Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
АҚШ-тағы маңызды өзен жүйесі – Миссисипи өзені. Ол АҚШ-тың астық тасымалының 60 пайызын, мұнай және газ тасымалының 22 пайызын және көмірдің 20 пайызын тасымалдайды.
Major river system in the United States
The Mississippi River carries 60% of U. S. grain shipments, 22% of oil and gas shipments, and 20% of coal.
Негізгі қосалқы өзендер
+Миссисипи өзені жүйесінің ірі салаларыӨзеннің ұзындығыКөзіҚұйылатын жеріАймақтар1. Жоғарғы Миссисипи өзеніИтаска көлі, МиннесотаСент-Луис, МиссуриМиннесота, Висконсин, Айова, Иллинойс, Миссури2. Арканзас өзеніЛидвилл, КолорадоФрэнклин қаласы, АрканзасКолорадо, Канзас, Оклахома, Арканзас3. Иллинойс өзеніГранди округі, ИллинойсГрафтон, ИллинойсИллинойс4. Миссури өзеніБрауэрс-Спринг, МонтанаИспания көлі, Сент-Луис маңы, МиссуриМонтана, Солтүстік Дакота, Оңтүстік Дакота, Небраска, Айова, Канзас, Миссури5. Огайо өзеніАлегань кенті, ПенсильванияКаир, ИллинойсПенсильвания, Огайо, Батыс Вирджиния, Кентукки, Индиана, Иллинойс6. Оңтүстік Ред-Ривер өзеніХармон округі, ОклахомаМорган-Сити, ЛуизианаТехас, Оклахома, Арканзас және Луизиана
+Major Tributaries of the Mississippi River SystemRiverLengthSourceMouthStates1. Upper Mississippi RiverLake Itasca, MinnesotaSt. Louis, MissouriMinnesota, Wisconsin, Iowa, Illinois, Missouri2. Arkansas River Leadville, ColoradoFranklin Township, ArkansasColorado, Kansas, Oklahoma, Arkansas3. Illinois RiverGrundy County, IllinoisGrafton, IllinoisIllinois4. Missouri River Brower's Spring, MontanaSpanish Lake, near St. Louis, MissouriMontana, North Dakota, South Dakota, Nebraska, Iowa, Kansas, Missouri5. Ohio RiverAllegany Township, PennsylvaniaCairo, IllinoisPennsylvania, Ohio, West Virginia, Kentucky, Indiana, Illinois6. Red River of the SouthHarmon County, OklahomaMorgan City, LouisianaTexas, Oklahoma, Arkansas and Louisiana
Жоғарғы Миссисипи өзені
Жоғарғы Миссисипи өзені Миннесота штатындағы Итаска көлінен Иллинойс штатындағы Каир қаласына дейін шамамен 2012 километр (1250 миль) қашықтықты қамтиды. Жоғарғы Миссисипинің көп бөлігі Миннесота, Висконсин, Айова және Иллинойс штаттарындағы 38 850 шаршы километрге жуық аумақты құрайтын, соңғы екі миллион жыл ішінде мұздық ағыстардан сақталып қалған Дрифтісіз аймақтың ортасынан өтеді. Жоғарғы Миссисипи өзені Миссисипи өзенінің жалпы ұзындығының шамамен жартысын құрайды. Өзеннің 1368 километрі (850 миль) Миннеаполис-Сент-Пол қаласынан (нақтырақ айтқанда, Миннесота штатындағы Куон-Рапидс қаласындағы Куон-Рапидс бөгетінен) Огайо өзеніне дейін кеме жүзуге қолайлы. Өзенде 127 түрлі балық және 30 түрлі тұщы су мидиясы сияқты су жануарларының көптеген түрлері кездеседі.
