Кіріспе

1940 жылы Латвияны КСРО басып алғаннан кейін, бұрынғы латвиялық армияның көп бөлігі таратылды және оның көптеген сарбаздары мен офицерлері тұтқындалып, түрмеге қамалды немесе атылды. Келесі жылы нацистік Германия Солтүстік армиялар тобының шабуылы барысында Латвияны басып алды. Неміс Einsatzgruppen-дері Холокосттың бір бөлігі ретінде латыш еврейлерін өлтіруге Arajs Kommando деп аталатын топ көмектесті. Латвиялық сарбаздар өз еркіне қарсы соғыстың екі жағында да шайқасты, ал 1943 жылы 180 000 латыш еркегі Ваффен-СС және басқа да неміс қосымша күштерінің құрамына кіретін Латвия легионына шақырылды. 1944 жылдың күзіндегі Балтық операциясында Кеңес Одағы Балтық теңізінің жағалауының көп бөлігін қайта басып алды, нәтижесінде Солтүстік армиялар тобының 200 000 әскері Курляндықта қоршауға түсті. Курляндық армиялар тобы ретінде біріккен бұл күштер 1945 жылдың мамырында соғыс аяқталғанға дейін қарсылық көрсетті, содан кейін Кеңес әскерлеріне тәлімдеп берілді және әскерлер тұтқын лагерлеріне жіберілді.

Төңкеріс

Карлис Ульманис 1934 жылғы 15 мамырда қан төгілмейтін төңкеріс жасап, 1940 жылға дейін жалғасқан ұлтшыл диктатураны орнатты. Балтық немістерінің көп бөлігі Ульманис үкіметі мен нацистік Германия арасындағы келісімге сәйкес, Молотов-Риббентроп пактісіне қол қойылғаннан кейін Латвияны тастап кетті. 1939 жылғы 5 қазанда Латвия Кеңес Одағымен "өзара көмек" шартын қабылдауға мәжбүр болды, бұл Кеңес Одағына латвиялық аумақта 25 000 әскер орналастыру құқығын берді. 1940 жылғы 16 маусымда Вячеслав Молотов Мәскеудегі Латвия өкіліне осы шартты бұзды деген айыппен үльтиматум қойды.

Кеңес одағының аннексиясы

17 маусымда Қызыл Армия елді басып алды. "Халық Саейміне" (Saeima) арналған жалған сайлаулар өткізілді, және Аугуст Кирхенштейн басқарған қуыршақ үкімет Латвияны КСРО-ға қосты. Аннексия 1940 жылдың 5 тамызында ресми түрде бекітілді. Келесі айлар Латвияда Baigais Gads, яғни "Қорқынышты жыл" деп аталды. Жаппай тұтқындаулар, жоғалып кетулер және жер аударулар 1941 жылдың 14 маусымындағы түнінде қысқасып аяқталды. Неміс басқыншылығына дейін, бір жылдың ішінде кем дегенде 27 586 адам тұтқындалды; көбісі жер аударылды, ал шамамен 945 адам атып өлтірілді. 1940 жылдың маусымында Латвия басылып алынғаннан кейін Латвия армиясын жою басталды. Армия "Халық армиясы" деп қайта аталды, ал 1940 жылдың қыркүйек-қараша айларында Қызыл Армияның 24-ші аумақтық атқыштар корпусына айналды. Қыркүйекте корпуста 24 416 адам болды, бірақ күзде 800-ден астам офицер және шамамен 10 000 нұсқаушы мен сарбаз босатылды. Әскерилерді тұтқындау келесі айларда да жалғасты. 1940 жылдың маусым айында бүкіл аумақтық корпус Литене лагеріне жіберілді. Лагерьден кетер алдында 1939 жылы әскерге шақырылған латыштар демобилизацияланды және олардың орнына Мәскеу маңынан 4000-қа жуық орыс сарбазы келді. 10 маусымда корпустың жоғары офицерлері Ресейге жіберілді, онда олар тұтқындалып, көпшілігі атып өлтірілді. 14 маусымда кем дегенде 430 офицер тұтқындалып, ГУЛАГ лагерлеріне жіберілді. Германияның Кеңес Одағына шабуыл жасағаннан кейін, 29 маусымнан 1 шілдеге дейін 2080-нен астам латыш сарбазы қаруларын орыс комиссарлары мен офицерлеріне қарсы қолдануы мүмкін деген қорқынышпен демобилизацияланды. Сонымен қатар, көптеген сарбаздар мен офицерлер дезертирлік жасады, және корпус Латвия шекарасын кезіп өткенде, Латвиядан шамамен 3000 сарбаз ғана қалды.

