Таиланд кино индустриясының тарихы

Кіріспе

Таиландтың кино индустриясы

Таиланд киносының тарихы киноның алғашқы күндеріне дейін барып жетеді, 1897 жылы король Чулалонгкорн Швейцарияның Берн қаласына сапар жасағанда, Франсуа Анри Лаванси Кларк оның сапарын түсірген. Бұл фильм Бангкокқа әкелініп көрсетілді. Осы оқиға Таиландтың патша отбасы мен жергілікті кәсіпкерлердің киноға деген қызығушылығын арттырды, олар кино түсіру жабдықтарын әкеліп, шетелдік фильмдерді көрсетуді бастады. 1920 жылдары жергілікті кино индустриясы құрылды, ал 1930 жылдары тай кино индустриясы өзінің алғашқы "алтын ғасырын" бастан кешірді, онда бірнеше студиялар фильмдер түсірді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары индустрия қайта жандана бастады, 16 мм пленканы пайдаланып жүздеген фильмдер, олардың көпшілігі қарқынды экшн фильмдері шығарылды. 1970 жылдардағы ең белгілі экшн режиссері – Чаллонг Пакдивижит болды. Халықаралық аренада П. Чалонг немесе Филип Чалонг ретінде танымал, Чаллонг халықаралық нарыққа сәтті еніп, 1973 жылы шыққан "GOLD" (S. T. A. B.) атты экшн фильмімен пайда тапқан алғашқы тай режиссері атанды. 1980 және 1990 жылдары Голливудтың бәсекелестігі тай индустриясын құлдырауға ұшыратты, бірақ 1990 жылдардың соңында Таиланд өзінің "жаңа толқынына" ие болды, мұнда Нонзи Нимибут, Пен Эк Ратанаруанг және Апичатпонг Вирасетакул сияқты режиссерлер, сондай-ақ экшн жұлдызы Тони Жа әлемдік кинофестивальдерде марапатталды.

Алғашқы тай фильмдері

Аугуст пен Луи Люмьер 1894 жылы Оңтүстік-Шығыс Азияда кино көрмесі өткізді, ал 1897 жылдың 9 маусымында Бангкокта «тамаша париждік кинематограф» көрсетілді. Бұл Таиландтағы алғашқы кино көрсетілімі болды. Сол жылы патша Чулалонгкорнның Еуропаға сапары туралы фильм, патшаның інісі ханзада Тонгтаем Самбасатра (พระองค์เจ้าทองแถมถวัลยวงศ์ กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ) сатып алған киноаппаратурамен бірге Таиландқа әкелінді. «Таиланд киносының әкесі» деп есептелетін ханзада көптеген фильмдер түсірді және оның туындылары коммерциялық мақсатта көрсетілді. 1905 жылы жапон бизнесмендері алғашқы тұрақты кинотеатр – «Жапон кинематографы»н ашты. Жапон фильмдері соншалықты танымал болды, nang yipun термині барлық қозғалыс суреттері үшін қолданылатын атауға айналды. Еуропалық және американдық фильмдер нанг фаранг деп аталды (тай дәстүрлі өнері болған нанг драмасының (көлеңкелі қуыршақ ойындарының) атымен). Таиландтың тағы бір ханзадасы Камфангпеттің бастамасымен Таиланд мемлекеттік темір жолының тақырыптық кино қызметі құрылды. Бұл қызмет темір жол және басқа да мемлекеттік мекемелер үшін көптеген жарнамалық деректі фильмдер жасады және көптеген кинорежиссерлер үшін маңызды оқу ортасы болды. Алғашқы туындылардың бірі – 1940 жылы шыққан «Сам Пой Луанг: Солтүстіктегі ұлы той» (тай: สามปอยหลวง) деректі драмасы. Таиландтың алғашқы фильмдерінің бірі – «Нанг Сао Суван», яки «Сиамның Суванна ханымы», Голливудтың «Топикалық кино қызметімен» бірлесіп түсірілген, Генри МакРэйдің режиссерлік және сценарийлік жұмысы. Ол 1923 жылдың 22 маусымында Бангкоктағы Патанатакорн кинотеатрында көрсетілді. «Суванна ханымы» жылдар өте келе жоғалып, одан тек бірнеше фотосуреттер ғана қалды. Таиландтың алғашқы толық метражды фильмі – 1927 жылы Уасуат аға-інілерінің «Бангкок кинокомпаниясы» түсірген, Манит Уасуат (тай: มานิต วสุวัต) режиссерлік еткен «Чок Сорнг Чан» («Екі есе сәттілік») фильмі. Сол жылы «Тай Фафайон Тай» компаниясы «Mai Khit Loei» («Күтпеген») немесе «Khrai Di Khrai Dai» («Батылдар ғана») фильмінен екі-үш минуттық бокс кездесуін түсірді. Голливуд та осы кезеңде Сиамда фильмдер түсірді, соның ішінде М. Купер мен Эрнест Б. Шодсактың «Чанг» деректі фильмі – жәндікте тіршілік табу үшін күрескен кедей шаруа туралы. Фильмді түсіруге патша Югала Дигамбара, қазіргі заманғы кинорежиссер принц Чатрихалерм Юколдың әкесі көмектесті. «Мисс Суванна» фильмінде Генри МакРэйдің ассистент режиссері болған Роберт Керр 1928 жылы Сиамға оралып, өзінің «Ақ раушан» фильмін түсірді. Ол 1928 жылдың қыркүйек айында Бангкокта көрсетілді.

Auguste and Louis Lumière had a film exhibition that toured in Southeast Asia in 1894, and on 9 June 1897, "the wonderful Parisian cinematograph" was screened in Bangkok, and is the first known film screening in Thailand. That same year, the film of the visit to Europe by King Chulalongkorn was brought back to Thailand, along with camera equipment acquired by the king's brother, Prince Thongthaem Sambassatra. (พระองค์เจ้าทองแถมถวัลยวงศ์ กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ) The prince, considered "the father of Thai cinema", made many films and his work was shown commercially. Japanese businessmen opened the first permanent cinema, the Japanese Cinematograph, in 1905. Japanese films were so popular that nang yipun became the generic term for all moving pictures. European and American films were called nang farang (after the nang drama (shadow puppet plays) that were a Thai traditional art). Under another member of the royal family, Prince Kamphangphet, the Topical Film Service of the State Railway of Thailand was set up. The service produced many promotional documentaries for the railroad and other government agencies and became an important training ground for many filmmakers. One of the early works produced was Sam Poi Luang: Great Celebration in the North (Thai: สามปอยหลวง), a docudrama that became a hit when it was released in 1940. Another of the first Thai films was Nang Sao Suwan, or Miss Suwanna of Siam, a Hollywood co production with the Topical Film Service that was directed and scripted by Henry MacRae. It premiered on 22 June 1923, in Bangkok at the Phathanakorn Cinematograph. Miss Suwanna has been lost over the years, with only a few still photos from it remaining. The first all Thai feature was Chok Sorng Chan (Double Luck), produced by the Wasuwat brothers' Bangkok Film Company in 1927 and directed by Manit Wasuwat (Thai: มานิต วสุวัต). That same year, a film company, Tai Phapphayon Thai Company, produced Mai Khit Loei (Unexpected). or a two to three minute boxing match from Khrai Di Khrai Dai (None But the Brave). Hollywood would also make movies in Siam during this time, including the documentary Chang, by Merian C. Cooper and Ernest B. Schoedsack, about a poor farmer struggling to carve out a living in the jungle. In making the film, they were assisted by Prince Yugala Dighambara, grandfather of modern day filmmaker Prince Chatrichalerm Yukol. Robert Kerr, who served as assistant director to Henry MacRae on Miss Suwanna, returned to Siam in 1928 to direct his own film, The White Rose. It was shown in Bangkok in September 1928.

