Иберия аққуасты бақасы (Iberiya aqquasty baqası)

Кіріспе

Амфибиялардың түрі

Жалпы петрушка жабағы (Pelodytes punctatus) – Pelodytes туысына жататын жабағының бір түрі. Ол Оңтүстік-Батыс Еуропаның Иберия аймағында мекендейді. Оның алғаш рет анықталғаны 1802 жылға дейін жетеді деп саналады.

Сипаттама

Қарапайым петрушка бақасы (Pelodytes punctatus) – өте кішкентай, нәзік денелі, ұзын артқы аяқтары, жалпақ басы және тік қарындас нұсқалы көздері бар бақа. Аталықтарының ұзындығы шамамен 3,5 см (1,4 дюйм), ал аналықтары 3,9 см (1,5 дюйм) дейін жетеді. Денесінің жоғарғы бөлігінің түсі әртүрлі, көбінесе ашық қоңыр, сұр немесе ашық зәйтүн түсті фонда бейкез жасыл дақтар болады. Бақаның арқасы созылған тегіс түйіндермен жабылған, олар көбінесе бүйір бойында толқын тәрізді бойлық қатарлармен орналасқан, ал қабырғаларында қызғылт-сары түс болуы мүмкін. Көздерінің артында және құлақ қабығының үстінде қысқа, кішкентай безі бар. Онда тері бездері жоқ. Бақаның ішкі жағы ақ, ал жамбас аймағы сары-жеміш түсті. Олар жер қазғыш түрлерге жатады, яғни аяқтары қазуға және жерге көмілуге бейімделген, жер астында тіршілік ете алады. Жұпталу маусымында аталықтарының саусақтарының ішкі жағында, алдыңғы аяқтарында және кеудесінде қара түсті ісінулер пайда болады. Аталықтарының алдыңғы аяқтары аналықтарына қарағанда күштірек. Олар көптеген бақа түрлері сияқты толыққанды жасырынып жүрмейді, бірақ олардың қоршаған ортасына қарамастан, жасырын түсті. Олар бір секіруде 50–70 см (20–28 дюйм) секіре алады, осы қабілеті үшін Германияда оларды "Мад Джампер" немесе "Моддеркруйпер" деп атайды. Сондай-ақ, Иберия петрушка бақасы (Pelodytes ibericus), еуропалық қанатты бақалар және мегофридтер де осы топқа жатады.

Тіршілік ету ортасы және таралуы

Бұл бақаларды Франция, Солтүстік-Шығыс Испания және Солтүстік-Батыс Италияның шағын бөлігінде (әсіресе, Оңтүстік Пьемонт және Лигурияда) кездестіруге болады. Олардың саны таралу аймағының барлық жерінде азайып келеді, себебі олардың мекендеу ортасы өзгеруде, көбеюге қолайлы жерлері жойылуда. Испанияның оңтүстігі мен Португалияның солтүстігінде оларға қауіпті жағдай туындап отыр. Аталған түрдің қазіргі жағдайы талқылауда және түрлердің генетикалық айырмашылықтарына байланысты таксономиялық жіктелуде келіспеушіліктер бар, әсіресе Пиреней түбегіндегі түрлердің қабаттасқан аймақтарында. Бақалардың мекендейтін биіктігі теңіз деңгейінен бастап, орташа биіктіктегі таулы аймақтарға дейін, 1630-2000 метрге (5350-6560 фут) жетеді. Олар осы биіктікте жайлы өмір сүре алады, бірақ көбею үшін теңіз деңгейінен 60-460 метр (200-1500 фут) биіктіктегі төменгі аймақтарды ұнатады. Парсильд жабайы бақаларының мінез-құлқы экологиялық нишаға байланысты өзгереді, себебі олар ауа райына өте сезімтал. Олардың кең таралғандығы мен жұмыртқа салу және жұптасу әдеттерінің икемділігіне байланысты, әртүрлі жергілікті парсильд бақаларының көбею мерзімі, басқа ауа райында өмір сүретін сол түрдің өкілінен өзгеше болуы мүмкін.

Жұптау және мінез-құлық

Пелодит пенктатус уақыт кестесі бойынша көбейеді. Көбею үлгілерінің икемділігі оларға қоршаған ортаның өзгеруіне жақсы бейімделуге мүмкіндік береді. "Қауіптен сақтану" моделінде олар өмір бойы және бірнеше көбею маусымы ішінде, қоршаған орта мен сол кездегі өздерінің физиологиялық жағдайына байланысты күзге және көктемге көбеюді ауыстырып отырады. Бақалар үшін көлдердің ауданы өте маңызды, олар үлкен ауданы бар көлдерді ұнатады. Сондай-ақ, қара бидай бақаларының шағын өзендерде немесе жасанды су қоймаларында көбейетіні хабарланған. Жерорта теңізінің түрлері әдетте күзде көбейеді, бұл ауа температурасымен және бақаның биологиялық инстинктімен реттелуі мүмкін. Күзде шайқаған шағылыстар көктемде шайқаған шағылыстарға қарағанда жақсырақ өмір сүреді. Бұл қыс бойы дамуға көбірек уақыт, бәсекелестіктің азаюы және хищниктердің аз болуы себебінен болуы мүмкін. Қара бидай бақалары көбею үшін амплексусқа қатысады, ал аналық бақалар 30-дан 400-ге дейін жұмыртқа салады.

