Кіріспе
Американдық суретші Элизабет Джой Пейтон (1965 жылы туған) – негізінен кескіндеме, сурет салу және гравюра саласында жұмыс істейтін американдық заманауи суретші. Өз өмірінен және одан тыс адамдардың суреттерін салумен танымал, оның ішінде жақын достары, тарихи тұлғалар және заманауи мәдениеттің иконалары Пейтонның портреттерінде жиі кездеседі. Суретшілер, жазушылар, музыканттар мен актерлер оның туындыларында үнемі бейнеленеді.
Elizabeth Joy Peyton (born 1965) is an American contemporary artist working primarily in painting, drawing, and printmaking. Best known for figures from her own life and those beyond it, including close friends, historical personae, and icons of contemporary culture, Peyton's portraits have regularly featured artists, writers, musicians, and actors.
Ерте өмір және білім
1965 жылы Коннектикут штатының Денбери қаласында бес баланың ең кішісі болып дүниеге келген Пейтон бала кезінен-ақ адамдарды салу мен бояумен айналысты. 1984-1987 жылдары ол Нью-Йорктегі Бейнелеу өнері мектебінде көркем өнерді оқыды.
Жұмыс
Пейтонның негізінен бейнелі суреттері, оның өмірінен және одан тыс тақырыптарды таңғажайып бірдендікпен және оның ерекше, терең түсті беттерімен бейнелеу арқылы, сыңарлау мен күштілікпен сипатталады. Пейтон Густав Флаубер мен Джон Сингер Сарджент сияқты тарихи тұлғалардың шығармашылығынан көп шабыт алады және Балзак, Камиль Клодель, Делакруа, Иса Гензенкен, Джорджоне, Джорджия О’Кифф сияқты суретшілер мен жазушылардың қатарынан екенін айтты. Олар пассивті сезімді эмоциямен біріктіретін көркем туындылар жасайды. Пейтон тірі табиғаттан да, фотосуреттен де жұмыс істейді, көбінесе сурет салу, сызу немесе гравюра техникаларын қолданады, және жиі бастапқы материалынан біртіндеп алшақтап, мысалы, Камиль Клодельдің мүсіндерінің суреттерін салу арқылы жұмыс жасайды. Фриз журналына берген сұхбатында Пейтон, егер ол басқа суретшінің туындысын суретке түсірсе, композиция бұрыннан анықталғандықтан, "ішкі әлеміне тереңірек бойлауға" мүмкіндік алатынын айтты. Басқа бір тәсілмен, Пейтон бұрын қолданған суретті қайта қарап, оны әртүрлі пропорцияларда кесіп, осылайша контекстің көлемін өзгертеді. Бұл контекстің өзгеруі Пейтон үшін маңызды, себебі ол жақындық және сырлылық сезіміне әсер етеді. 1998 жылдан бастап, Parkett журналы оған литография жасауды тапсырғаннан бері, Пейтон түрлі баспа техникаларын қолданып, монотиптер, литографиялар және ксилографиялар жасады. Әртүрлі техникаларды тәжірибелеп, ол әртүрлі және қолмен жасалған қағаздарды, сондай-ақ түрлі түсті және монохромды бояуларды пайдаланады. Портреттерден басқа, Пейтон натюрморт дәстүрімен де айналысады, көбінесе гүлдер, мүсіндер және осы жанрға тән күрделі композицияларда кесілген портреттерді бейнелейді. Бұл зерттеу, шамамен 2007 жылдан бастап, фигураға емес, жеке тұлғаның қоршаған ортасына және сезімдерді білдіруге назар аударуды білдірді. Пейтонның 2017 жылғы Dark Incandescence монографиясындағы мысалдар: Pati (2007), Balzac + Roses (2008), Flaubert + Madame Bovary (Elephants) (2008), Camille Claudel and Flowers (Still Life) (2009), Actaeon, Justin Bieber and Grey Roses (2010), Flowers, Lichtenstein, Parsifal (2011), Berlin, Hyacinth and Black Teapot (2014) және Әлемнің тынысы (2018). 2009 жылы Пейтон Мэттью Барнимен бірлесіп, Грекияның Гидра аралында Blood of Two атты өнер жобасын жасады. Кейін ол Джонатан Хоровицпен бірге өсімдіктер мен гүлдерді махаббат пен өлімнің мотивтері ретінде зерттейтін монотиптер сериясін жасады, нәтижесінде суреттер, гравюралар, сызбалар, мүсіндер мен фотосуреттер, сондай-ақ бірлескен суретшілер кітабы пайда болды.