Алтын ғасыр

1928 жылы алғашқы "сүлейтін фильмдер" импортталып, тай тілсіз фильмдеріне күшті бәсекелестік тудырды. Жапониядағы бенши дәстүріне ұқсас, жергілікті кинотеатрларда фильмдерді таныстыратын көңілді баяндаушылар, сондай-ақ фильмдердің өзінен де көрермендерді қуандыратын дәстүрлі тай оркестрлері болды. Бірақ екі-үш жылдың ішінде үнсіз фильмдердің орнына сөйлейтін фильмдер келді. Тайландтың алғашқы дыбысты фильмі – Усуват ағайындары түсірген "Long Thang" (Gone Astray) фильмі, ол 1932 жылдың 1 сәуірінде көрсетілді. Саяси реформалар кезеңінде идеологиялық фильм саналған бұл фильм үлкен жетістікке жетіп, Банг Капиде Шри Крунг Талки Фильм Компаниясының құрылуына себеп болды. Компания жылына үш-төрт фильм шығарды. 1933 жылы Шри Крунг Тайландтың алғашқы түсті фильмін – "Сом бабаның қазынасы" (Pu Som Fao Sap) фильмін жасады. 1942 жылға дейінгі кезеңді ғалымдар тай киносының "Алтын ғасыры" деп есептейді. Осы кезеңдегі танымал фильмдердің бірі – 1938 жылы түсірілген Шри Крунг студиясының "Клуа Миа" (Wife phobia) мюзиклі. Фильм 35 мм түсті пленкаға түсірілді. Бұл фильмде Чамрас Сувахон мен Мани Сумоннат түсті, олар студияда түсірілім кезінде орындықтарына есімдерін жазу арқылы киножұлдыздар ретінде танылған алғашқы тай актерлері болды. Екінші дүниежүзілік соғыс жақындағанда және елде фельдмаршал Плейк Пибульсонграм басқаратын диктатура орнағанда, кинокомпаниялар ұлтшылдық сезімді ояту үшін үгіт фильмдерін жасауға тартылды. Оппозициялық саясат та киноға енді, мемлекет қайраткері Приди Фаномьонг 1940 жылы "Ақ филдің патшасы" фильмін түсірді. Фильмдегі барлық диалог ағылшын тілінде болды, Приди осылай сыртқы әлемге елінің милитаристік бағытына наразы екенін жеткізгісі келді. Фильмде ежегі Сіам патшасының тек өзіне шабуыл жасалғаннан кейін ғана соғысқа қатысқаны туралы айтылады.

Фильмді дубляждау

Таиландта дыбыспен түсірілген фильмдер кинотеатрлар үшін тағы бір мәселе тудырды: сөйлейтін фильмдердің тілі. Көп ұзамай, дубляж әдісі дамыды, онда дублер микрофон арқылы тай тілінде диалогты бірден аударатын. Тайландтағы алғашқы дублер – Син Сибунруанг, немесе "Тит Хиау" болды, ол «Сиам Фильм» компаниясында жұмыс істеді және компанияның киножурналының редакторы еді. Тит Хиау және басқа да дарынды дублерлер өздерінен кейін жұлдызға айналды. Олар фильмдердегі барлық рөлдерді – ерлерді де, әйелдерді де – орындады, сондай-ақ жануарлардың дауыстарын, көліктердің шуын және оқ атысын сияқты дыбыс эффектілерін де қосты. Сондай-ақ, дыбысты фильмдер жасауға шамасы келмейтін кинокомпаниялар болды, олар фильмдерді тірі орындаушылар сценарийден оқып, көрсетілімдерде дубляждау ниетімен түсірді. Бұл дубляждар, әсіресе дубляж жасаушы танымал болса, сөйлейтін фильмдердей танымал болды. 1970 жылдары 16 мм пленканың кеңінен қолданылуының арқасында бұл техника соңғы жылдарға дейін сақталды, әсіресе ауылдық жерлердегі храмдардағы жәрмеңкелерде фильмдерді ашық ауада көрсету үшін. Дублерлердің жұмысын қазіргі тайланд фильмдерінен, «Монрак Транзистор» (2000) және «Бангкок Локо» (2004) фильмдерінен көруге болады.

Соғыстан кейінгі жылдар: 16 мм дәуірі

Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Таиландта соғыс кезеңіндегі жаңалықтар кинохроникасынан қалған артық 16 мм-лік қара-ақ пленканы пайдаланып, кино түсіру қайта жанданды. 1946 жылы кем дегенде екі тай фильмі түсірілді. Олардың бірі – журналист атанған режиссер Чалэрм Саветантант түсірген "Чай Чатри" ("Батыр ерлер") атты әрекет фильмi. Сценарийін жазушы Малаи Чупинидж жазды, ол осы дәуірдегі басқа фильмдердің де сценарийлерін жасады, соның ішінде "Чао Фах Дин Салай" ("Өлім бізді бөліп алмайынша") фильмін. 1946 жылы Ұлттық кино мұрағатында тіркелген тағы бір фильм – тайлық халық ертегісі бойынша түсірілген "Чон Кавао" ("Чон Кавао ауылы") бейімделуі. Бірақ кино өндірісінің нағыз өркендеуі 16 мм-лік түсті кері пленканы қолданумен басталды, оны алу және фильмдер түсіру оңай болды. Көрермендерге жарқын түсті фильмдер ұнады, соның салдарынан ондаған жаңа кино режиссерлер бұл салаға қадам басты. Соғысқа дейінгі жылдардағы фильмдерді дубляждау сияқты, бұл фильмдердің кейбіреулері де диалог пен дыбыс эффектілерін тікелей түсірілім барысында дауыстау үшін дубляждарды пайдаланды, бұл фильмдердің ойын-сауық құндылығын арттырды. 1947 жылдан 1972 жылға дейін 16 мм тай фильмдерін өндірудегі стандарт болып табылды.

35 мм-ге қарай жылжу

16 мм дәуірінің шарықталу кезеңінде оператор және режиссер Раттана Пестонджи 35 мм пленканы қолдануға және тай фильмдерінің көркемдік сапасын жақсартуға ұмтылды. Оның көптеген фильмдері бүгінде шедеврлер саналады, соның ішінде 1954 жылы Токиода өткен Азия-Тынық мұхиты кинофестивалінде халықаралық бәйгеге түскен алғашқы тай фильмі – «Санти Вейна» және 1961 жылғы «Қара жібек» – Берлин халықаралық кинофестивалінде жарысқа қатысқан алғашқы тай фильмі. Раттана салыстырмалы түрде аз фильм түсіргенімен, ол индустрияны дамыту үшін тынымсыз еңбек етті және 1970 жылы ұлттық кино агенттігін құру туралы үкімет шенеуніктеріне сөз сөйлеуге дайындалып жатқанда қайтыс болды.

1970 және 1980 жылдар

Тайландта 1970 жылдары жергілікті фильмдердің өндірісі күрт өсті, себебі 1977 жылы тай үкіметі импортталған фильмдерге ауыр салық салғаннан кейін Голливуд студиялары Тайландты бойкоттады. Бұл кемшілікті толтыру үшін 1978 жылы ғана 150 тай фильмі түсірілді. Осы фильмдердің көпшілігі төмен сапалы әрекет фильмдері болды және сыншылар мен ғалымдар оларды "нам нао" немесе "сасыған су" деп қынжырлады. Бірақ әлеуметтік мәселелерді көтеретін фильмдер де жасалды, әсіресе АҚШ-та білім алған режиссер және тай патшалық отбасының мүшесі, принц Чатрихалерм Юкол. Оның отбасы Тайландта кино индустриясының басталуынан бері кино саласында қатысып келген. Чатрихалермнің 1970 жылдардағы фильмдерінің арасында "Хао Чуе Карн" (Dr. Karn) фильмі бар, ол тай мемлекеттік қызметіндегі жемқорлық мәселесін көтерді және Таном Киттикачорн басқаратын әскери режим тарапынан тыйым салуға жақын болды. Чатрихалерм сондай-ақ "Ангел қонақ үйі" (Thep Thida Rong Raem) фильмін түсірді, ол жас әйелдің жезөкшелікке түсіп қалуы туралы. Ол 1990 жылдарға дейін осы сияқты әлеуметтік мәселелерді көтеретін ондаған фильмдер түсірді, содан кейін 2001 жылы тарихи "Сүриоттай туралы аңыз" атты эпикалық фильмін жасады. Осы кезеңде белсенді болған тағы бір режиссер – Вичит Кунавуди, ол әрекет фильмдерін түсіргенімен, "Бірінші әйел" сияқты әлеуметтік мәселелерді көтеретін туындыларын да жасады. Бұл фильм ер адамдардың "екінші әйелдерді" немесе "мия нои" алуының салдары туралы (бұл сөз тікелей "үйірмек" мағынасында қолданылады). Вичит сонымен қатар Вьетнам соғысы кезінде американдық әскери базасының маңындағы жезөкшелік туралы "Оның аты – Бунрауд" (1985) фильмін түсірді. Вичиттің ең танымал фильмдері – екі жартылай деректі фильм: "Тау халқы" (Khon Phukao), жас таулық жұбайлар туралы оқиға, және "Исан ұлы" (Look Isan), 1930 жылдардағы Исан аймағындағы шаруа отбасы туралы. 1985 жылы режиссер Ютана Мукдасанит "Көбелек және гүлдер" (Pee Seua lae Dawkmai) фильмін түсірді, ол Оңтүстік Тайланд шекарасындағы ауыр жағдайды көрсетті. Бұл фильм тай қалалық халқына аймақтық кедейлікті көрсетуге көмектескен ғана емес, буддалық-мұсылмандық қарым-қатынасты бейнелеуде жаңа көзқарас ұсынды. Фильм Гавай халықаралық кинофестивалінде "Үздік фильм" сыйлығын жеңіп алды.

