Кіріспе

Аройо-Секо – Мексиканың Керетаро штатының ең солтүстігінде орналасқан Аройо-Секо муниципалитетіне қарасты қала. Оның аумағы Керетароның Сьерра-Горда биосфералық қорығының құрамына кіреді. Муниципалитеттің орталығы – шағын Аройо-Секо қаласы, ол әскери бекет ретінде құрылып, 1833 жылы қазіргі атауына ауысудан бұрын Вилла-де-Гуадалупе деген мәртебе алған. Қала 1931 жылы муниципалдық мәртебеге ие болды. Аймақ өте ауылдық, халқының көп бөлігі 100 адамнан аз тұратын елді мекендерде қоныстанған, соның ішінде Паме қауымдастықтары да бар. Экономикасы ауыл шаруашылығы, мал және орман шаруашылығына негіделген, бірақ ол Мексикадағы ең кедей муниципалитеттердің бірі, әсіресе АҚШ-қа жұмыс күші миграциясы жоғары. Муниципалитеттегі әр төрт үйдің біріндегі жанбасқа осы елдегі туыстарынан қаржылай көмек келіп түседі деп есептеледі. Муниципалитетте Джуниперо Серраның қызмет ету кезеңінде салынған бес францискандық миссиялық кешеннің бірі де орналасқан, ол Конка елді мекенінде орналасқан.

Қала

Арройо-Секо – Мариано Эскобедо есімімен аталған алаң төңірегінде орналасқан, үш жүзге жуық үйден тұратын шағын қала. Қала Пресидо де Арройо Секо деп аталған әскери бекет ретінде пайда болған. 1931 жылы ол сол аттас муниципалитеттің орталығына айналды. Үйлер әртүрлі түстерге боялған, көшелері тыныш. Қаланың барлық коммуналдық қызметтері осы жерде орналасқан және аймақтағы ең дамыған инфрақұрылым мен әлеуметтік қызметтерге ие. Оған "Каса де Культура" мәдени орталығы, концерт залы және кітапхана кіреді. Мариано Эскобедо алаңында үлкен ағаштармен қоршалған "шығыс" стиліндегі киоск орналасқан. Алаңның бір жағында Nuestra Señora de Guadalupe аталатын бас шіркеу көз тартады. Бұл шіркеудің құрылысы 1904 жылы басталған, бастапқы жоспар бойынша ол одан әлдеқайда ірі болуы тиіс еді, бірақ Мексика революциясы салдарынан құрылысы тоқтап қалды. Шіркеудің сыртқы пішіні қарапайым, ал ішкі жағы қара орындықтармен жабдықталған. Муниципалитет орталығындағы ең маңызды жылдық шара – 12 желтоқсанда тойланатын Гваделупаның Әзіресі мерекесі.