Неміс оккупациясы

Солтүстік армия тобының мақсаты Балтық елдері арқылы Ленинградқа жету болатын. 16-шы және 18-ші армиялар мен 4-ші танк тобынан құралған бұл құрама Литва, Латвия, Эстония және Ресей Федеративтік Кеңестік Социалистік Республикасының (РКФСР) Псков және Новгород қалалары арқылы өтті. Германия басып алған кезде Латвия Рейхскомиссариат Остландтың құрамында басқарылды. 1941 жылы, Einsatzgruppen және нацистік соғыс қылмыскері Франц Вальтер Шталекердің қолдауымен, Викторс Арайс басқарған 500 адамдық Арайс командасының ұлтшыл экстремистік тобы Холокостқа қатысты. Нацистік оккупация кезінде 80 000-нан 100 000-ға дейін латвиялық азаматтар қаза тапты, оның ішінде шамамен 70 000 латыш еврейі; сондай-ақ, Орталық және Шығыс Еуропадан әкелінген 20 000-ға жуық еврейлер Латвияда өлтірілді. Шамамен үш жыл өткен соң, 1943 жылы Гитлер 180 000 латыш еркегін неміс қосымша әскеріне әскери қызметке алу туралы бұйрық берді. Латвиялық сарбаздар өз еркіне қарсы, соның ішінде Ваффен-СС латвиялық легионында, қақтығыстың екі жағында да соғысты, олардың көпшілігі оккупациялық билік тарапынан шақырылды. Солтүстік армия тобы Кеңес Эстония операциясын тоқтатқанда, Кеңес Багратион операциясы үлкен табысқа жетті. Орталық армия тобы қирады, ал кеңестік шабуылдың солтүстік жиегі Солтүстік армия тобын Курляндиядағы қапталға түсіріп алу қаупіне тап етті. Гьязинт граф Страхвиц фон Гросс Заухе унд Каминецке тиесілі танктар Остландтың астанасы Ригаға қайтарылды және 1944 жылдың сәуір айының соңында қызу қорғаныс шайқастарында кеңес әскерінің шабуылын тоқтатты. Страхвиц басқа жерде қажет болды және көп ұзамай армия тобының «өрт сөндіруші» бригадасы ретінде жұмыс істеді. Страхвицтің «Панцервербанды» шілде айының соңында таратылды. Тамыз айының басында кеңес әскері Солтүстік армия тобын Орталық армия тобынан бөліп тастауға қайта дайын болды.