Thailand saw an explosion of locally produced films during the 1970s after the Thai government imposed a heavy tax on imported films in 1977, which led to a boycott of Thailand by Hollywood studios. To pick up the slack, 150 Thai films were made in 1978 alone. Many of these films were low grade action films and were derided by critics and scholars as "nam nao" or "stinking water". But socially conscious films were being made as well, especially by Prince Chatrichalerm Yukol, a US educated filmmaker and member of the Thai Royal Family, whose own family had been involved with filmmaking since the industry started in Thailand. Among Chatrichalerm's films during the 1970s was Khao Chue Karn (Dr. Karn), which addressed corruption in the Thai civil service and was nearly banned by the military dominated regime of Thanom Kittikachorn. Chatrichalerm also made Hotel Angel (Thep Thida Rong Raem), about a young woman trapped into a life of prostitution. He made dozens of films along these socially conscious lines through the 1990s, working up to his lavish historical epic, The Legend of Suriyothai in 2001. Another filmmaker active during this time was Vichit Kounavudhi, who made his share of action films as well as more socially conscious works like First Wife, about the custom of men taking "second wives" or "mia noi" – a euphemism for mistress. Vichit also made Her Name is Boonrawd (1985), about prostitution around an American military airbase during the Vietnam War. Vichit's best known works are two semi documentary films, Mountain People (Khon Phukao), an adventure tale about a young hill tribe couple, and Look Isan (Son of the Northeast), about a family of subsistence farmers in 1930s Isan. Also in 1985, director Euthana Mukdasanit made Pee Seua lae Dawkmai (Butterfly and Flowers), highlighting hardships along the Southern Thailand border. Not only did the film help expose urban Thais to regional poverty, the film broke new ground in its portrayal of a Buddhist Muslim relationship. It won the Best Film award at the Hawaii International Film Festival.

Тайландтың жаңа толқыны

1981 жылы Голливуд студиялары Таиландқа қайтадан фильмдер жіберіп жатты. Сонымен қатар, теледидар (Тайландтағы медианы да қараңыз) тай мәдениетінің маңызды бөлігіне айналды. Бұл тайлық киноиндустрия үшін төмендеу кезеңі болды, және 1990-шы жылдардың ортасына қарай студиялардың жылдық шығарылымы шамамен 10 фильмді құрады. 1997 жылғы Азия қаржы дағдарысынан кейін телереклама режиссерлері – Нонзи Нимибутр, Пен Эк Ратанаруанг және Визит Сасанатиенг – инвесторлар мен көрермендерді тарту үшін фильмдердің көркемдік деңгейі жоғары болуы керек деп ойлады. Алғашқы табыс 1997 жылы Нонзидің қылмыстық драмасы «Данг Бирели және жас гангстерлер» (2499 Antapan Krong Muang) арқылы келді, ол 75 миллион баттан астам кассалық табыс әкелді. Сондай-ақ 1997 жылы Пен Эктің қылмыстық комедиясы «Fun Bar Karaoke» Берлин кинофестивалінде көрсетілді – бұл тайлық киноның жиырма жылдан кейін халықаралық аренадағы алғашқы қатысуы болды. Бұл инди қозғалыстың жетекшісі – Апичатпонг Вирасетакул, оның 2002 жылғы «Blissfully Yours» фильмі Канн кинофестивалінде «Un Certain Regard» жүлдесін жеңіп алды. Бірмалық ер адам мен тай әйелінің ормандағы ашық көрінісі бар бұл фильм Таиландта шектеулі көрсетілімде болды, ал фильмнің тайлық DVD-сі цензураланды. Апичатпонгтың келесі фильмі «Тропикалық ауру» («Tropical Malady»), әскер сарбазы мен ауылдық жігіттің арасындағы гомосексуалдық қарым-қатынасты бейнелейді, Канн кинофестивалінде қазылар алқасының жүлдесін жеңіп алды. Бұл фильм де Таиландта шектеулі көрсетілімде болды. Басқа инди режиссерлер: Адития Ассарат («Wonderful Town»), Аноча Сувичакорнпонг («Mundane History»), Пимпака Товира («One Night Husband»), Тунска Панситиворакуль («Voodoo Girls»), Сиварож Конгсакул («Eternity»), Вичанон Сомумжарн («Келесі жылдың сәуірінде өрт болды») және Навапол Тамронграттанарит («36»).

Таиланд киносы

GMM Grammy-дің өз киностудиясы GTH және қазір GDH 559 пайда болғаннан кейін, Тайландтың қазіргі басты киноиндустриясы «Fan Chan», «Shutter», «Kung Fu Tootsie», «Bangkok Traffic Love Story» сияқты көптеген коммерциялық және сын тұғырынан жоғары бағаланған фильмдерді жасады. Сонымен қатар, Тайландтың ең табысты және ең көп кіріс әкелген фильмі – «Pee Mak» 1 миллиардтан астам бат ($33 миллион) табыс тапты (көбінесе Азияда), қазіргі уақытта Тайландтың ең табысты фильмі болып табылады. Ішкі компаниялық даудан кейін құрылған GDH, «Бір күн», «Уәде» және Наттавут Пунпирияның мектептегі ұрлық триллері «Жақсы дарын» (Chutimon Chuengcharoensukying бас рөлде) сияқты табысты фильмдерді шығаруын жалғастырды, ол шамамен 112,15 миллион бат ($3,3 миллион) кіріс әкелді. «Жақсы дарын» қазіргі Тайланд кино мұрағатының сегізінші жылдық тізімінде ұлттық мұра ретінде тіркелді, себебі ол қазіргі Тайланд киноиндустриясы мен тай мәдениеті үшін маңызды.

