional Science as "the vitamin era". The first vitamin was isolated and chemically defined in 1926 (thiamine). The isolation of vitamin C followed in 1932 and its effects on health, the protection against scurvy, was scientifically documented for the first time. At the instigation of the British physiologist John Yudkin at the University of London, the degrees Bachelor of Science and Master of Science in nutritional science were established in the 1950s. Nutritional science as a separate discipline was institutionalized in Germany in November 1956 when Hans Diedrich Cremer was appointed to the chair for human nutrition in Giessen. The Institute for Nutritional Science was initially located at the Academy for Medical Research and Further Education, which was transferred to the Faculty of Human Medicine when the Justus Liebig University was reopened. Over time, seven other universities with similar institutions followed in Germany. From the 1950s to 1970s, a focus of nutritional science was on dietary fat and sugar. From the 1970s to the 1990s, attention was put on diet related chronic diseases and supplementation.
Айырмашылығы
Тамақтану ғылымы көбінесе тамақ ғылымымен (тамақтану және тамақ ғылымы) біріктіріледі. Трофология – басқа тілдерде тамақтану ғылымын білдіретін, әлемдік термин, бірақ ағылшын тілінде ол көне термин саналады. Бүгінде ол, әсіресе, тағамдарды белгілі бір комбинацияда тұтынуды жақтаған (немесе кейбір комбинациялардан аулақ болуды кеңес берген) тағамдарды үйлестіру тәсіліне қатысты қолданылады. Экотрофология – тамақтану ғылымының күнделікті практикаға және үй шаруашылығының элементтеріне қатысты саласы, ол негізінен Германияда зерттеледі.
Nutritional science is often combined with food science (nutrition and food science). Trophology is a term used globally for nutritional science in other languages, in English the term is dated. Today, it is partly still used for the approach of food combining that advocates specific combinations (or advises against certain combinations) of food. Ecotrophology is a branch of nutritional science concerned with everyday practice and elements from household management that is primarily studied in Germany.
Академиялық оқу және білім беру
Дәмдік тағамтану ғылымы әлемнің көптеген университеттерінде оқытылады. Оқу бағдарламасының бастапқы кезеңінде биология, химия, математика және физика сияқты негізгі пәндер оқытылады. Содан кейін, негізгі назар бейорганикалық химия, функционалды биология, биохимия және генетикаға аударылады. Көптеген университеттерде студенттер белгілі бір салалар бойынша мамандану мүмкіндігіне ие, бұл арнайы тағам химиясы, дәмдік физиология, дәмдік эпидемиология, тағам заңнамасы және дәмдік медицина сияқты пәндерді қамтиды. Экономикалық жағына көбірек қызығушылық танытқан студенттер көбінесе азық-түлік экономикасы саласында маманданады. Сонымен қатар, көптеген университеттерде оқу бағдарламасына зертханалық жұмыстар да кіреді.
Nutritional science as a subject is taught at universities around the world. At the beginning of the programs, the basic subjects of biology, chemistry, mathematics and physics are part of the curriculum. Later, a focus is on inorganic chemistry, functional biology, biochemistry and genetics. At most universities, students can specialize in certain areas, this involves subjects such as special food chemistry, nutritional physiology, nutritional epidemiology, food law and nutritional medicine. Students who are more interested in the economic aspect usually specialize in the field of food economics. Laboratory exercises are also on the curriculum at most universities.