Кіріспе

Джон Хэнкок Холл (4 қаңтар 1781 - 26 ақпан 1841) – M1819 Холл үлгісіндегі еңбектік оқ атар қарудың ойлап табушысы және жаппай өндірістің жаңашыл әдіс-тәсілдерін енгізуші.

Ерте өмір

Холл 1781 жылы Мэн штатындағы Портленд қаласында дүниеге келген. 1810 жылы жеке ағаш өңдеу және қайық жасау шеберханасын ашқанға дейін әкесінің тері өңдеу цехында жұмыс істеді, бос уақытында қару-жарақтармен әуестенді. Ол ополченнядағы қызмет кезінде атыс қаруына қызығушылық танытып, оны жылдам зарядтау мәселесіне ден қойды.

Мансап

1811 жылғы 21 мамырда Холл Вашингтон қаласының архитекторы, доктор Уильям Торнтонмен бірігіп, бір рет атуға арналған, артқы жағынан зарядталатын мылтықты патенттеді. Ол жаңа мылтықтарды жылына 50 данадан өндіруге кірісті, ал 1814 жылдың желтоқсан айында АҚШ Армиясының қару-жарақ корпусы 200 мылтыққа тапсырыс берді. Холл өкінішпен келісімшарттан бас тартты, себебі ол 1815 жылғы Армияның тапсыру мерзімін сақтай алмады. Холл мылтық өндірісін баяулататын фактордың жеке-жеке орнатылатын бөлшектер екенін түсінді және өзінің артқы жағынан зарядталатын дизайнын «біртектілік принципіне» бейімдеді, ол көбінесе ауыстырылатын бөлшектер деп белгілі. Холл 1816 жылдың маусым айында Армияға ауыстырылатын бөлшектер концепциясын ұсынды, бұл – басты шарты болды. Оны іске асыру үшін Холл бес жылдан астам уақыт (және мемлекеттік қаражаттың 150 000 доллары) Харперс Ферри қару-жарақ арсеналында өткізді, онда ол Шенноа өзеніндегі Виргиний аралы деп аталатын кішкентай аралдағы ескі ағаш кесетін тіс машинасы орналасқан ғимаратты иеленді. Бұл машинамен кесілген беттер Холл жобалаған өлшеу жүйесімен сәйкестігі мен ауыстырылатындығы тексеріліп, содан кейін қолмен өңделді.

Мұра

Холлдың кескіш машиналарын қарапайымдылықты ескере отырып жасаған, тіпті "іс-қимыл үкімнен гөрі қажет" деуге болады. Жасырақ жігіттер немесе "кәдімгі жұмысшылар" оларды сәтті пайдалана алатын. Олар екеуі де "қолмен басқарусыз жұмыс істеді, бірақ өңделген бөлшек дайын болғанда тоқтады", бұл жұмысшыға бірнеше машинаны бір уақытта басқаруға мүмкіндік берді. Холлдың өзі "осы машиналардың көмегімен бір бала, бір уақытта және үлкен дәлдікпен, файлмен жұмыс істеген он адамнан да көп жұмыс істей алады" деп айтқан. Бұрын Харперс-Ферриде жұмыс істегендер Холлдың ауыстырылатын бөлшектерді жасау әдістерін аяқ киім, сағаттар, велосипедтер, киім, резеңке тауарлары және кейіннен автомобильдерді өндіруде қолданды. Холлдың әдістері Америка Құрама Штаттарын шеберханаларда жұмыс істейтін шеберлер экономикасынан – индустриялық жаппай өндіріс еліне айналдырды.