Цензура

Барлық фильмдер, VCD және DVD дискілері цензуралық комиссияның қарауына алынады. 2009 жылға дейін фильмдер 1930 жылғы «Фильм туралы заңмен» реттелетін. Алғашқы цензура комиссиясының құрамына ерлер мен әйелдер кірді және олар аристократиядан, мемлекеттік қызметтен және полициядан таңдалды. Цензурадан өткен әрбір фильмнің әрбір таспасына мөр басылуы тиіс еді, сондай-ақ әрбір жарнамада да мөр болуы керек еді. Ұлттық полиция 2005 жылдың қыркүйегіне дейін фильмдер мен бейнелерді тексеруге жауапты болды, содан кейін Үкіметтің Мәдениет министрлігі осы функцияны өз мойнына алды. Үйде көруге арналған әрбір VCD және DVD дискісінде Цензура комиссиясының мөртаңбасы болуы керек. Таиландта шығарылған кейбір VCD және DVD дискілерінде цензура кейде жалаңаштық, сексуалдық мазмұн, темекі шегу, алкогольдің болуы және адамдарға бағытталған қарулар сияқты бейнелерге қатысты қатал шаралар қолданады, мұндай бейнелер телеарналарда көрсетуге тыйым салынған. Басқа жағдайларда, зорлық-зомбылық көріністері кесілмей өтуі мүмкін, бірақ сексуалдық мазмұн мен жалаңаштық өңделеді. Цифрлық дәуірге дейін цензурашылардың негізгі құралдары қайшы және вазелин болды. Бүгінде жағымсыз көріністер электронды түрде бұрмаланады. Пикселденудің кең таралғандығы соншалықты күшті, осы практика 2004 жылғы «Jaew or M.A.I.D.» әрекет комедиясы және «SARS Wars» зомби комедиясында пародияланды. Мәдениет министрлігі әдетте импортталған DVD дискілерін өзгертпейді, бірақ оның бақылаушылары кейбір дискілерге тыйым салады немесе кем дегенде сатушыларды оларды сатудан бас тартуға ынталандырады. Мәдениет министрлігі цензураны өз қолына алғаннан бастап 2006 жылдың наурызына дейін шамамен 40 VCD немесе DVD дискісіне тыйым салынды, бірақ тыйым салынған заттардың тізімі жарияланбады. 2007 жылы тәуелсіз «Синдромдар мен ғасыр» фильмі Таиландта көрсетілімге шығармас бұрын монтаждалуы керек болды. Цензурашылар гитара ойнап жатқан буддалық монах, қарындасын сүйіп жатқан дәрігер, ауруханадағы конференц-бөлмеде виски ішіп жатқан дәрігерлер және қашықтан басқарылатын ұшатын тарелкамен ойнап жатқан монахтардың суреттеріне қарсы болды. Режиссер Апичатпонг Верасетакул фильмді монтаждаудан бас тартты және оны Таиландта көрсетуден шығарды. Бұрын ол басқа елдерде монтаждалмай көрсетілген. «Синдромдар мен ғасыр» фильміне байланысты туған даудан кейін 2007 жылдың сәуір айының соңында Таиландтағы еркін кино қозғалысы күш алды. Суретшілер мен ғалымдар қол қойған петиция Ұлттық заң шығарушы жиналысқа ұсынылды, онда жаңа кино рейтинг жүйесі қарастырылып жатқан болатын. Әскери тағайындалған Ұлттық заң шығарушы жиналыс бекіткен ұсынылған жүйе де дау тудырды, өйткені ол рейтингтік жүйені ғана емес, цензураны да сақтап қалды. 1930 жылғы «Фильм туралы заң» 2009 жылы кино рейтинг жүйесімен алмастырылды. Рейтинг жүйесі алты сыныпқа бөлінеді: G – барлық көрермендерге арналған, P – білім беру мақсатында «насихаттау», 13+, 15+ және 18+ – ұсынылатын көру жасы және кинотеатрларда жеке куәлікті тексеруді талап ететін 20 рейтингі. Жүйенің жасырын жетінші деңгейі – фильмдер мен бейнелерді толығымен тыйым салу.

All films, VCDs and DVDs are placed under scrutiny of a censorship board. Until 2009, films were regulated by the Film Act of 1930. The first board of censors included both men and women and was drawn from the ranks of aristocracy, the civil service and the police. Each film passed by the censors had to include a stamp on each reel, and each item of printed advertising had to contain the stamp, too. The National Police was responsible for screening films and videos until September 2005, when the government's Ministry of Culture took over the function. Every VCD and DVD sold for home viewing must bear a stamp that it has passed the Censorship Board. On some VCDs and DVDs produced in Thailand, the censors sometimes take a hard line against depictions of nudity, sex, smoking, the presence of alcohol and guns being pointed at people, images that are forbidden on broadcast television. In other instances, violent acts might pass through uncut, but sex and nudity will be edited out. Before the digital age, scissors and petroleum jelly were the tools of the trade for censors. Today the offending images are blurred out electronically. The effect of pixelization is so pervasive that the practice has been satirised in films, including 2004's action comedy, Jaew or M. A. I. D., as well as the zombie comedy, SARS Wars. Imported DVDs are generally not altered by the Thai authorities, though the Ministry of Culture's watchdogs do ban items, or at least strongly encourage retailers to not carry them. From the time the Ministry of Culture took over the censorship board until March 2006, about 40 VCD or DVD titles were banned, though a list of the banned items was not made available. In 2007, the independent film, Syndromes and a Century was to undergo cuts before public release in Thailand. The censors objected to depictions of a Buddhist monk playing guitar, a physician kissing his girlfriend, some doctors drinking whisky in a hospital conference room and some monks playing with a remote control flying saucer. Director Apichatpong Weerasethakul would not make the cuts and withdrew his film from release in Thailand. It had previously screened in other countries uncut. After the controversy over Syndromes and a Century, the Free Thai Cinema Movement started to gain momentum in late April 2007. A petition signed by artists and scholars was submitted to the National Legislative Assembly, which was considering a new motion picture ratings system. The proposed system, passed by the military appointed National Legislative Assembly proved controversial as well, as it would not imposes ratings structure but also keeps censorship in place. The 1930 Film Act was replaced in 2009 by a film ratings system. The ratings system has six classifications – G for general audiences, P for "promote" as educational, 13+, 15+ and 18+ suggested viewing ages and the restricted 20 rating, which requires ID checks at the cinemas. A hidden seventh tier of the system is an outright ban by the Film and Video sub committee.

Іс-қимыл

Экшен фильмдері тай фильмдерінің басты жанры болып табылады. 1960 және 1970 жылдары Митр Чайбанча мен Сомбат Метанее жетекші экшен кейіпкерлері болған кезде, жүздеген күшті, жарылғыш фильмдер түсірілді. Соңғы жылдары Тони Жаның "Онг Бак: Муай тай жауынгері" және "Том Юм Гунг" атты жартылай жекпе-жек фильмдері тай экшен фильмдерін халықаралық аренаға шығарды. "Kerd ma lui" ("Born to Fight") да осы сияқты, және ондаған жылдар бойы төмен бюджетті, қауіпті трюктерді қоюға бағытталған фильмдерді жасаған Panna Rittikrai атты каскад режиссеріне көбірек назар аударады. Таиландтың B фильмдеріндегі каскадерлердің мәдениеті Санти Таэпаничтің 2005 жылғы "Айқайтын жолбарыстар" деректі фильмінде жан-жақты қарастырылған. Экшен комедиялары да сәтті болды, оның ішінде 2001 жылғы Ютхлерт Сиппапактың "Киллер Тату" фильмінде танымал тай комедия актерлары, соның ішінде Петчтай Вонгкамлау және Сутеп Понггам, амалсыз салдақтар рөлінде ойнады.

Анимация

Тай анимациясы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін басталды, сол кезде суретші Сане Клайкленге Тай үкіметі Тай азаматтарына бас киім, ал шаруаларға етік киюді үйрететін қысқа анимациялық мультфильм жасауды тапсырды. Санаэ өз кезегінде 1955 жылы Хаид Махасажан атты жол полицейі туралы қысқаметражды фильм түсірген Пайут Нгаокраханға әсер етті. Пайут 1979 жылы Тайландтың тұңғыш және жалғыз анимациялық фильмін, "Судсакорнның оқиғасы" фильмін жасады. Анимациямен байланысты көп еңбек талап етілгендіктен, студиялар үшін тікелей эфирдегі фильмдер түсіру арзан болды, сондықтан анимациядан бас тартты. Бірақ соңғы жылдары Тайландтың технологиялық қауымдастығы елді компьютерлік анимацияның орталығына айналдыруға тырысып келеді, көптеген анимациялық телешоулар, жарнамалар мен бейне ойындар Тайландта жасалып жатыр. 2006 жылы Тайландтың алғашқы компьютерлік анимациялық көркем фильмі – Ұлы король Наресуанның соғыс пілі туралы "Хан Хлуай" фильмі шықты. Оны Диснейдің "Атлантида: Жоғалған империя" және "Тарзан", сондай-ақ Blue Sky Studios-тың "Мұз дәуірі" сияқты фильмдерде жұмыс істеген режиссер Компин Кемгунерд түсірді. Жұмыс компьютерде орындалса да, Компин Пайют кездескендей қаржыландыру және адам ресурстары мәселелерімен күресіп жатыр.

