Кіріспе

1120 жылы діни және әскери феодалдар кеңесі. Наблус кеңесі – 1120 жылдың 16 қаңтарында крестшілердің Иерусалим Корольдігінде өткен діни және әскери феодалдар кеңесі.

Тарих

Бұл кеңесті Иерусалим патриархы Вармунд пен Иерусалим патшасы Балдуин II Наблуста шақырды. Ол діни және әлеуметтік мәселелерге қатысты жиырма бес канонды бекітті. Бұл толыққанды шіркеу кеңесі де емес, патша сарайының отырысы да емес; Ханс Майердің сөзіне сүйенсек, көптеген канондардың діни сипатымен байланысты, оны парламент және шіркеу синоды деп санауға болады. Патриарх пен патша арасындағы келісім екі жылдан кейін жасалған Вормс конкордатына ұқсас конкордат болды. Осы кеңес патшалық үшін алғашқы жазбаша заңдарды қабылдады. Бұл орын Хью де Пайенсқа Иерусалим патшасы Балдуин II мен Иерусалим патриархы Вармундтан Темплер орденін құруға рұқсат алуға мүмкіндік берді. Бұл кеңес Балдуин II-нің сарайында қызмет еткен және қатысқан болуы мүмкін Шартрлық Фулхердің жылнамасында еске алынбаған. Бұл, әлдебір себептен, канондардың мазмұны – латын халқының қылмыстары мен күнәлары туралы мәліметтер, Фулхердің Патшалықты христиандық утопия ретінде бейнелеуіне қайшы келгендіктен болса керек. Уильям Тирлік шамамен алпыс жылдан кейін жазғанда, оқиғалардың егжей-тегжейлі баяндамасын келтірді, бірақ канондардың өзін жазбауға ұмытты, олар бәріне мәлім және кез келген жергілікті шіркеуде табылуы мүмкін деп ойлады; алайда, ол ертедегі Патшалықтың оның буыны есте сақтағандай батырлыққа толы емес деген ойға орын беруден де сақтанды. Канондар Уильямның заманында кеңінен танымал болғанымен, Мұсылмандықтардың Патшалықты қайта басып алуынан кейін Сидон шіркеуінде сақталған бір ғана данасы ғана сақталған сияқты. Бұл көшірме Еуропаға жеткізіліп, 1330 жылы Авиньондағы паптік кітапханада сақталды. Қазір ол Ватикан кітапханасында, MS Vat. Lat. 1345 нөмірімен тіркелген. 18 ғасырда Джованни Доменико Мансидің Sacrorum Conciliorum nova et amplissima collectio жинағында оның көшірмесі жарияланды, ал соңғы кезде Бенджамин З. Кедар Speculum журналында (74-том, 1999 жыл) жаңа басылымын шығарды. Кедар канондардың көбінесе 741 жылы Лео III және Константин V жариялаған Византиялық Эклогадан алынғанын айтады. Кедар канондар 12 ғасырда қолданылғанын сендіреді, бірақ Марван Надер оған келіспейді, себебі олар 13 ғасырда жазылған Livre des Assises de la Cour des Bourgeois және Иерусалимнің басқа да сот актілеріне енгізілмеген.