География

Муниципалитет Сьерра-Горда аймағының бір бөлігі болып табылады, ол солтүстік Керетаро штатында орналасқан. Бұл аймақ Мексика шығанағына параллель созылған тау тізбектерінен тұратын Сиерра-Мадре-Ориенталдың бір тармағы. Бұл жер 100 миллион жыл бұрын теңіз түбінде болған, нәтижесінде ежелгі шөгінді жыныстар, негізінен, оңай эрозияланатын әктас пайда болған. Осының нәтижесінде аймақ Хуастека Карстының бір бөлігіне айналды. Арройо Секо толығымен 1997 жылы құрылған Керетароның Сьерра-Горда биосфералық қорығының ішінде орналасқан. Аумақтың көп бөлігі таулы, еңісі 25%-дан аспайды. Аймақтың биіктігі 560-ден 1340 метрге дейін, ал орташа биіктігі 980 метрді құрайды. Тау құрылымдары екі бөлікке бөлінеді. Біріншісі – Жалпанмен шекаралас, 40 шақырымнан аса ұзындығы және 5 шақырымнан аса ені бар дәліз. Бұл аймақта теңіз деңгейінен 700 метр төмен жатқан шағын аңғарлар бар. Екінші аймақ көбірек тік жарлы, 600 метрге дейін тереңдігі бар каньондармен және 2000 метрден аспайтын биіктіктегі шыңдармен сипатталады. Аймақта Аютла және Конка өзендері бойында орналасқан бірнеше жазық жерлер мен аңғарлар бар. Басты биіктіктер: Санто-Доминго, Кантера, Кофрадия, Соледад және Питорреал. Аймақтың Хуастека Карстында орналасуы және әктастың эрозияға ұшырауы көптеген шұңқыр үңгірлерінің пайда болуына себеп болды. Олардың ең ірісі Санта-Мария-де-лос-Кокос қауымдастығында орналасқан Арройо-Секодағы Сотано-де-Барро. Сотано-де-Барро көлемі бойынша әлемдегі ең үлкен үңгірлердің бірі болып саналады, оның көлемі 15 миллион текше метрді құрайды және тек Венесуэладағы Сима-Майор-де-Сарисаринамадан ғана кем. Сотано-де-лас-Голондринас үңгірінің көлемі бар болғаны 5 миллион текше метрді құрайды. Оның ең үлкен диаметрі 420 метр, ал орташа ені 200 метр. Үңгірдің жалпы тереңдігі 455 метр, ал тікелей құлауы 410 метрді құрайды. Оның периметрін қалың өсімдіктер қоршап, жасыл араларға пана болады. Үңгірге жету үшін қалың орманнан екі сағаттай жаяу немесе қашармен жүру қажет. Үңгірдің қабырғалары көбінесе тік және жартылай өсімдіктермен жабылған. Үңгірдің түбінде 100 миллион жыл бұрын теңіз түбінде болған 220 метр ұзындығы және 100 метр ені бар шағын орман бар. Тереңдігіне қарамастан, үңгірдің түбіне көп мөлшерде күн сәулесі түседі, бұл ағаштар мен басқа өсімдіктердің өсуіне мүмкіндік береді, осылайша оқшауланған шағын орман пайда болады. Үңгірдің түбінде сондай-ақ 50 метрге дейін ұзындығы бар бірнеше шағын үңгірлер бар. Бұл үңгір әлемдегі ең терең үңгірлердің бірі деп саналады, бірақ Аустриядағы Стари Свистак сияқты үздіксіз емес үңгірлерді қосуды қалағандар бұл мәлімдемеге қарсы шықты, оның жалпы тереңдігі 480 метрді құрайды.

Гидрографиялық

Негізгі өзен жүйелеріне Санта-Мария, Аютла және Жалпан өзендері, сондай-ақ олардың салалары, оның ішінде муниципалитеттің оңтүстігіндегі Конка өзені жатады. Санта-Мария Сан-Луис-Потосиден муниципалитетке кіріп, Аютла өзенімен біріккенге дейін 400 метр тереңдіктегі каньон арқылы ағады. Бұл өзен солтүстік-шығысқа қарай ағып, тағы бір каньонды құрайды, содан кейін Жалпан өзеніне қосылады. Муниципалитет аумағында шамамен 100 қолжетімді су көзі бар, олардың көп бөлігі Салитрилло, Конка және Аютла елді мекендерінде орналасқан. Муниципалитеттің солтүстік шекарасының бір бөлігін Верде өзені құрайды. Конка сарқырамасы осы аттас қаланың оңтүстігінде орналасқан. Бұл сарқырама тұщы су бұлағымен толығады және Санта-Мария өзеніне құяды. Дегенмен, судың артық пайдалануы су көлемінің төмендеуіне алып келді, нәтижесінде аймақтағы көптеген тұщы су бұлақтары ағысы баяулап қалды немесе құрғап кетті.