Комедиялар

Таиланд фильмдерінің жанры қандай болмасын, көптеген фильмдер – әрекет, қорқыныш немесе романтикалық драма болсын – комедиялық элементтерге ие. 1960 жылдардағы классикалық комедиялардың бірі «Нгерн Нгерн Нгерн» (Ақша, ақша, ақша) деп аталады. Бұл фильмде Митр Чайбанча мен Петчара Чауварат ойнаған, ол ашкөз ақша қарыз берушінің жүйсіз жиенінің, оның жеңгесіне қарсы қарыздар тобының жағына шығуы туралы әңгіме. Фильмнің жаңадан түсірілімі 1980 жылдары жасалды. 2005 жылы комедиялық актер Понсак Понсуванның буддалық монахқа айналған көшедегі ұры ретінде ойнаған «Луан фай тхенг» (The Holy Man) фильмі отандық прокаттағы ең табысты фильмдердің бірі болды.

Қылмыс

Пен Эк Ратанаруанның көптеген фильмдері қылмыс жанрындағы туындылар, оның дебюттік фильмі 1997 жылғы "Fun Bar Karaoke"-ден бастап 2006 жылғы "Invisible Waves"-ке дейін созылады. 2003 жылғы "Пром Пиромның қорқынышты ісі" (Keunbab prompiram) – тәжірибелі режиссер Маноп Удомдедждің 1977 жылы ауылда жас әйелді зорлап өлтіру туралы шынайы оқиғаға негіделген фильмі. Бұл фильм даулы болды, себебі оқиға болған ауыл тұрғындары бұл жағдайды қайта қарауды қаламады. Фильм көптеген халықаралық кинофестивальдерде көрсетілді, соның ішінде Нью-Йорк Азия кинофестивалінде де. 2004 жылғы "Зи Оу" фильмінде 1946 жылы Бангкокте болған каннибализмге бейім сериялық кісі өлтіруші туралы тағы бір шын оқиға бейнеленген.

Гей фильмдер

Катои (транссексуалдар) немесе гейлер тайландтық фильмдерде көбінесе комедиялық рөлдерде немесе жау ретінде бейнеленеді, бірақ гейлер мен катоилерді басты кейіпкерлер етіп көрсететін фильмдер де бар. Трансгендерлер мен гейлерді 1982 жылғы американдық «Тутси» фильмінің атынан шыққан «тдут» деп те атайды. Алғашқы фильмдердің бірі – 1996 жылы ұлттық чемпионатты жеңген трансгендер гей-волейбол командасы туралы Youngyooth Thongkonthun-ның «Темір ханымдар» (Satree lek) фильмі. Ол халықаралық фестивальдарда үлкен сәттілікке ие болды. 2000 жылғы комедия 2003 жылы «Темір ханымдар 2» (Satree lek 2) атты жалғасын тапты. 2002 жылғы «Тутсиді құтқару» фильмі көтерілісшілер бақылауындағы джунглиде ұшақ апатынан кейін жоғалып кеткен гейлер мен катоилердің тағдыры туралы әңгімелейді. Тайланд армиясының жасағы, қатал және гомофобтық сержант (ардагер актер Сорапонг Чатри сомдаған) оларды құтқаруға аттанады. 2003 жылы Ekachai Uekorngtham режиссері түсірген «Ғажайып боксшы» фильмі трансгендер муай тай чемпионы Паринья Киатбусабаның (немесе Нонг Тум) өмірін көрсетеді. «Темір ханымдардан» айырмашылығы, «Ғажайып боксшы» комедиялық сипатта аз болды. 2003 жылғы Apichatpong Weerasethakul-дың «Тропикалық ауру» фильмі тай әскерінің сарбазы мен шағын қалалық жігіттің романын бейнелейді. Фильмнің сюжеті ортасында күрт өзгереді, сарбаз джунглиде жалғыз қалғанда жолбарыс шаманының рухымен қудаланады және халық аңызын баяндайды. Фильм Канн кинофестивалінде қазылар алқасының жүлдесін жеңіп алды. Apichatpong суретші Michael Shaowanasaiмен бірлесіп, трансгендерлік құпия агентті бейнелейтін «Темір мысықтың оқиғасы» атты төмен бюджетті цифрлық фильмін де түсірді. Музыкалық фильм 1960 және 70-жылдардағы тай фильмдеріне құрмет көрсету және пароди жасау болды, ал Шаовансай кейіпкерін актриса Петчара Чауваратқа негіздеді. 2005 жылы Vitaya Saeng aroon продюсерлік еткен «Радужный мальчики» фильмі (заманауи гей қарым-қатынасын бейнелейтін) шектеулі көрсетілімде шықты. Vitaya сондай-ақ гей саунасында өтетін «Клуб М2» комедиялық драмасын жасады. 2006 жылы 1985 жылғы тайландтық фильмнің қайта түсірілімі – трансгендерлік кабаре бишісінің қабылдау мен нағыз махаббатты табуға тырысуы туралы «Соңғы ән» фильмі шықты. «Me Myself» (ขอให้รักจงเจริญ немесе Kaw hai rak jong jaroen) – 2007 жылғы тайландтық романтикалық драмалық фильм, оны актер-әнші Pongpat Wachirabunjong жазып, режиссерлік еткен. Фильмде Ананда Эверингхэм көлік соққаннан кейін жадынан айырылған, drag cabaret бишісінің рөлін ойнайды. 2007 жылғы Poj Arnon-ның «Бангкок махаббаты» фильмі гомосексуалдарды трансвеститтер ретінде стереотиптік бейнелеуден бас тартқаны үшін сыншылар тарапынан жоғары бағаланды. Тайландтық гей-фильмдердің тәуелсіз продюсері де фильмді мақтап, режиссер Poj Arnon-ның «қоғамды оятуға батыл болғанын» айтты. 2011 жылы Thanwarin Sukhaphisit-тің «Қартадағы жәндіктер» фильмі трансгендерлік жасөспірім ұл мен қыздың өмірін, отбасының қарым-қатынас тапшылығы мен биологиялық әкесімен байланыс орната алмауынан туындаған қиындықтарды бейнелейді. Олар өмірден шығудың жолын іздеп, өз денелерін сатуға мәжбүр болады. Ұлттық кинорецензиялар комиссиясы фильмде порнографиялық сипаттағы көрініс бар екенін анықтады, бұл ұлттық тәртіпке кедергі келтіреді деп шешті. 2012 жылы Thanwarin-нің «It Gets Better» фильмі кеңірек аудиторияға ұсынылды және кинокомитет қабылдады. Фильмде жас жігіттің әкесі оның анасының киімін киіп, бөлмесінде әйелдей билеп жүргенін көргеннен кейін монах болуға мәжбүрлейді. Басында жігіт қарсылық көрсетеді, бірақ содан кейін ғибадатханадан шыққан монахтың сұлулығына тәнті болады және ойын өзгертеді. Оқиға екі басқа оқиғамен қатар өтеді: біреуі – Таиландқа әкесінің бизнесін сату үшін оралған адам, екіншісі – оқиғаның соңына дейін мақсаты белгісіз әйел туралы. Соңында монахтың әйелі екені, әкесімен келісу үшін келгені, бірақ ұры оны өлтіргені белгілі болады. Бар/би клубы оның болған және оның өлімі ұлының Таиландқа оралуының себебі болып табылады; оның әкесінің жеке басы өмір бойы одан жасырылған, бірақ ол биологиялық әкесінің кеңсесінен бәрін білгеннен кейін, бабасына барады және оқиға аяқталады.