Даму және көбею

Метаморфоз таралу аймағына байланысты қаңтар немесе ақпан айында басталып, наурызға дейін созылуы мүмкін. Олардың шақыру жүйесі күрделі, бірақ 300 метрден артық қашықтықта тұрған адам тыныш дауысты естімейді. Олардың аллельдеріне бірнеше микросателлиттер картаға түсірілді, бұл олардың генетикалық қорында көптеген әртүрлі аллельдер бар екенін көрсетеді. Америкалық қызыл батпақты рагының (Procambarus clarkii) енгізілуі инвазивті түрлердің петрушка бақасының мінез-құлқы мен өміріне қалай әсер ететінінің мысалы. Pelodytes punctatus дернәсілдері жоғарыда айтылғандай, салыстырмалы түрде жоғары икемділікке ие. Дегенмен, олар өзгеріп жатқан экожүйелердің және олардың мекендеу ортасына жаңа инвазивті түрлердің енгізілуінің салдарына ұшырады. Туған жерлік дернәсіл жемтіктеушілерге Aeshnid тарақшыларының дернәсілдері немесе олармен ортақ мекендейтін басқа да жәндіктер мен жануарлар жатады. Инвазивті балық түрі – шығыс шыбын-шіркей балығы (Gumbusia holbrooki) алғаш рет бірнеше он жыл бұрын Иберия түбегіне жақын жерлерде пайда болды. Инвазивті жемтіктеушілер морфологиялық дамуға, дернәсілдердің өсуіне және дернәсілдердің өлім-жітіміне теріс әсер етуі мүмкін. Бақалар рактермен бірге өмір сүргеннен кейін 30 жылдың ішінде физикалық өзгерістерді көрсетті. Петрушка бақалары инвазивті балықтардың болуына байланысты мінез-құлқында да өзгерістерге ұшырады. Инвазивті түрлердің жақында енгізілуіне байланысты, әлі де бірлескен эволюция жүріп жатыр, және кейбір ғалымдар инвазивті түрлердің петрушка бақасының дернәсілдеріне тигізетін әсерін толық анықтау үшін ұзақ уақыт бірге тұру қажет деп санайды. Бақалар жыл сайын азаятын көлдерді мекендейді. 1997 жылдан 1999 жылға дейін олардың дернәсілдері орналасқан Жерорта теңізі көлдерінің саны шамамен жартысына азайды. Олардың көбейетін су қоймаларына ең үлкен қауіп – құрғау, ол адамның батпақты жерлерді кептіруі немесе олардың ортасындағы құрылыс жұмыстарынан туындауы мүмкін. Олар сондай-ақ тіршілік ету ортасының немесе көбейту алаңдарының жойылуына байланысты өрт қаупіне де ұшырайды. Петрушка бақасының бейімделуге және икемділікке ие болу қабілеті жоғары (жоғарыда көбейту және ерте өмірлік мінез-құлықтарды қараңыз). Осының арқасында олар климаттың өзгеруіне және экологиялық өзгерістерге қарамастан жаңа экожүйелерге жылдам бейімделе алады.

Metamorphosis can occur as early as January or February until March, depending on the distribution range. They have an elaborate calling system, but an average human more than 300 meters (980 feet) away will be unable to hear the quiet call. Several microsatellites have been mapped onto their alleles, and demonstrates that there are many different alleles present in their genetic field. The introduction of the American red swamp crayfish, Procambarus clarkii, is an example of how invasive species can impact parsley frog behavior and life. Pelodytes punctatus tadpoles have relatively high plasticity, as mentioned above. However, they have been impacted by changing ecosystems and introducing new and invasive species into their habitats. Native tadpole predators can include larval Aeshnid dragonflies, or other insects or animals they share habitat with. The invasive fish species, Gumbusia holbrooki (Eastern mosquitofish), first appeared in their habitats near the Iberian peninsula several decades ago. Invasive predators may have negative impacts on morphological development, studying tadpole growth and increasing rates of tadpole mortality. It only took 30 years for the frogs to exhibit physical changes after cohabitation with the crayfish. Parsley frogs also experienced behavioral changes in the presence of invasive fishes. Because of the recent introduction of invasive species, there is still co evolution occurring, and some scientists determined that there needs to be a longer period of co habituation to fully determine the effect of the invasive species on the parsley frog tadpoles. The frogs also occupy fewer ponds annually. From 1997 to 1999, the Mediterranean ponds that typically housed their larvae decreased by nearly half. The biggest threat to their breeding pools is drying, which can be precipitated by man made drainage of wetlands or construction work in their environments. They also face danger from fires for similar reasons of habitat or breeding ground destruction. The parsley frog has a relatively high ability to adapt and exhibit plasticity (see above breeding and early life behaviors). Because of this, they may be able to quickly shift into new ecosystems even in the face of climate change and shifting ecologies.

Тұтқында

Бұл бақалар тұтқында өркендеуі мүмкін, бірақ XIX ғасырда оларды үй жануарлары ретінде ұстау сирек кездесетін. Бүгінде оларды үй жануарлары ретінде ұстайтынын көрсететін қандай да бір дәлел жоқ.

Құқықтық қорғау

Парши жабайы бақа аса қауіпті емес, бірақ Еуропада заңмен қорғалады. Бұл бақаны қорғайтын бірнеше еуропалық заң бар: Францияда – Берн конвенциясы, III қосымша (1979); Италияда – 43/CEE нөміріндегі Жерсіндіру орталары туралы директива (1992); Италияның Пьемонт облысында – Пьемонт облыстық заңы 29/1984, 1-бап; және Италияның Лигурия облысында – Лигурия облыстық заңы 4/1992, 11-бап. Олардың көбею орындарының уақытша болуына байланысты, сақтау шаралары кеңінен таралған және ауқымды болуы мүмкін.