Балтық шайқасы

Кеңес әскері неміс шебін жарып өтіп, Солтүстік армиялар тобын көршілес армиядан толық оқшаулады. Штрахвиц қақпадан тыс қалды, ал Штрахвицтің панцер тобы қайта құрылды, бұл жолы 101-ші танк бригадасының бөлімдерінен және жаңа құрылған СС танк бригадасы Гросс, СС штурмбаннфюрері Гросс басқаруында. Қоршаудың ішінде қалған панцерлер мен Герман фон Зальцаның StuG III машиналары, сондай-ақ Яхденің соңғы "Тигр" танктері тұзақтың ішінде қарсы шабуыл жасау үшін жаңадан Kampfgruppe құрамына біріктірілді. 1944 жылдың 19 тамызында "Доппелькопф" операциясы (Unternehmen Doppelkopf) басталды. Оған дейін "Принц-Эйген" крейсерінің 380 мм зеңбіректерінен оқ жаудырылып, Тукум қаласындағы алаңда жиналған қырық сегіз Т-34 танкысі жойылды. Армиялар тобы арасында байланыс қайта орнатылды. 101-ші танк бригадасы Эстониядағы Эмайоги өзені бойындағы "Нарва" армиялық тобына бағындырылып, қорғаушылардың броньдық күшін арттырды. Апаттың алды алынды, бірақ ескерту айқын болды: Солтүстік армиялар тобы қоршауға түсуге өте осал еді. 1944 жылы Кеңес Армиясы Ленинградты қоршаудан босатып, Украина мен Беларусьтің көп бөлігімен қатар Балтық аймағын қайта басып алды. Дегенмен, Курляндияда 200 мыңға жуық неміс әскері бекінді. Олар Балтық теңізіне қарай қоршауға түсті. Олардың онда қалуы бекер болды, себебі Кеңес Армиясы Шығыс Пруссия, Силезия, Померания және соңында Берлинге шабуылдауға күшін жұмылдырып, оларға көп көңіл бөлмеді. Германия Бас штабының бастығы, генерал-полковник Хайнц Гудериан, Адольф Гитлерге Курляндиядағы әскерлерді теңіз арқылы эвакуациялап, Рейхті қорғауға пайдалану керектігін ұсынды. Бірақ Гитлер бұл ұсыныстан бас тартып, Курляндиядағы неміс әскерлеріне қарсы тұруға бұйрық берді. Ол оларды Балтық жағалауындағы неміс теңізшілер базаларын қорғау үшін қажет деп есептеді. 1945 жылдың 15 қаңтарында генерал-полковник доктор Лотар Рендулич басқаруымен Курляндия армиялар тобы (Heeresgruppe Kurland) құрылды. Соғыстың соңына дейін Курляндия армиялар тобы (оның құрамында латыш ерікті СС легионы сияқты дивизиялар бар) Курляндия түбегін сәтті қорғады. Олар 1945 жылдың 8 мамырына дейін, армиялар тобының соңғы қолбасшысы генерал-полковник Карл Хилперт басқаруымен қарсыласып жатқан Кеңес әскерлерінің қолбасшысы маршал Леонид Говоровқа берілді. Ол кезде топ әртүрлі күштерден тұратын 31 дивизиядан құралды. 1945 жылдың 9 мамырынан кейін Курляндия армиялар тобының шамамен 203 000 әскері Шығысқа, Советтік тұтқын лагерлеріне көшіріле бастады. Көптеген сарбаздар тұтқындалудан қашып, бірнеше жыл бойы сәтсіз партизандық соғыс жүргізген "Орман бауырлары" қарсылығына қосылды.

1939 жыл

1939 жылдың 23 тамызында Молотов-Риббентроп пактісіне қол қойылды. Пакт Кеңес Одағына Эстония, Латвия және Финляндияда еркін қимыл жасауға мүмкіндік берді. 1939 жылдың 2 қазанында Кеңес Одағы Латвиядан өзара көмек шартты талап етті. 1939 жылдың 5 қазанында Латвия Кеңес Одағының базалар туралы талаптарына бағынды және Кеңес-Латвия өзара көмек шартына қол қойылды.

1940 жыл

1940 жылы 15 маусымда таңертең Кеңес әскерлері Латвияның Маслиенки және Шмайли шекаралық бекеттерін шабуылдап, басып алды. 1940 жылдың 16 маусымында Эстония мен Латвияға осындай үлтіматумдар жіберілді. 1940 жылдың 17 маусымында Эстония мен Латвия Кеңес талаптарына бағынып, оккупацияланды. 1940 жылы 20 маусымда Мәскеу бекіткен жаңа латыш үкіметі құрылды. 14-15 шілдеде Эстония, Латвия және Литвада сайлаулар өтті, онда коммунист емес үміткерлерге кедергі келтіріліп, жарамсыз деп танылды, қудаланды және сақадалданды. 21 шілде 1940 жылы Жаңа Латвия Сеймасы кең ауқымды ұлттандыру және кеңестік декреттерді қабылдады. 1940 жылдың 22 шілдесінде Латвия президенті Карлис Ульманис тұтқындалып, Ресейге жер аударылды және ешқашан оралмады. 1942 жылдың 20 қыркүйегінде Красноводск түрмесінде қайтыс болды. 1940 жылы 5 тамызда Кеңес Одағы Латвияны аннексиялады.

1941 жыл

1941 жылғы 14 маусымда Кеңес Одағы 15 424 латыш, оның ішінде 3000-нан астам баласын пойызбен Сібірге депортациялайды.