The Upper Mississippi River spans around 1250 mile (2012 km) from Lake Itasca in Minnesota to Cairo, Illinois. Most of the Upper Mississippi goes through the center of the Driftless Area, around 15,000 square miles (38,850 km2) in Minnesota, Wisconsin, Iowa, and Illinois that has managed to stay free of glacial flows covering the past two million years. The Upper Mississippi River covers approximately half of the Mississippi River's length. About 850 mile (1368 km) of the river is navigable from Minneapolis St. Paul (specifically, the Coon Rapids Dam in the City of Coon Rapids, MN) to the Ohio River. The river sustains a large variety of aquatic life, including 127 species of fish and 30 species of freshwater mussels.
Арканзас өзені
Арканзас өзені Миссисипи өзені жүйесінің маңызды салаларының бірі болып табылады. Ол Колорадо штатынан басталып, батыстан шығысқа қарай ағып, Миссисипи өзеніне құяды. Оның ұзындығы Колорадо, Канзас, Оклахома және Арканзас штаттары арқылы өтуіне мүмкіндік береді. Бұл АҚШ-тағы ең ұзын өзендердің алтыншысы, Миссисипи өзені жүйесіне құятын екінші ең ұзын сала және әлемдегі 45-ші ең ұзын өзен.
The Arkansas River is one of the major tributaries in the Mississippi River system. It flows west to east starting in Colorado and dumping into the Mississippi River. Its length of allows it to flow through Colorado, Kansas, Oklahoma, and Arkansas. It is the sixth longest river in the US, the second longest tributary to the Mississippi River System, and the 45th longest river in the world.
Иллинойс өзені
Иллинойс өзені – Миссисипи өзенінің маңызды саласы. Өзен АҚШ-тың Иллинойс штатында шамамен 439 шақырымға созылып жатыр. Бұл өзен ежелгі американдықтар мен француз саудагерлері үшін Ұлы көлдерді Миссисипимен байланыстыратын басты су жолы болғандықтан маңызды рөл атқарды. Иллинойс өзені Графтон қаласының жанындағы Пере-Маркет штатының саябағында Миссисипи өзенімен қосылады. Иллинойс өзені Миссисипи сияқты салыстырмалы түрде көлбеу. Сонымен қатар, Иллинойс өзені Миссисипи өзені сияқты "басқарылатын" өзен болып есептеледі. 1848 жылы Иллинойс және Мичиган каналы ашылып, Иллинойс өзені арқылы Мичиган көлін Миссисипи өзенімен байланыстырып, сауданы дамытуға мүмкіндік берді.
The Illinois River is a principal tributary of the Mississippi River. The river runs approximately 273 miles (439 km) long, in the U. S. state of Illinois. This river was important among Native Americans and early French traders as the principal water route connecting the Great Lakes with the Mississippi. The Illinois River meets the Mississippi at Pere Marquette State Park, which is near Grafton. The Illinois River is relatively shallow, just like the Mississippi. In addition, the Illinois River is a "managed" river, just as the Mississippi River is. In 1848, the Illinois and Michigan Canal opened to connect Lake Michigan with the Mississippi River through the Illinois River to promote commerce.
Миссури өзені
Миссури өзені – Монтана штатының оңтүстік-батысында бастау алып, оңтүстік-шығысқа қарай ағып, алты штат арқылы өтіп, соңында Сент-Луис қаласында Миссисипи өзеніне құятын ұзын су арнасы. Миссури өзені Солтүстік Америка құрлығындағы ең ұзын өзен болып есептеледі. Миссури өзені 19 ғасырда АҚШ-тың батысқа қарай кеңеюінің маңызды жолдарының бірі болды.
The Missouri River is a long stream that originates in southwest Montana and flows southeasterly for ; passing through six states before finally entering the Mississippi River at St. Louis. The Missouri River is the longest river on the North American continent. The Missouri River was one of the main routes for the westward expansion of the United States during the 19th century.