Kathoey (transgender people) or gay people are often featured as comic relief or villains in mainstream Thai films, but there have been a number of films that make gay people and kathoey the main characters. Transgender people and gay people are also known as "tdoot", originated from the title of the 1982 American film Tootsie. One of the first was Youngyooth Thongkonthun's Iron Ladies, or Satree lek, based on a true story about a transgender gay men's volleyball team that won a national championship in 1996. It was a huge hit on the international festival circuit. The 2000 comedy spawned a sequel in 2003, The Iron Ladies 2 (Satree lek 2). More loosely based on a true incident was the 2002 film Saving Private Tootsie, which tells the story of a group of gay and kathoey entertainers who are lost in rebel held jungle territory after their plane crashes. A squad from the Thai army, led by a gruff, homophobic sergeant played by veteran actor Sorapong Chatree, goes to the rescue. And the life of transgender Muay Thai champion Parinya Kiatbusaba (or Nong Tum) is related in 2003's Beautiful Boxer, directed by Ekachai Uekorngtham. Unlike The Iron Ladies, Beautiful Boxer was less comedic in tone. The 2003 film Tropical Malady, directed by Apichatpong Weerasethakul, depicts a romance between a Thai army soldier and a local small town boy. The narrative of the film then abruptly shifts in the middle to relate a folk tale about a tiger shaman, with the soldier alone in the jungle, haunted by the tiger shaman's spirit. The film won a jury prize at the Cannes Film Festival. Apichatpong also co directed the low budget digital movie, The Adventure of Iron Pussy, with artist Michael Shaowanasai, who portrays a transgender secret agent. A musical, the movie also was an homage and a parody of the Thai films of the 1960s and '70s, with Shaowansai basing his character on the actress Petchara Chaowarat. In 2005, Thai film Rainbow Boys, depicting a contemporary gay relationship, produced by Vitaya Saeng aroon, saw a limited release screening. Vitaya also produced the comedy drama Club M2, set in a gay sauna. And in 2006 there was The Last Song, a remake of a 1985 Thai film about a transsexual cabaret dancer and her struggle to find acceptance and true love. Me Myself (ขอให้รักจงเจริญ or Kaw hai rak jong jaroen) is a 2007 Thai romantic drama film written and directed by actor singer Pongpat Wachirabunjong. In the film, Ananda Everingham stars as a male dancer in a drag cabaret who must re find himself after being struck by a car and suffering from amnesia. Another 2007 film, Bangkok Love Story, directed by Poj Arnon, was critically hailed as a departure from the stereotyped view of homosexuals as transvestites. Gay Thai independent film producer similarly praised the film, saying director Poj Arnon was "brave enough to shake society up". In 2011, Thanwarin Sukhaphisit's Insects in the Backyard, a movie depicting the struggles of a family in which a transgender teenage son and daughter's lives are tormented by a lack of communication and an inability to communicate with their biological father to the point that they end up selling their bodies looking, very much in vain, for a way out of their own lives, became the first film to receive the Haw Heep rating, which banned the distribution and showing of the film. There is one scene which the national board of film reviewers deemed to be pornographic in nature and therefore determined in an impediment to national order. In 2012, Thanwarin's It Gets Better is marketed to a more mainstream audience, and was admitted by the film committee. The film portrays the story of a young boy whose father forces him to become a monk after he catches him wearing his mother's clothes and dancing around effeminately in his room. At first the boy resists, but is then captivated by the beauty of the monk who comes out of the temple, and so immediately changes his mind. The story runs alongside two other narratives, one of a man returned to Thailand to sell his father's business and the other of a woman whose purpose seems unclear throughout the story until the very end. We find out that the monk is the woman, who has come back to see her father but is killed by a thief before she can make amends with him. It turns out the bar/dance club was hers and her death is the reason for her son's return to Thailand; his father's identity was kept from him his whole life, but after he learns everything from his biological father's office, he goes to see his grandfather and the story ends.

Тарихи эпостар

Таиланд кино өнеркәсібінің тағы бір маңызды бөлігі, ең ірілерінің бірі – 2003 жылғы Чатрихалерм Юколдың «Сүриоттай аңызы» фильмі. Ол сценарий жазу үшін көп жыл зерттеу жүргізген. Үлкен бюджеті, патшалық отбасының қолдауы және бүкіл елдің кино индустриясының ынтымақтастығының арқасында бұл фильм нағыз «ұлттық фильм» деп есептеледі. 2007 жылғы «Нарсуан патша» – 16 ғасырда өмір сүрген Нарсуан Ұлы патша туралы келесі эпикалық фильм. Оның бюджеті «Сүриоттай» фильмінің бюджетінен асып түсті және екі бөлімге бөлініп көрсетілді. Басқа эпикалық фильмдердің қатарында Танит Житнукұлдың «Банг Ражан» фильмі бар, сондай-ақ «Аюттаяның жауынгері: Сема» және «Соғыс әміршісі Кун Пан» фильмдерін де атауға болады. Жақындағы тарихты «Овертура» фильмі көрсетеді, ол 19 ғасырдың соңынан 1940 жылдарға дейінгі сарай музыкантының өмірін қамтиды, ал «Қылай шахтасы» 1950 жылдардағы Таиландтың оңтүстігіндегі шахтадағы оқиғаларды суреттейді.

Үрейлі

Тайландтың алғашқы қорқынышты фильмдерінің көпшілігі, мысалы 1958 жылғы «Мэй Нак Пхра Ханонг» және 1973 жылғы «Красуе Сао» (Ішек жегіштердің әуесі), กระสือสาว, Тай фольклорының ежелгі ауылдық әруақтары Мэй Нак пен Красуе кең танымал болды. Нонзи Нимибутрдың 1999 жылғы «Нанг Нак» фильмі тай киносы мен теледидарының тарихында ондаған рет бейнеленген дәл сол фольклорлық тақырыпқа негізделген әуес оқиғасы болды. Бірақ ол тай қорқынышты және күмәнді фильмдердің жаңа толқынын тудырды, соның ішінде Панг ағайындыларының «Көз» фильмі, Нонзидің пан-азиялық жинағы «Үш», Писут Прасанг Иам мен Оксид Панг режиссерлік еткен «Бангкок қорқынышы» және 2004 жылы кассада рекордтық табысқа ие болған Банджонг Писонтанакун мен Паркпум Вонгпумның «Шаттер» фильмі. 2013 жылы «Пи Мак Пхра Ханонг» – «Мэй Нак» фольклорының тағы бір туындысы, Оңтүстік-Шығыс Азияда бірден танымал болып, 1 миллиардтан астам бат табыс әкелді. «Пи Мак» қазіргі уақытта тай киносы тарихындағы ең көп табыс әкелген тай фильмі болып табылады. Слэшер фильмдерінің мысалдары: «Шайтан өнері» және 2005 жылғы жалғасы («Long khong»), сондай-ақ «Қорқыныш» және «Нарок» (Тозақ), 2005 жылы шыққан. Қорқынышты жанр сонымен қатар жанрларды біріктіретін қорқынышты комедияларды тудырды, ең танымалдары – Ютхлерт Сиппапак фильмдері, «Бүппа Рахтри» (Торнто халықаралық кинофестивалінде көрсетілді) және оның жалғасы, сондай-ақ «Красуе Валентин». Тіпті зомбилер туралы фильм де түсірілді – 2004 жылғы «SARS Wars».

Музыкалық

Ең үлкен хит 1970 жылы Митр Чайбанча мен Петчара Чаувараттың қатысуымен шыққан "Монрак лук тхунг" (Елдегі сиқырлы махаббат) мюзиклі болды. Ол кинотеатрларда алты ай бойы көрсетіліп, зор танымал болды. Осының нәтижесінде, Исан ауылдық өмірін жырлайтын лук тхунг мюзиклдерінің толыққанды жанры пайда болды. Тағы бір мысал – 1971 жылы Докдин Каньямарнның "Ай Туй" (Тюи мырза) атты музыкалық комедиясы, онда Сомбат Метане мен Петчара қатысты. 2001 жылы лук тхунгты мерекелейтін екі фильм шықты: ән сайысы комедиясы "Монпленг Лук Тхунг ФМ" (Худаун Шоудаун) және Пен Эк Ратанаруанның "Монрак Транзистор" фильмі, ол Сурафол Сомбатчарунның музыкасына құрмет көрсетті. Ал 2005 жылы комедиялық актер-режиссер Петчтай Вонгкамлау 1970-ші жылдардағы мюзиклдерге арналған жарқын құрмет ретінде "Ям Ясотон" фильмін жазып, режиссерлік етіп, өзі де түсті. Бұл фильм Тайланд кассасындағы ең табысты фильмдердің бірі болды.