Мазмұны

Канондар кеңес шақыру себептерімен басталады: Иерусалим соңғы төрт жылдан бері шегірткелер мен тышқандармен күресіп жатыр, ал крестшілер мемлекеттері мұсылмандардың үнемі шабуылдарынан зардап шегуде. Иерусалимнің гүлденуі үшін халықтың күнәларын түзеу қажет деп есептелді. 1-3 канондар шіркеуге тиелі оннан бір бөліктің төленуіне қатысты. 1-ші канон – король Балдуин II-нің Патриархқа тиісті оннан бір бөлігін беруге уәде беруі, атап айтқанда Иерусалимдегі, Наблус пен Аккрадағы өзінің патшалық иеліктерінен түскенін. 2-ші канонда Балдуин II бұрын ұстап қалған оннан бір бөлігі үшін кешірім сұрайды, ал 3-ші канонда Вармунд оны осы күнәдан босатады. Бұл шіркеудің крестшілер патшалығында өз құқықтарын бекіте алғанын көрсетеді, бұл Еуропада әлі де жалғасып жатқан Инвеституралық қақтығыстағы жеңіс еді. 4-7 канондар зинақорлыққа қатысты. 4-ші канонда басқа еркектің әйелімен зина жасады деген күдікке ілінген ер адамға қатысты жазалар көрсетілген: алдымен, оған әйелге баруға тыйым салынады, егер ол қайтадан барса, шіркеу алдына келіп, өзінің кінәсіздігін дәлелдеу үшін қызған темірге ұшырауы керек. Егер оның зина жасағаны дәлелденсе, 5-ші канон "eviretur" деп белгілейді, яғни жыныс мүшесін кесіп тастау керек, содан кейін жер аударылуы керек. Зина жасаған әйелге жаза – мұрынды кесу, бұл Византиядағы танымал жаза, егер күйеуі оған жаны ашымаса, онда екеуі де қуғынға ұшырауы керек. 6-шы канонда дін қызметкерлеріне қатысты ұқсас жағдай қарастырылады: егер ер адам дін қызметкерінің әйеліне баруына күдік келтірсе, дін қызметкеріне алдымен онымен кездесуге тыйым салу керек; екінші рет бұзушылық туралы шіркеу судьясына хабарлау керек, ал үшінші рет бұзушылық дін қызметкерінің қызметтен шеттетілуіне әкеледі. Осылайша, ол 5-ші канонда көрсетілген жазаларға ұшырайды. 7-ші канонда суицидке немесе жезөкшеге "сөзбен әйелді азғыруға" және оны зина жасауға итермелеуге тыйым салынады. Осы жерде де 5-ші канондағы жазалар қолданылады. 8-11 канондар содомия үшін жазаларды белгілейді, бұл ортағасырлық заңда осындай жазалардың алғашқы пайда болуы. 8-ші канонда ересек содомит, "tam faciens quam paciens" (активті және пассивті тараптар) өртеліп өлтірілуі керек. Егер пассивті тарап бала немесе қарт адам болса, 9-шы канон тек белсенді тарапты өртеу керек дейді, ал пассивті тараптың өкінуі жеткілікті, өйткені ол өзінің еркіне қарсы күнә жасады деп есептеледі. Егер содомия оның еркіне қарсы болса, бірақ ол оны қандай да бір себеппен жасырып тұрса, 10-шы канонда ол да содомит ретінде сотталады. 11-ші канон содомиттерге өкініп, жазадан құтылуға мүмкіндік береді, бірақ егер ол содомияға екінші рет қатысқан болса, оған қайтадан өкінуге рұхсат етіледі, бірақ патшалықтан қуғынға ұшырауы керек. 12-15 канондар мұсылмандармен жыныстық қатынасқа қатысты, бұл патшалықтағы маңызды мәселе, мұсылмандар латын билеушілерінен әлдеқайда көп болғандықтан. 12-ші канонда ер адам ерікті түрде мұсылман әйелмен жыныстық қатынасқа түсетін болса, оның нәзік мүшесі кесілуі керек, ал әйелдің мұрыны кесілуі керек. Егер ер адам өзінің мұсылман құлын зорласа, 13-ші канонда оны мемлекет тартып алады, ал ер адам кастрацияланады. Егер ол басқа еркектің мұсылман құлын зорласа, 14-ші канонда оған 5-ші канонда зинақорларға белгіленген жаза қолданылуы керек, яғни кастрация. 15-ші канонда христиан әйелдері туралы да осылай айтылған: егер христиан әйел ерікті түрде мұсылман еркегімен жыныстық қатынасқа түсіп, екеуі де зина жасаған үшін жазаланса, бірақ егер әйел зорланған болса, онда ол жауапқа тартылмайды, ал мұсылман кастрацияланады. 16-шы канон мұсылмандарға христиандар сияқты киінуге тыйым салады. Бұл канон шамамен жүз жылдан кейін 1215 жылы төртінші Латеран кеңесінің 68-ші канонының бейнесі болды, ол яһудилер мен мұсылмандарға христиандық киім киюге тыйым салады. Испанияда да осындай заңдар қабылданды. 17-19 канондар бигамияға қатысты, бұл да маңызды тақырып, өйткені көптеген крестшілер Еуропадағы отбасыларын тастап кеткен. Егер ер адам екінші әйел алса, ол оразаның бірінші жексенбісіне дейін күнәсін мойындауы керек, бірақ егер ол қылмысын жасырып, ашылса, оның мүлкі тәркіленіп, ол жер аударылуы керек. 18-ші канонда ер адам немесе әйел бұрыннан некеде болған адаммен некелескен жағдайда, егер олар өздерінің білмей тұрғанын дәлелдей алса, бигамия жазаланбай қалады деп жазылған. Егер ер адам екінші әйел алып, онымен ажырасуды қаласа, 19-шы канонда ол өзінің бұрынғы некеде екенін дәлелдеуі керек, қызған темірге ұшырату арқылы немесе куәгерлерді шақыру арқылы. 20-21 канондар дін қызметкерлеріне қатысты. 20-шы канонда дін қызметкері өзін қорғау үшін қару қолданса, ол кінәлі деп есептелмейді, бірақ ол басқа себептермен қару қолдана алмайды және рыцарь сияқты әрекет ете алмайды. Бұл крестшілер мемлекеттері үшін маңызды мәселе болды; дін қызметкерлеріне Еуропа заңдары бойынша соғысқа қатысуға тыйым салынған, бірақ крестшілерге барлық күш қажет болды, және бір жыл бұрын Антиохия Патриархтың Агер Сангвини шайқасынан кейін қорғалған, канондарға кіріспеде айтылған апаттардың бірі. 21-ші канонда монах немесе регуляр канон тәубеге келмесе, ол өзінің орденіне қайтуы керек немесе жер аударылуы керек. 22-ші канон жалған айыптауға тыйым салады. 23-25 канондар ұрлыққа қатысты. 23-ші канонда бір безанттан қымбат зат ұрлағаны үшін кінәлі адамға қол немесе аяқ кесілуі керек немесе көз алынуы керек. Егер заттың құны бір безанттан кем болса, оның бетіне таңба басылып, жазатайынша сауаттандырылуы керек. Ұрланған зат қайтарылуы керек, бірақ егер ол ұрының қолында болмаса, ұрының өзі құрбанының меншігіне айналады. Егер ұры қайтадан ұрлық жасаса, оның екінші қолы, аяғы немесе көзі кесілуі керек немесе өлтірілуі керек. Егер ұры кәмелетке толмаған болса, 24-ші канонда оны күзетке алу керек және содан кейін патшалық сотқа жіберу керек, бірақ басқа жазалар көрсетілмейді. 25-ші канонда осы жазалар баронға да қолданбайды, олар тек патшалық соттың үкіміне бағынуы керек.