Огайо өзені
Огайо өзенінің ұзындығы 981 миль (1582 км) – ол Питтсбург (Пенсильвания) қаласында Аллегени және Монгонгела өзендерінің қосылған жерінен басталып, Каир (Иллинойс штаты) қаласында Миссисипи өзеніне құяды. Огайо өзені сегіз штаттың аумағын суландырады, олардың ішінде Иллинойс, Индиана, Нью-Йорк, Огайо, Кентукки, Пенсильвания, Теннесси және Батыс Вирджиния штаттары бар. Өзеннің суы бес миллионнан астам адамды қамтамасыз етуге жетеді. Өзеннің ең кең жері – Смитленд бөгеті, ондағы ені бір мильге жетеді. Тереңдігі бөгеттерге байланысты өзгеріп тұрады: бастапқы нүктесінен Цинциннати қаласына дейін шамамен 27 фут (8 метр) тереңдік болса, Луисвилл (Кентукки) маңында максималды тереңдік 168 футқа (51 метр) жетеді. Осы терең сулар балықтардың көптеген түрлерінің өсуіне жағдай жасайды. Өзенде шамамен 150 түрлі балық мекендейді, олардың ішінде сом, кейбір түрлері құсбалық және форель де бар. Тереңдік баржаларда тауар тасымалдауға да мүмкіндік береді. Огайо өзені жылына орташа есеппен 230 миллион тоннадан астам жүк тасымалдайды. Көбінесе тасымалданатын жүк – көмір сияқты энергия ресурстары, олардың үлесі жүктің 70% құрайды. Огайо өзені энергия ресурстарын тасымалдаумен қатар, бөгеттер мен басқа да электр станциялары арқылы энергия өндіреді. Өзен бойында 20 бөгет және 49 электр станциясы орналасқан.
The Ohio River runs 981 miles (1582 km) long, starting at the meeting of the Allegheny River and the Monongahela River in Pittsburgh, Pennsylvania; ending in Cairo, Illinois, where it then flows into the Mississippi. The Ohio River drains portions of eight states, including, Illinois, Indiana, New York, Ohio, Kentucky, Pennsylvania, Tennessee, and West Virginia. The river has the capacity to provide enough water for over five million people. It is one mile wide at Smithland dam, the widest point of the river. The depth varies, due to the dams; from its origin point to Cincinnati, it averages approximately 27 feet (8 m) before deepening to a maximum 168 feet (51 m) near Louisville, Kentucky. These deeper waters allows multiple species of fish to thrive. The water is also home to 150 species of fish ranging from catfish to certain species of salmon and trout. The depth also allows for commerce throughout the river on barges. On average the Ohio River transports over 230 million tons of cargo. Typically, the cargo being shipped are energy resources such as coal. These resources account for 70% of the cargo. Along with shipping energy resources, the Ohio River also creates energy with dams and other power generating facilities. There are 20 dams and 49 other power generating facilities along the Ohio River.
Оңтүстік Қызыл өзені
Оңтүстік Қызыл өзені – АҚШ-тағы ең ұзын өзендердің он біріншісі, оның ұзындығы... Қызыл өзен көбінесе ауылдық шаруашылық жерлермен қоршалған, ал жақын маңдағы ірі қалалар – Шревпорт (Луизиана штаты) және Александрия (Луизиана штаты) қана. Қызыл өзенде көптеген мұнай кен орындары бар, мұнай мен газ өндірісі – өзеннің маңызды бір бөлігі. Қызыл өзеннің суы тұзды, себебі бұл аймақты бұрын ежелгі теңіздер жапқан.
The Red River of the South is the 10th longest river in the United States with a length of The Red River is mostly surrounded by rural farm land with the only surrounding major cities being Shreveport, Louisiana and Alexandria, Louisiana. The Red River is home to many oil fields with oil and gas production being one of the river's major aspects. The Red River is salty because of ancient seas that covered the area.