Климат

Муниципалитет екі климаттық аймаққа бөлінеді. Солтүстік жартылай құрғақ, орташа температурасы 22°C, ал жылдық жауын-шашын мөлшері 5-тен 10,5 мм-ге дейін, көбінесе жаз айларында жауады. Екінші аймақ жарым-жылы, орташа температурасы 18-22°C аралығында, жазда жаңбыр жауады. Тым суық температуралар төтенше жағдайларды тудыруы мүмкін, мысалы, муниципалитеттің азаматтық қорғау қызметінің көмегімен одеялды ұсыну немесе уақытша баспанаға эвакуациялау. Суыққа ең осал қауымдардың қатарында Ла Сангиюэла, Ла Эскондида де Гуадалупе, Ла Кантера, Рио-дель-Карризал және Эль-Дуразно ауылдары бар. Соңғы он жылда, әсіресе 2009 жылы, аймақта құрғақшылыққа байланысты мәселелер туды, ол резервтер мен жер асты суларын азайтып жіберді. Судың жетіспеуі малдың өліміне және муниципалитеттен адамдардың көшіп кетуіне себеп болды. Көптеген ауылдар қазір сырттан тасымалданатын суға тәуелді.

Флора мен фауна

Тас және шөгінді топырақтағы өсімдіктер жазық даладан бастап, құрғақ аймақтарда бұталы өсімдіктерге дейін өзгереді. Орманды жерлерде емен, қарағай, ақ кедр, жиде ағаштары және оямель ағаштары өседі. Құрғақ аймақтарда мескит ағаштары мен кактус сияқты басқа шөл өсімдіктері де кездеседі. Ең төменгі биіктікте қызыл кедр, Монтесума кипарисі және “парота” деп аталатын тропикалық қатты ағаштар өседі. Жануарлардың көп бөлігі құстар мен сүтқоректілерден тұрады, мысалы, көгершін, бөдене, чахалака, бүркіт, жол жүгіруші және су құстары. Сүтқоректілерге үйрек, қоян, армадилло, аққұйрықты бұғы, түлкі, койот, жабайы шошқа, пума, енот, скункс және опоссум жатады. Сонымен қатар, құйрықты жылан мен коралл жыланы сияқты бауырымен жорғалаушылар да бар. Типикалық тағамдарға кептірілген ет, цецина, “Серрано” стиліндегі энчиладалар және жерде пісірілген барбакоа жатады. Тәттілерге пилончильо мен қабақ тұқымынан жасалған “chancaquillas” кіреді. Сусындардың ішінде агуамиел, пульке және күнбағыс тұқымы қосылған атоль бар. Конка миссиясы бесеудің ішіндегі ең кішісі, бірақ 1754 және 1758 жылдар аралығында Хосе Антонио де Мургиа мен Хоакин Фернандес Озорио салған. Ол Архангел Михаилға арналған, ал қасбетінің тақырыбы – “Иманның жеңісі”. Ол ең көп жергілікті элементтерді сақтайды деп есептеледі. 