Романтика

Жас шаңырақтар мен сезімтал романдық оқиғалар көрермендердің сүйіктісі. Тарихи тұрғыдан алғанда, Черт Сонгридің 1970 жылдардағы "Плэ Чоу" ("Ескі жара") фильмі – тағдырлары тоғыспаған ғашықтар туралы классикалық әңгіме және халықаралық аренада табысқа жеткен алғашқы тай фильмдерінің бірі. 1980 жылдары "Кор Суранканган" романы негізінде түсірілген "Баан Сай Тонг" фильмі үлкен сұранысқа ие болды. Жақындағы мысалдардың бірі – "Хат" фильмі, онда кинотеатрларда тінді сүрткіштер тіпті таратылды. Балалық шақтан басталатын махаббат 2003 жылғы "Фан Чан" фильмінде сәтті болды, ол алты режиссердің еңбегі болды. Олардың бірі, Комгрит Тревимол, 2005 жылы студенттік махаббат туралы "Дарақ Даканда" фильмін жасады, оның сценарийін жазу, актерлерді таңдау, түсіру және монтаждауға үш жыл кетті. Бүгінде тай киноиндустриясында романтикалық комедия жанры басым, көптеген фильмдер ГММ Граммидің GTH және GDH 559 компаниялары тарапынан өндіріліп, таратылады, мысалы, "Гормондар", "Сәлем, бейтаныс", "Мен жақсымын, рахмет, саған ғашықпын", "Жүрек шабуылы" және GDH компаниясының "Бір күн" фильмі (Банджоң Писантанакунның туындысы).

Жасөспірімдер

Жанр ретінде жасөспірімдер фильмдері 1970 жылдары режиссер Пиак Постердің «Вай Унлавон» фильмімен пайда болды, онда жасөспірім қызға уәждесуі нәтижесінде жігіт қыздың қаһарлы әкесімен қарым-қатынасқа түседі. Бұл жас жұп, түпнұсқа актерлер бейнелеген, 30 жыл өткен соң 2005 жылғы «Вай Унлавон 4» (Опс, әке бар) жалғасында қиын жағдайдағы ата-аналар ретінде қайта көрсетілді. Музыка жасөспірімдер фильмдерінің маңызды бөлігі болды, фильмде музыкалық үзіліс және танымал хитке айналған саундтрек альбомы болды. Бұл «Вай Унлавон» және оның соңғы жалғасы үшін де осылай болды. Осы жанрдың тағы бір ерекше туындысы – Танакорн Понгсуванның дебюттік фильмі «Фейк». Фильмнің қазіргі заманғы, көрнекі стилі Бангкок қаласының айқын панорамасын ұсынады және қазіргі түріндегі танысу ойынының сенімді суретін береді.

Шетелдік копродукциялар

Тайландта фильмдерді түсіру саласы салыстырмалы түрде жанданды болғанымен, тайлық өндіріс компаниялары ел ішінде көбінесе бірлескен фильмдер жасамайды. Бірақ, 21-ші ғасырдан бері тай-шетелдік бірлескен фильмдердің саны артты. Атақты фильмдердің қатарында Гонконгпен бірлескен түсірілген «The Pang Brothers» фильмінің «Bangkok Dangerous», «Suddenly It's Magic» (бұл филиппин өндірісі болғанымен, танымал тайлық актерлер Марио Маурер мен Пимчанок Луэвисадпайбул ойнаған), халықаралық деңгейде Апичатпонг Верасатакулдың «Memoria» және Банджон Писантанакунның «The Medium» фильмдері, сондай-ақ Оңтүстік Кореяның На Хон Джинмен бірлесіп түсірілген фильмдер бар.

Кино фестивальдері

Тайландтың қысқаметражды фильмдер мен бейнефильмдер фестивалі алғаш рет 1997 жылы өтті. Бангкок кинофестивалі 1998 жылы басталды, бірақ кейін 2002 жылы басталған және Таиландтың Туризм басқармасы ұйымдастырған Бангкок халықаралық кинофестивалімен алмастырылды. 2003 жылы Nation Multimedia Group демеушілігімен Бангкоктың Дүниежүзілік кинофестивалі басталды, ол жыл сайын қазан айында өткізіледі. 2007 жылы Бангкокта Тайландтың қысқаметражды фильмдер мен бейнефильмдер фестивалінің жемісі ретінде, толық метражды тәуелсіз цифрлық бейнефильмдерді көрсету үшін Digital Forum ашылды. Сондай-ақ 2007 жылы Пхукет кинофестивалінің тұңғыш рет өткізілуіне куә болдық. 2008 жылы Ко Фанган аралында жыл сайынғы Фанган кинофестивалі (PFF) құрылды, ол әлемнің түкпір-түкпірінен келген рухани және экологиялық тақырыбтағы тәуелсіз фильмдерге баса назар аударды. 2009 жылы PFF-тің серіктес шарасы – жыл сайынғы Самуи кинофестивалі (SFF) алғаш рет Самуи аралында өтті.

Кино жүлделері

Таиландтағы алғашқы кино марапаттары "Tukata Tong" журналы тапсырған "Алтын қуыршақ" марапаттары болды. Бұл марапаттар алғаш рет 1957 жылы табыс етілді. Алғашқыда мүсін тай классикалық бишісі болған, кейін ол тай индуизмінің өнер құдайы Фра Суратсавадинің бейнесімен жасалған. 1965 және 1966 жылдары король Бумибол Адульядеж марапаттарды табыс еткен. Ұйымдастыру мәселелеріне байланысты "Туката Тонг" марапаттары сегіз жылдан кейін тоқтатылды, бірақ 1974 жылы Таиландтың ойын-сауық жаңалықтары журналистері қауымдастығы оларды қайта жаңғыртты. Таиланд Ұлттық кино қауымдастығының марапаттарын Ұлттық кино және контенттік қауымдастықтар федерациясы ұйымдастырады. Бұл марапаттың атауы – "Субханахонгса" марапаты. Сонымен қатар, Бангкок сыншыларының ассамблеясы бар, ол шамамен 20 мүшеден тұратын комиссия таңдайтын марапаттарды, "Starpics" журналының "Starpics" марапаттарын және "Kom Chad Luek" газетінің "Kom Chad Luek" марапаттарын табыс етеді.