Миссисипи өзенінің дельтасы
Миссисипи өзенінің дельтасы мыңдаған жылдар бойы Миссисипи өзенінің Мексика шығанағының солтүстік бөлігіне құм, саз және органикалық материалдарды шөгуінен пайда болған. Дельтада өте көптеген жануарлар мен өсімдіктер тіршілік етеді және АҚШ-тың супердержава ретіндегі табысына оның елге экономикалық дамуды қамтамасыз етуі себеп болды. Соңғы үш ғасыр бойы дельта, өзен жүйесіне адамның араласуы салдарынан, үздірілмей құлдырап келеді. Дельтаның азаюы жердің табиғи қорғанысын нашарлатады. Дельта оны мекендейтін жануарлар мен адамдарға, сондай-ақ АҚШ экономикасына өте маңызды. Егер жерді жоғалту осы қарқынмен жалғаса берсе, барлық осы пайдалар жойылуы мүмкін.
The Mississippi River Delta was created from thousands of years of sand, clay and organic material being deposited by the Mississippi River into the northern parts of the Gulf of Mexico. The delta is home to massive amounts of wildlife, and attributed to the U. S. success as a superpower because of the economic development the delta has provided for the country. Over the last three centuries, the delta has continuously collapsed, due to human alterations of the river system. Natural protection of land is exacerbated the more the delta diminishes. The delta is important to the wildlife and people that it supports, along with the US economy. If the land loss continues at the pace it is going, all these benefits can vanish.
Атчафалая өзені
Атчафалая өзені Миссисипи өзені жүйесінің маңызды салаларының бірі болып табылады. Оның ұзындығы 274 шақырымды құрайды, бұл оны Миссисипи өзенінің ең ұзын салаларының бірі етеді. Өзеннің аты ағылшын тіліне "ұзын өзен" деп аударылған, бұл атау түпкілікті американдық сөзден шыққан. Өзен сауда үшін маңызды, себебі ол Мексика шығанағына дейінгі қашықтықты қысқартып, компанияларға уақыт пен ақшаны үнемдеуге көмектеседі. Ескі өзенді басқару құрылымы Миссисипи өзені ағысының бір бөлігін Атчафалая өзеніне бұрады. Бұл бұру Миссисипи және Қызыл өзендерінің біріккен ағысының 30% Атчафалая өзені арқылы өтіп, қалған ағысы Миссисипи өзенімен жалғасуына реттеледі.
The Atchafalaya River is one of the major distributaries in the Mississippi River System. It spans 170 mile (274 km), making it one of the longest distributaries of the Mississippi River. The name of the river translated into English is "long river," which derives from the Native American word. The river is important for commerce because it shortens the distance to the Gulf of Mexico, also saving companies time and money. The Old River Control Structure diverts a portion of the flow of the Mississippi River into the Atchafalaya River. The diversion is regulated to allow 30% of the combined flow of the Mississippi and Red Rivers to pass down the Atchafalaya River with the remaining flow continuing down the Mississippi River.
Тарихи қолданысы
Өзен жүйесі айналасындағы елді мекендеген адамдардың өмірінде әрдайым шешуші роль атқарған. Айналасында Оджибва, Хо Чанк, Мескваки және Чоктау сияқты бірнеше түрлі түпкілікті американдық тайпалар өмір сүрді. Олардың суға жақын жерге қоныстануына себеп – мол ресурстар мен аумақтың үлкендігі болды. Олар осы өзенге Миссисипи деп ат қойды. Ол егін шаруашылығына көмектесуге, балық аулауға және басқалармен сауда жасауға пайдаланылды. Өзен маңындағы жергілікті тұрғындардың көп бөлігі аңшылар мен жинаушылар болған. Өзендерді ең көп пайдаланған халық – қазіргі кезде "қорған салушылар" деп аталатын ежелгі өркениет, олар өзендер бойында ірі егіншілік елді мекендерін құрды. Өзен арқылы келген аллювийлік шөгінділер айналасындағы жерді өте құнарлы және егін шаруашылығы үшін өте қолайлы етті. Қорғандардың не үшін салынғаны белгісіз, бірақ олар діни және салтанатты мақсаттарда қолданылған болуы мүмкін деген пікір бар. Өзен жүйесі, әсіресе Миссисипи өзені, Одақ әскерлері үшін басып алу құралы ретінде қолданылды және АҚШ Азамат соғысы кезінде көптеген ірі шайқастардың ошағы болды. Марк Твен өзінің өзендегі өмір мен оқиғалар туралы терең шығармалары арқылы АҚШ әдебиетін қалыптастырғандықтан, оның зор ықпалы бар деп есептеледі.