2006 жылдан бері қоқыс жиналатын орынның учаскенің оңтүстік бөлігінде орналасқандығы және қоқыс жиналатын орынды қазу нәтижесінде сегізден онға дейін пирамидалар қиратылғандығы анықталды. Жердің қалған бөліктері қоқыс жиналатын орынның астында 300 метр тереңдікте жатыр. Муниципалитет жылдар бойы осы нысанды көшіруге уәде берген, ал 2006 жылдан бастап мемлекеттік және федералды билік оны алысқа орналасқан жаңа нысанмен алмастыруға уәде берді. Алайда, 2009 жылға дейін жаңа нысан аяқталмағандықтан, қоқыс жиналатын орын әлі де жұмыс істеп, аптасына 40 тоннаға дейін қоқыс қабылдады. 2007 жылы сол аумақта, көрінетін қираған үйінділердің жанында, жер үстіне қоқыс жиналатын кішкентай нысан пайда болды. Осы кезеңде шұңқырдан шыққан қышқылдар мен басқа да заттар осы жердің әктасына зақым келтіріп, одан жасалған құрылымдарды тоздырып жіберген болуы мүмкін. 2000 жылдардың соңында муниципалитет құрғақшылық салдарынан су тапшылығымен күресіп жатыр. Судың жетіспеуі малдың өліміне және тұрғындардың көбісінің елді мекеннен көшіп кетуіне әкелді. Көптеген ауылдар қазір сырттан тасымалданатын суға тәуелді. 2000 жылдардың соңынан бүгінгі күнге дейін Аройо Секо және Керетароның Сьерра-Гордасының қалған бөлігінде көптеген шағын жер сілкіністері болды, олардың көпшілігі Рихтер шкаласы бойынша 2,5-3,5 көрсеткішін тіркеді, бұл адамдарға сезілмейді. Сейсмологтардың айтуынша, бұл көрсеткіш ерекше болғанымен, мұндай белсенділік жаңа емес және Сьерра-Горда аймағының көп бөлігінің астында орналасқан шөгінді тау жыныстарының орналасуына байланысты. Алайда, Арройо Секо және басқа муниципалитеттерде жағдайды бақылау үшін сейсмографтар орнатылған. Муниципалитеттің соңғы тарихында экономикалық мүмкіндіктердің болмауына байланысты көптеген жұмыс жасындағы адамдардың көшіп кетуі де бар. Олардың көпшілігі АҚШ-қа кетті, ал муниципалитет халқының 40 пайызы елде тұрады. Бұл жұмысшылардың елге жіберген ақшалары жергілікті экономиканы айтарлықтай өзгертті, өйткені ол жергілікті экономикадан және жылдық муниципалитет бюджетінен үлкен. Көші-қон муниципалитет мектептерінде, әсіресе бастауыш мектептерде оқушылардың азаюына әкелді, өйткені олар ата-аналарымен бірге АҚШ-қа кетіп жатыр. 2006 жылы муниципалитет Мексика революциясынан бері PRI емес алғашқы муниципалды президентті сайлады, ол бұрынғы еңбекші мигрант Мариано Паласиос Трехо, ол PRD-дан сайланды. Бұл база Керетаро-Сан-Луис-Потоси шекарасын қарауылдайтын 17-ші әскери аймақтың бөлігі болып табылады. Әскерилер аймақтағы есірткі саудасына қарсы күресу үшін бар, өйткені аймақта жергілікті полиция күштеріне қажетті ресурстар жоқ.

