Кіріспе
Аниксозавр (Aniksosaurus, грекше Άνοιξη, "көктем" деген мағынаны білдіреді, 21 қыркүйекте 1995 жылы Оңтүстік жарты шарда көктемнің басталуымен байланысты табылған) – қазіргі Аргентинаның Чубут провинциясынан табылған аветропод динозаврлар туысы. Ол 96-91 миллион жыл бұрын, Бор кезеңінің кеномань және турон қабаттарында өмір сүрген. Аниксозавр дарвини түрі 2006 жылы Рубен Дарио Мартинес және Фернандо Эмилио Новас Сан-Хорхе шығанағының Бажо-Барреал формациясынан ресми түрде сипатталды; атауы алғаш рет 1995 жылы ұсынылып, 1997 жылы ғылыми әдебиетте жарияланды. Түрлік атауы 1832-1833 жылдары "Бигль" кемесімен саяхат жасаған кезде Патагонияны зерттеген Чарльз Дарвиннің құрметіне берілген.
Aniksosaurus (meaning "spring lizard", from Modern Greek Άνοιξη, "Spring", referring to the fact it was found on 21 September 1995, the onset of Spring on the Southern Hemisphere) is a genus of avetheropod dinosaur from what is now Chubut Province, Argentina. It lived during the Cenomanian to Turonian of the Cretaceous period, between 96 91 million years ago. The type species, Aniksosaurus darwini, was formally described from the Bajo Barreal Formation of the Golfo San Jorge Basin by Rubén Dario Martínez and Fernando Emilio Novas in 2006; the name was first coined in 1995 and reported in the literature in 1997. The specific epithet honors Charles Darwin who visited Patagonia in 1832/1833 during the Voyage of the Beagle.
Сипаттама
Бахо-Барреал формациясынан табылған типтік үлгі MDT PV 1/48, тікелей байланысқан оң артқы аяқтан тұрады, оған жамбас сүйегі, тоқпан сүйегі, тібіет сүйегі және аяқ кіреді. Бұл туыс үшін табылған ең ұзын жамбас сүйегі 247 мм, ал ең ұзын тібіет сүйегі 270 мм. Орташа есепте, Aniksosaurus-та тібіет сүйегі жамбас сүйегінен 13% ұзын, бұл бейімделу динозаврлардың жылдам жүгіру қабілетінің дамуымен күшті байланысты. Мартинес және Новас (2006) жамбас сүйегінің өлшемдеріне сүйене отырып, бастапқыда Aniksosaurus darwini-дің жамбасында шамамен ұзын және биік болғанын, ал салмағы болғанын көрсеткен. Ал Hartman және авторлар (2019) оны комсогнатидтер мен манирапторлардан тыс манираптоморф деп тапты, ал Naish және авторлар (2022) оны мегараптор деп санайды.
Анатомиялық ерекшеліктері
Диагноз – бұл организмнің (немесе топтың) анатомиялық ерекшеліктерінің сипаттамасы, олардың жиынтығы оны басқа организмдерден ерекшелейді. Диагноздың кейбір, бірақ барлық емес, белгілері аутапоморфиялар болып табылады. Аутапоморфия – нақты бір организмге тән ерекше анатомиялық белгі. Мартинес және Новас (2006) бойынша, Аниксозаврды келесі ерекшеліктері арқылы анықтауға болады: Грегариялық (әлеуметтік) мінез-құлыққа қатысты гипотеза Бахо-Барреал формациясынан табылған жеке организмдердің тафономиялық байланысымен және оның сүйек гистологиясын талдау нәтижелерімен расталады. Осы зерттеу авторлары – Ибирику, Мартинес, Касал және Серда (2013) бұл ерекше жиынтықтың Оңтүстік Америкадағы шағын көлурозавр тероподтарының дене қалдықтарының екінші белгілі тобы екенін атап өтті. Syntarsus rhodiensensis, Albertosaurus sarcophagus және Sinornithomimus dongi. Аниксозавр өмірінің белгілі бір кезеңінде, көбінесе жас ересек кезінде қауымшылдық танытқан болуы мүмкін.
Шығу тегі және орын алуы
MDT PV 1/48 типтік үлгісінің қалдықтары Аргентинаның Чубут провинциясындағы Патагонияның төменгі Бахо-Барреал формациясындағы Лагуна Паласиос ранчосы аумағында табылды. Мартинес 1995 жылы бұл үлгіні радиометриялық Ар-Ар (Ar-Ar) даталау арқылы аныталғандай, 96-91 миллион жыл бұрын, Креда кезеңінің Сеноман және Турон қабаттары арасында шөгіндірген жасыл құмтастан жинады. Бұл үлгі Аргентинаның Чубут провинциясындағы Сармиенто қаласындағы Desiderio Torres аймақтық мұражайының коллекциясында сақталады. 2006 жылы паратиптер ретінде белгіленген кем дегенде төрт басқа да жеке тұлғаның қалдықтары осы жерде табылды.
Фауна және тіршілік ету ортасы
Бұл қалыптастырудан табылған динозавр қалдықтарына абелизауридтер тобына жататын Xenotarsosaurus bonapartei тероподы, сауроподтар Drusilasaura, Epachthosaurus және Campylodoniscus, хадрозавр Secernosaurus, сондай-ақ кархародонтозауридтер мен дромаеозауридтерге тиесілі белгісіз тістер кіреді.
Тафономия
Аниксозавр табылған жердің литологиялық ерекшеліктері, шөгінділердің төмен энергиялы, бір бағытты, арнадан тыс өзендік жазықтықта қалыптасқанын көрсетеді, олар латеральды түрде жылжыған өзен арнасымен түзілген. Ірі құмтастармен және туфтың аралас сынықтарымен бірге кестелі құмтас денелерінің орналасуы Аниксозаврдың өзендік ортада сақталғанын растайды. Жұмсақ тіндер ауадағы әсерге ұшырап, кейіннен ыдырауға ұшырады, бұл кішкентай омыртқалы сүйектердің әрекетімен куәландырылды, соның нәтижесінде табылған бір фемурдың үстінде шағын жолақтар пайда болды, одан кейін қаңқаның жартылай бөлінуі орын алды. Бөлінуден кейін қалдықтар өзен ағындарымен қайта бағытталды, содан кейін кем дегенде екі шөгінділік кезеңде әртүрлі көмілу болды. Каннибализмді немесе түр ішіндегі бәсекелестікті қолдайтын ешқандай дәлел табылған жоқ.