The river system has always played a pivotal role in the lives of those who inhabit the surrounding area. Several different Native American groups lived in the surrounding area, including the Ojibwa, Ho Chunk, Meskwaki, and Choctaw Native Americans. The abundance of resources and overall size attracted these individuals to settle near the water. They named the Mississippi River. It was used for assisting with agriculture, gathering fish, and trading with others. The majority of natives to the river area were hunters and gatherers. The largest users of the rivers were the civilization today referred to as the Mound Builders, which created major farming settlements along the rivers. The silts deposited by the water made the surrounding areas very desirable and an ideal place to farm due to the extremely fertile location. It is unknown as to why earth mounds were constructed, but there is speculation that they possibly were used for religious and ceremonial purposes. The river system, especially the Mississippi River, was used by Union armies as a means of invading and was host to several large battles during the U. S. Civil War. Mark Twain is regarded as having a large impact on molding U. S. literature into what it is today because of his profound works on adventures and life on the rivers.
Сауда
Миссисипи өзен жүйесі АҚШ экономикасының маңызды көзі болып табылады. Ол елдің ауыл шаруашылығы экспортының 92 пайызын және әлемдік жемдік астық пен сояның 78 пайызын құрайды. Сонымен қатар, Миссисипиде АҚШ-тың ірі порттары орналасқан, мысалы, Оңтүстік Луизиана порты мен Нью-Орлеан порты. Бұл екі порт арқылы жыл сайын 500 миллион тоннадан астам тауар тасымалданады, бұл АҚШ-тың көптеген порттарынан едәуір көп көлемді құрайды. Мұнай, темір, болат, астық, каучук, қағаз, ағаш, кофе, көмір, химиялық заттар және тағамдық майлар сияқты түрлі тауарлар осы арқылы тасымалданады.
The Mississippi River System is a huge provider for the U. S. economy. It accounts for 92% of the nation's agricultural exports and 78% of the world's feed grains and soybeans. It also houses some of the biggest ports in the U. S. like the Port of South Louisiana and The Port of New Orleans. These two ports account for over 500 million tons of shipped goods per year which is significantly larger than most ports in the United States. Some common things that are shipped include petroleum, iron, steel, grain, rubber, paper, wood, coffee, coal, chemicals, and edible oils.
Табиғат тарихы
Шамамен екі миллиард жыл бұрын, қоршаған ортадағы жағдайдың өзгеруі Миссисипи өзені жүйесі бассейнінің айналасындағы ортаны өзгертіп, Солтүстік Америкадағы тау жүйелерін қалыптастырды. Эрозия өзендердегі аймақтарға қосымша күш түсіріп, жер бетіндегі шұңқырларды жасады. Көп жылдар өткен соң, жақын орналасқан мұхиттардан су тасып, үнемі су тасқынына себеп болды, нәтижесінде жер Миссисипи өзені жүйесін құрады. Шамамен екі миллион жыл бұрын, 2 километрге дейін қалыңдыққа ие мұздықтар қоршаған ортаны үздіксіз өзгертіп келді. Соңғы мұз дәуірінің аяқталуымен, 15 мың жыл бұрын мұздықтардың ерігені Солтүстік Америкада көп мөлшерде су қалдырып, өзендердің пайда болуына әкелді.