Экономика және туризм

Муниципалитет штатта экономикалық жағынан ең шеттетілгендердің бірі болып табылады, ал Secretaría de Desarrollo Social (SEDESOL) оны елдегі ең әлеуметтік-экономикалық жағынан шеттетілген 200 муниципалитеттың бірі деп тіркеген. Муниципалитеттегі және жалпы Sierra Gorda аймалындағы көптеген кәсіпкерлер, әсіресе жыл соңында, туыстарын аралау үшін келетін адамдардың көптігіне байланысты, долларды валюта ретінде қабылдайды. Arroyo Seco Querétaro штатындағы ең жоғары эмиграция деңгейіне ие. Осы эмиграцияның салдарынан халықтың барлығының 23,36% ғана экономикалық белсенді, олардың көпшілігі ауыл шаруашылығы, мал шаруашылығы, орман шаруашылығы және жалпы сауда сияқты дәстүрлі экономикалық салаларда жұмыс істейді. Халықтың шамамен 20 пайызы ешқандай жалақысыз үйде жұмыс істейді. Жазық жұмыс істейтін әйелдердің үлесі барлық жұмыспен қамтылғандардың 22% құрайды. Экономикалық белсенді емес адамдардың көпшілігі студенттер мен үй шаруасындағылар. Аумақтың басым бөлігі (шамамен 90%) жайылым және орман шаруашылығына арналған. Қалған бөлігі ауыл шаруашылығына пайдаланылады, бірақ ол көбінесе жаңбырлы маусымда ғана жүзеге асырылады. Экономикалық белсенді халықтың 43 пайызы ауыл шаруашылығы, мал шаруашылығы, орман шаруашылығы және балық шаруашылығымен айналысады. Муниципалитеттегі 30 қауымдастықтың көпшілігі өз қажеттіліктерін өтеу үшін ауыл шаруашылығымен айналысады. Топырақ құнарлы, бірақ кейде су өткізбеу мәселелері бар. Бұл мәселелер беткі қабат 10 сантиметрден кем болған жерлерде ең ауыр. Ауыл шаруашылығының бір қиындығы – топырақ тез эрозияға ұшырайды. Жеміс ағаштарына манго, апельсин, лимон, банан, гуава, авокадо және папая кіреді. Сондай-ақ, қант құрабы, жүгері, бұршақ, жасыл перец, қалампир, помидор, қарбыз, қабақ, нут, сорго, арпа және питайя сияқты дақылдар өсіріледі. Малдың көп бөлігі El Refugio, San Juan Buenaventura, La Florida, San José de la Flores, Río de Carrizal, Ayutla, Salitrillo және Tepame қауымдастықтарында өсіріледі. Малдың басым бөлігі – ірі қара мал, сондай-ақ қой мен ешкілер де бар. Муниципалитет ормандары штаттың орман ресурстарының шамамен 16 пайызын құрайды және муниципалитеттің 54% -ын жабады. Орманның 80 пайыздан астамы жапырақты ағаштардан тұрады, ал қалғаны жапырақты және қылқан жапырақты ағаштардың қоспасынан құралған. Тропикалық қатты ағаштардың болуы және Sierra Gorda биосфералық қорығына байланысты орманды кесу шектеулі, бірақ ол әлі де штаттың жалпы көлемінің 15% -дан астамын құрайды. Орманды жерлердің 19% -ы жайылымға пайдаланылады. Балық шаруашылығы экономиканың өсіп келе жатқан саласы болып табылады, әсіресе Río del Carrizal, Concá, Vegas Cuatas және Ayutla сияқты өзендерге жақын орналасқан қауымдастықтарда. Халықтың 25 пайызы тау-кен, құрылыс, коммуналдық және өндіріс салаларында жұмыс істейді. Сауда, көлік және қызмет көрсету салалары шамамен 18 пайызды қамтиды. Шамамен 140 адам саудамен айналысады, олардың көпшілігі шағын азық-түлік дүкендерінің иесі. Үлкен супермаркеттер мен басқа да ұқсас дүкендер көршілес San Luis Potosí штатындағы Río Verde және San Ciro қалаларында орналасқан. Туризм экономиканың шағын бөлігін құрайды, негізінен Concá қаласындағы миссионерлік шіркеу және соңғы жылдары ашылған бірнеше курорттық қонақ үйлерге негізделген. Адамдар сондай-ақ 1000 жылдық Монтесума Bald Cypress (Taxodium mucronatum) ағашын көруге келеді, ол Árbol Milenario немесе Millennium Tree деп аталады. Оның діңінің диаметрі Мексикадағы Оахака штатындағы Туле ағашынан кейін екінші ең үлкені болып табылады, оны айналдыру үшін жиырма екі бала қол ұстасуы керек. Оның тамырынан қауымдастықтың тұщы сулы көздерінің бірі бастау алады. Колониялық кезеңде муниципалитетте бірнеше гасиендалар болған. Олардың бірі – Сан-Николас-де-Конка, онда әлі де көптеген өсімдіктер, үлкен тұщы сулы көз және жаяу серуендеу жолдары бар. Бас үй қонақ үйге айналдырылды, бастапқы құрылымының бір бөлігі саздан салынған, рустикалық баспалдақтармен, ағаш шатырлармен және бақшалармен сақталған. San Nicolas Conca қонақ үйінде елу бөлме бар, оның иесі – америкалық Шарптон. Гасиенда бастапқыда қант құрабына арналған және 18 ғасырдан бері жұмыс істеп келеді. El Abanico су саябағында екі бассейн, шағын бассейн, мейрамхана, бақшалар және кемпингке арналған жерлер бар. Ол Конка гасиендасының жанында орналасқан. Ayutla қонақ үйінің су саябағында екі бассейн, үш шағын бассейн, спорт алаңдары, пикник аймақтары, мейрамхана, бақшалар және кемпингке арналған жерлер бар.