Таиландтың танымал фильмдері

1923 жылы түсірілген «Сиамның мисс Суваннасы» Голливудтың бірлескен туындысы болғанымен, ол тұңғыш тай фильмі деп есептеледі. 1927 жылы «Қос сәттілік» (Chok Sorng Chan) – толықтай тай өндірісінде түсірілген алғашқы фильм. 1940 жылы «Ақ піл патшасы» – Приди Фаномьонг өндірген, соғысқа қарсы үгіт айтатын ағылшын тіліндегі тарихи эпос. 1954 жылы «Санти Вина» – шетелдегі кинофестивальдерге қатысқан алғашқы тай фильмі (1954 жылғы Азия-Тынық мұхиты кинофестивалі, Токио). 1961 жылы «Қара жібек» – Берлин халықаралық кинофестивалінде жарысқа түскен алғашқы тай фильмі. 1970 жылы Митр Чайбанча мен Петчара Чаовараттың басты рөлдерде ойнаған «Монрак лук тхунг» музыкалық фильмі үлкен сұранысқа ие болды. Ол кинотеатрларда алты ай бойы көрсетілді. 1973 жылы Чатрихалерм Юкол режиссерлік еткен «Хао Чуе Карн» (Dr. Karn) фильмі тай мемлекеттік қызметкерлері арасындағы сыбайлас жемқорлықты ашық көрсеткені үшін көрсетілуіне тыйым салуға жақын болды. 1977 жылы Черд Сонгри режиссерлік еткен «Плей Као» (The Scar) сол кездегі ең табысты тай фильмі болды, сонымен қатар Францияның Нант қаласындағы Үш континент фестивалінде жүлде жеңіп алды. 1979 жылы Пают Нгаокрачанг режиссерлік еткен «Судсакорнның оқиғасы» – алғашқы толық метражды тай анимациялық фильмі. 1985 жылы Ютана Мукдасанит режиссерлік еткен «Көбелек және гүлдер» – Оңтүстік Таиланд шекарасындағы кедейлікті бейнелеген жүлделі фильм. 2000 жылы Визит Сасанатиенг режиссерлік еткен «Қара жолбарыстың көз жастары» (Fah Talai Jone) Канн кинофестивалінің бағдарламасына енген алғашқы тай фильмі болды. 2001 жылы Чатрихалермнің «Сүриоттай аңызы» тай киноөнеркәсібіндегі ең ірі жоба болды. 2002 жылы Апичатпонг Вирасетакул режиссерлік еткен «Көңілді жандар» Канн кинофестивалінде «Un Certain Regard» жүлдесін жеңіп алды. 2002 жылы Каприс Кеа режиссерлік еткен «Күлдіршік адам» екі жүлде алды: Напакпафа Накпраситте – «Үздік әйел актриса» және Марк Даффилд – «Үздік оператор» (2003 жылғы Slamdunk кинофестивалі). 2003 жылы Пен Эк Ратанаруангтың «Адамның соңғы өмірі» Таданобу Асаноға 60-шы Венеция халықаралық кинофестивалінде «Үздік актер» жүлдесін сыйлады. 2003 жылы Апичатпонг Вирасетакулдың «Тропикалық ауру» Канн кинофестивалінің негізгі байқауында қазылар алқасының жүлдесін жеңіп алды. 2004 жылы Иттсионторн Вичайлак түсірген «Овертура» Таиландта бірнеше жүлде алды және елдің «Үздік шетел тіліндегі фильм» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығына ұсынылды. 2006 жылы Сонгьос Сугмакананның «Дек хор» фильмі Берлин кинофестивалінде «Кристалл аю» жүлдесін жеңіп алды. 2007 жылы Адития Ассараттың «Ғажайып қала» Лас-Пальмас кинофестивалінде қазылар алқасының арнайы жүлдесін және Роттердам халықаралық кинофестивалінде «Тайгер» жүлдесін жеңіп алды. 2008 жылы Пен Эк Ратанаруангтың «Ploy» фильмінің премьерасы 2007 жылғы Канн кинофестивалінде «Режиссерлердің онкүндігі» аясында өтті. 2009 жылы Аноча Сувичакорнпонгтың «Мұңды тарихы» Халықаралық Роттердам кинофестивалінде «Тайгер» жүлдесін жеңіп алды. 2010 жылы Апичатпонг Вирасетакулдың «Өткен өмірін еске алатын Бунми ағасы» Канн кинофестивалінде «Алтын пальма» жүлдесін алған алғашқы тай фильмі, сондай-ақ 1997 жылдан бергі алғашқы азиялық фильм. 2013 жылы Банджонг Писантанакунның «Пи Мак Пхра Ханонг» фильмі бүкіл әлем бойынша (көбінесе Азияда) 1 миллиард баттан астам ($33 миллион) табыс әкелді және қазіргі уақытта барлық уақыттағы ең табысты тай фильмі болып табылады. 2016 жылы Аноча Сувичакорнпонгтың «Күн батқанда» фильмі 69-шы Локарно кинофестивалінде «Алтын барс» халықаралық байқауында көрсетілді. 2017 жылы Наттавут Пунпирияның «Жақсы емес дарын» 112,15 миллион бат ($3,3 миллион) табыс әкеліп, 2017 жылдың ең табысты тай фильмі атанды. 2017 жылы Пен Эк Ратанаруангтың «Самуи әні» 74-ші Венеция халықаралық кинофестивалінде «Венеция күндері (авторлар күні)» бөлімінде көрсетілді. 2020 жылы Навапол Тамронграттанариттің «Жақсы жыл» 49-шы Халықаралық Роттердам кинофестивалінің «Дауыстар» негізгі бағдарламасында көрсетілді. 2021 жылы Наттавут Пунпирияның «Жолға бір» фильмі 2021 жылғы Санденс кинофестивалінде Дүниежүзілік кино драмалық байқауында «Шығармашылық көзқарасы» үшін арнайы қазылар алқасының жүлдесін жеңіп алды.

1923 Miss Suwanna of Siam, though a Hollywood co production, it's generally regarded as the first Thai film. 1927 Chok Sorng Chan (Double Luck), the first all Thai production. 1940 King of the White Elephant, an English language historical epic with an anti war message, produced by Pridi Phanomyong. 1954 Santi Weena, the first Thai film to be entered in overseas competition (1954 Asia Pacific Film Festival in Tokyo). 1961 Black Silk, the first Thai film in competition at the Berlin International Film Festival. 1970 Monrak luk thung, starring Mitr Chaibancha and Petchara Chaowarat, was a hugely popular luk thung musical. It played in cinemas for six months. 1973 Khao Chue Karn (Dr. Karn), directed by Chatrichalerm Yukol, it was nearly banned because of its controversial look at corruption in the Thai civil service. 1977 Plae Kao (The Scar), directed by Cherd Songsri, it was the most successful Thai film at the box office of its day; also a prize winner at the Three Continents Festival in Nantes, France. 1979 The Adventure of Sudsakorn, the first full length Thai animated cartoon feature, directed by Payut Ngaokrachang. 1985 Butterfly and Flowers, an award winning depiction of poverty along the Southern Thailand border, directed by Euthana Mukdasanit. 2000 Tears of the Black Tiger (Fah Talai Jone), directed by Wisit Sasanatieng, it was the first Thai film to be included in the Cannes Film Festival programme. 2001 The Legend of Suriyothai, Chatrichalerm's epic was the biggest film ever made in the Thai film industry. 2002 Blissfully Yours, directed by Apichatpong Weerasethakul, won the Un Certain Regard Prize at the Cannes Film Festival. 2002 Butterfly Man, directed by Kaprice Kea, won two awards, Best Actress Napakpapha Nakprasitte, Best Cinematography Mark Duffield at the Slamdunk Film Festival in 2003. 2003 Last Life in the Universe, by Pen Ek Ratanaruang, was awarded Upstream Prize for Best Actor to Tadanobu Asano at the 60th Venice International Film Festival. 2003 Tropical Malady, by Apichatpong Weerasethakul, was awarded a jury prize in the main competition at the Cannes Film Festival. 2004 The Overture, by Ittisoontorn Vichailak, was awarded several awards in Thailand and was the country's official selection for the Academy Award for Best Foreign Language Film. 2006 Dek hor, by Songyos Sugmakanan, was awarded Crystal Bear Award at the Berlin Film Festival. 2007 Wonderful Town, by Aditya Assarat, was awarded a Special Jury Award at the Las Palmas Film Festival and won Tiger Award at Rotterdam International Film Festival. 2008 Ploy, by Pen Ek Ratanaruang, was premiered during the Directors' Fortnight at the 2007 Cannes Film Festival. 2009 Mundane History, by Anocha Suwichakornpong, won Tiger Award at International Film Festival Rotterdam 2010. 2010 Uncle Boonmee Who Can Recall His Past Lives, by Apichatpong Weerasethakul is the first Thai film to be awarded Palme d'Or at the Cannes Film Festival, the first Asian film since 1997. 2013 Pee Mak Phra Khanong, by Banjong Pisanthanakun. Pee Mak has earned more than 1 billion baht ($33 million) in revenue worldwide (mostly in Asia), and is currently the highest grossing Thai film of all time. 2016 By the Time It Gets Dark, by Anocha Suwichakornpong, was premiered in the International Competition section for Golden Leopard at the 69th Locarno Film Festival. 2017 Bad Genius, by Nattawut Poonpiriya. Bad Genius has made 112.15 million baht ($3.3 million), making it the highest grossing Thai film of 2017. 2017 Samui Song, by Pen Ek Ratanaruang, was premiered in the "Venice Days (Giornate degli Autori)" section at the 74th Venice International Film Festival. 2020 Happy Old Year, by Nawapol Thamrongrattanarit, was premiered in the Voices Main Programme section at the 49th International Film Festival Rotterdam. 2021 One for the Road, by Nattawut Poonpiriya, was awarded Special Jury Award for Creative Vision in the World Cinema Dramatic Competition at the 2021 Sundance Film Festival.