Кіріспе
Сақтандырудағы ұғым
Сақтандыру тәжірибесінде сақтандырылатын мүдде, сақтандырылған нысанның (немесе адам болған жағдайда, оның тірі қалуының) жөнделмей немесе зақымданбай жалғасуынан сақтандырылған тұлғаның қаржылық немесе басқа да пайда көруі кезінде туындайды. Бір нәрсенің жоғалтылуы немесе зақымдануы адамға қаржылық немесе басқа да шығын келтірсе, онда ол тұлғаға сақтандырылатын мүдде болады. Әдетте, сақтандырылатын мүдде меншік, иелік немесе тікелей байланыс арқылы белгіленеді. Мысалы, адамдар өз үйлері мен көліктеріне қатысты сақтандырылатын мүддеге ие, бірақ көршілерінің үйлері мен көліктеріне емес, және әрине, бейтаныс адамдардың мүліктеріне де емес. Сақтандырылатын мүддедегі екі маңызды ұғым – «нақты күту тесті» және «заңдық мүдде тесті».
In insurance practice, an insurable interest exists when an insured person derives a financial or other kind of benefit from the continuous existence, without repairment or damage, of the insured object (or in the case of a person, their continued survival). An "interested person" has an insurable interest in something when loss of or damage to that thing would cause the person to suffer a financial or other kind of loss. Normally, insurable interest is established by ownership, possession, or direct relationship. For example, people have insurable interests in their own homes and vehicles, but not in their neighbors' homes and vehicles, and almost certainly not those of strangers. The "factual expectancy test" and "legal interest test" are the two major concepts of insurable interest.
Тарихи негіздер
Сақтандыруды сатып алудың алғышарты ретінде сақтандырылатын мүдде ұғымы сақтандыру бизнесін құмар ойындардан бөліп, осылайша индустрияның беделін жақсартты және сақтандыру саласын қабылдауды кеңейтті. Ұлыбритания сақтандыру шартында сақтандырылатын мүдде дәлелденбесе, оны тыйым салатын заңнаманы қабылдау арқылы осы үрдістің алдында болды. Атап айтқанда, 1745 жылғы Теңіз сақтандыру заңы (сақтандырылатын мүдде ұғымын енгізді, бірақ бұл терминді тікелей қолданбады), 1774 жылғы Өмір сақтандыру заңы, осылайша мұндай өмір сақтандыру шартын заңсыз деп жариялайды, және 1906 жылғы Теңіз сақтандыру заңының 4-тармағы, мұндай шарттарды күшсіз етеді. 1806 жылы лорд Элдон ЛК, ағылшын Лордтар палатасында Lucena v Craufurd (1806) 2 Bos & PNR 269 ісінде сақтандырылатын мүдденің мәнін анықтауға тырысты, және бұл анықтама жиі қолданылса да, қазіргі заманғы зерттеушілер оны толық емес деп санайды. Лорд Элдон оны "мүлікке құқық немесе мүлікке қатысты келісімшарттан туындайтын құқық, егер бұл екі жағдайда да тараптың иелігіне немесе пайдалануына қатысты жағдайлар орын алса, жоғалуы мүмкін" деп түсіндірді.
Өмірді сақтандыру
Сақтандырылатын мүдде – мүлікті сақтандыру құқығын білдіреді. Бұл, сондай-ақ, өмір сақтандыру полисінің бенефициарының түсімді қажет етуін дәлелдеуге байланысты мүддесін, яғни «сақтандырылатын мүдде доктринасын» білдіруі мүмкін. Қазіргі заманғы заң бойынша сақтандырылатын мүдде енді өмір сақтандыру шартының міндетті шарты болып табылмайды. Виатикация келісімдері мен қайырымдылық сыйлықтары осы ереженің ерекшеліктері болып табылады. Өмір сақтандырудағы сақтандырылатын мүдде принципі бойынша, егер сақтандыруды рәсімдейтін тұлға немесе ұйым сақтандырылатын адамның өмірін полистің сомасынан жоғары бағаласа, ол басқа адамның өмірін сақтандыру полисін рәсімдеуге құқылы. Осылайша сақтандыру зиянды өтеуге мүмкіндік береді. Компанияның президенті/генералды директоры немесе ерекше білімі мен дағдылары бар басқа қызметкеріне қатысты сақтандырылатын мүдде болуы мүмкін. Кредитордың борышкердің өміріне қатысты, несие сомасына дейінгі шекте сақтандырылатын мүддесі бар. Екінші бір адамға қаржылық жағынан тәуелді адамның осы екінші адамның өміріне сақтандырылатын мүддесі болады. Көптеген юрисдикцияларда отбасылық қатынастардың қандай түрлеріне сақтандырылатын мүдде бар екенін анықтайтын заңдық нұсқаулар белгіленген. Отбасы мүшелерінің сақтандырылатын мүддесі эмоционалды да, қаржылық та болуы мүмкін. Заң бойынша, жеке байланыс туыстың тірі кезде өлгеннен артық құнды екенін болжайды. Осылайша, жақын туыстардың бір-бірінің өміріне сақтандыруға болатын мүддесі бар деп есептеледі, бірақ іні-қарындастар мен туыстар сияқты алыс туыстар осы байланыстар арқылы байланысты басқа адамдардың өмірін сақтандыра алмайды. Әйелді/ерлі жұбайының өміріне, ал кәмелетке толмаған балалардың ата-аналарына қатысты сақтандыру құқығы бар. Адамның өз өміріне сақтандырылатын мүддесі бар деп есептеледі. Жалпы алғанда, жақын туыстары немесе заңмен танылған қатынасы болмаса, сақтандырылатын мүдде туындамайды.