About two billion years ago, environmental tension altered the environment around the Mississippi River System basin, creating the mountain systems in North America. Erosion put further stress on the areas within the rivers, shaping depressions in the ground. Many years after this, the land continued to be molded into the Mississippi River System due to the overflowing of water from nearby oceans, causing constant flooding. Around two million years ago, glaciers up to 1.2 mile (2 km) thick continued to disturb the environment. The receding formation of glaciers 15,000 years ago, at the end of the last ice age, left large amounts of water in North America, which created the rivers.
Адамның әсері
Адамдардың Миссисипи өзен жүйесіне тигізетін ең үлкен әсер – ластану. Үкімет тарапынан су жолдарындағы ластануды реттеу және алдын алуға бағытталған күш-жігер кейбір проблемаларды шешкенімен, ластану көзі әлі де суға түсуде. Тыңайтқыштар мен инсектицидтер суға шайылып, оның экожүйесіне зиян келтіруде.
The biggest impact that humans have on the Mississippi River System comes in the form of pollution. Efforts made by the government to regulate and prevent more pollution from entering the waterways have stopped some, but regardless, pollution is still finding its way into the water. Fertilizers and insecticides have been swept away into the water, tampering with the environments ecosystems.
Су тасқыны
1993 жылы Миссисипи өзенінің тасқыны тоғыз штатты қамтитын 17 мың шаршы миль жерді қиратты. Бұл АҚШ тарихындағы ең ауыр су тасқыны болды. Оны "жүз жылдық су тасқыны" деп те атайды, себебі оның кез келген жылы туындау ықтималдығы жүзден біреуін құрайды. Тасқында елуден астам адам қаза тапты, сондай-ақ үлкен үй зияны мен 10-12 миллиард долларлық (2022 жылы 20-25 миллиард доллар) экономикалық шығын келді. Тасқындау аймағының 20 пайызы экономикалық қиындықтар немесе жеке мәселелерге байланысты қоныс аударды. Бүгінде Миссисипи өзені жүйесі АҚШ-тағы ерекше табиғи нысан болып табылады. Армия инженерлік корпусы қазіргі уақытта өзендердің жайлы болуын қамтамасыз ету және тасқындардың алдын алу үшін барлық жауапкершілікті өз мойнына алады. Олар "Миссисипиді түзу, арнаға салу, реттеу және шектеу" мақсатына адал. Тасқындардың ықтималдығын азайту үшін Корпус өзенді бөгеп, су тасқынын бақылау үшін әрқайсысы бір мильге бөлінген бөгеттер салды. Бөгеттердің құрылысының арқасында өзен жағалауды тозудан сақтай алмайды. Жүйеде судың көп мөлшерде жиналуын болдырмау үшін бірнеше арналар бар. Олардың арқасында су жиналмайды, керісінше осы арналар арқылы өтеді. Олар тасқындардың алдын алуға көмектессе де, кейбір аймақтардағы ауыл шаруашылығының дамуына кедергі келтіреді.
In 1993, the Mississippi River flood devastated seventeen thousand square miles of land, spanning across nine states. It was the worst flooding epidemic in the history of the United States. It is also referred to as a hundred year flood because the likelihood for it to occur is one in one hundred in any year. Over fifty people died due to the flooding, as well as profound home damage and economic losses totaling $10–12 billion ($20–$25 billion in 2022). Twenty percent of the population that surrounded the flood area have since left due to economic hardship or personal troubles. Today, the Mississippi River System is a deeply orchestrated natural trademark in the United States. The Army Corps of Engineers currently oversees all the responsibilities of making sure the rivers are best maintained to avoid more flooding. They abide by their goals of to "straighten, channelize, regularize and shackle the Mississippi." In order to subside the potential of more flooding, the Corps created levees, divided by a mile each, to restrict the river and control the flooding. Due to the manner in which the levees were paved, the river is unable to erode the shore. There are several floodways throughout the system to prevent a large amount of water from amassing. Instead, the buildup of water goes through these floodways. While they help prevent flooding, they also inhibit agriculture from prospering in some of the surrounding areas.