Көрмелер
Пейтонның Нью-Йорктегі алғашқы көрмелерінің бірі 1993 жылы Челси қонақ үйінің бөлмесінде (көбінесе суреттер) өтті. Көрмені көруге ниетті адамдар қонақ үйдің ресепшненінен 828-ші бөлменің кілтін сұрауға болатын; Кальвин Томпкинс Пейтонның Наполеон, Мари Антуанетта және басқа да еуропалық тарихи тұлғалардың портреттерін шамамен 50 адам көргенін болжады, бірақ бұл көрме оны көпшілік назарына түсірді. Оның мансабының орта кезеңіндегі көрмесі 2008 жылдың қазан айында Нью-Йорктегі Қазіргі заманғы өнер мұражайында ашылды, содан кейін Миннеаполистегі Уокер өнер орталығына, Лондонның Уайтчапел галереясына және Маастрихттегі Боннефантен мұражайына (2009–10) көшті. Америкалық мекемеде Пейтонның туындыларына арналған алғашқы шолу оның соңғы портреттерін қамтыды, олар Мэтью Барни және Джон Джиорно сияқты тұлғалардың психологиясына көбірек назар аударатынын көрсетті. Барак Обаманың АҚШ президенті болып сайланған күнінен кейін, 2008 жылдың тамызында жасалған Мишель Обама мен оның қызының 2008 жылғы Демократиялық Ұлттық конвенттегі суреті көрмеге қосылды. Оның туындылары Лондондағы Корольдік академияда (2002); Salzburger Kunstverein, Зальцбург, Австрия (2002); Deichtorhallen, Гамбург, Германия; Ирландияның заманауи өнер мұражайы (2009); Гильдия залы, Истгемптон, Нью-Йорк (2006); Aldrich қазіргі заманғы өнер мұражайы, Риджфилд, Коннектикут (2008); Милдред Лейн Кемпер өнер мұражайында жеке көрмелерге де қатысты, онда суретшінің гравюраларына арналған ретроспективтік көрме «Ghost: Элизабет Пейтон» Германияның Рюссельсхайм қаласындағы Opelvillen мұражайында сол көрмемен бірге ұсынылды (2011); Метрополитен Опера, Нью-Йорк (2011 және 2016). 2011 жылы Галерея Мет үшін төрт «Сақина» шабыттанған көрмелердің екіншісі ретінде оның «Вагнер» көрмесі композитордың «Сақина» циклынан шабыттанған туындыларды қамтыды. 2014 жылы ол тағы бір Галерея Мет көрмесіне қатысты, бұл жолы Александр Бородиннің «Князь Игорь» туындысына арналды. 2017 жылы Римдегі Вилла Медичиде «Элизабет Пейтон және Камилла Клаудель: мәңгілік мүсін» көрмесі өтті, онда бір ғасыр айырмасымен дүниеге келген екі суретшінің туындылары бірге көрсетілді, олардың портрет салуға қатысты ерекше көзқарастары арасында диалог құрылды. Сол жылы Хара заманауи өнер мұражайы Элизабет Пейтонның өнеріне арналған алғашқы ірі шолуын ұсынды. Соңғы уақытта оның портреттерінің ірі ретроспективтік көрмесі «Aire and Angels» 2019 жылдың қазан айынан 2020 жылдың қаңтарына дейін Лондондағы Ұлттық портрет галереясында көрсетілді. Ұлттық портрет галереясымен бірлесіп ұйымдастырылған Элизабет Пейтонның Қытайдағы алғашқы жеке көрмесі 2020 жылдың маусым айынан қазан айына дейін UCCA Пекинде «Элизабет Пейтон» деген атпен көрсетілді. Пейтонның туындылары Форт-Уорт заманауи өнер мұражайындағы 2022 жылғы «Әйелдер әйелдерді суретке түсіреді» көрмесіне енгізілді.
Жинақтар
Пейтонның туындылары көптеген ірі мекемелердің коллекцияларына енген, оның ішінде Карнеги өнер мұражайы (Питтсбург); Жорж Помпиду орталығы (Париж); Кранфорд жинағы (Гернси, Ұлыбритания); Кунстмузей Вулфсбург (Германия); Музей для Gegenwartskunst (Базель); Көркемөнер мұражайы (Бостон); Қазіргі заманғы өнер мұражайы (Нью-Йорк); Нью-Йорк мұражайы; Рубелл мұражайы (Майами, Флорида); Сан-Франциско қазіргі заманғы өнер мұражайы; Сент-Луис өнер мұражайы; Сиэтл өнер мұражайы; Уокер өнер орталығы (Миннеаполис, АҚШ); Борос жинағы (Берлин); және Уитни американдық өнер мұражайы (Нью-Йорк). Нью-Йорктегі Қазіргі заманғы өнер мұражайы соңғы 25 жылда Пейтонның 30-ға жуық суреті мен картинасын сатып алды. Пейтонның туындыларының жеке меншік иелерінің арасында миллиардер бизнесмен Питер Брант және суретші Иса Гензкен бар.
Тану
2006 жылы Пейтон 14-ші жылдық Ларри Олдрич сыйлығының иегері атанды, бұл сыйлық визуалды мәдениетке маңызды әсер еткен суретшіні марапаттау үшін тағайындалған. 2007 жылы ол АИВ-қа қарсы күреске өнер саласындағы үлесі үшін amfAR-дың «Үздік жетістік» сыйлығымен құрметтендірілді. 2011 жылы Гильдия залының Өнер академиясы Пейтонды бейнелеу өнеріне қосқан үлесі үшін өмірлік жетістіктері үшін сыйлықпен марапаттады, ал 2018 жылы Пейтон Жаңа мұражайдың жылдық көктемгі галасында құрметке ие болды.