Кіріспе
Мифтік кейіпкер
Грек мифологиясында Бротеас (көне грекше: Βροτέας) – аңшы, Танталдың (Диона, Эврианса немесе Эвритемистадан) ұлы. Оның басқа балалары Ниобе мен Пелопс болған. Бротеас лапиттердің бірі болды және лапиттер мен кентаврлар шайқасында қаза тапты.
In Greek mythology, Broteas (Ancient Greek: Βροτέας), a hunter, was the son of Tantalus (by Dione, Euryanassa or Eurythemista), whose other offspring were Niobe and Pelops. Broteas was also one of the Lapiths, killed at the battle of the Lapiths and the centaurs.
Тарихи деректер
Бротеас құрбандық ретінде өртеліп, отқа шалынды. Миф бойынша, ол Артемиданы құрметтемеген белгілі аңшы болған. Артемида оны есінен шығарып, өзін-өзі өртеуге мәжбүр етті. Ол да Актеон сияқты, оның құрбандығы да жаза ретінде ақталады. Бротеасқа бабасы сияқты Тантал есімді ұлы болды. Оксиринк папирусынан табылған Гезиодтың фрагменті Дардан, Бротеас және Пандионды байланыстырады, бірақ бұл дәлелдемелер басқа дереккөздерде кездеспейді.
Манисаның рельефі
Бұл ежелгі тас мүсіні ежелгі заманда танымал болған. Ол Магнезия ад Сипилум қаласының жанында орналасқан, және оны Бротеас жасаған деп есептеледі. Ол Құдайлардың Ұлы Анасының (Кибела) ең ежелгі бейнесін жасаған делінеді, бұл бейне Паузанияның заманында (б.з. 2 ғасыры) Магнезиялықтар үшін қасиетті саналған. Мүсін Спил тауының солтүстігіндегі Коддин жартасының бетіне қашалған, ал оның даймоны Бротеас әкесінің бірі болуы мүмкін деп есептелген. Паузанияс айтқан жартастағы мүсінді 1881 жылы У.М. Рамсей Маниса рельефімен теңестірді, және оны әлі күнге дейін Манисадан (Магнезия ад Сипилумның қазіргі кездегі жалғасы) шығысқа қарай 6-7 шақырым жерде көруге болады, бірақ басының бір бөлігі табиғи себептерден жарылып кеткен. Ақпинар ауылының жанындағы батпақты жазықтан 100 метр биіктіктегі жартастың ішіне қашалған, 8-10 метрлік фигура, Паузанияс айтқан Ниобемен байланысты жақын жердегі табиғи тас формациясымен шатастырылған ("Силипус Ниобесі", түрік тілінде "Ағлаған Тас"). Басы нашар зақымдалғаннан басқа, отырған бейне кәсіби емес адамға да анық көрінеді. Полос бас киімін киген қасиетті әйел өзінің кеудесін қолымен ұстап тұр; оның басының оң жағындағы төрт хетт жазуының әлсіз іздерін табуға болады. Бұл орын Хеттік мәдениетке жатады, б.з.д. екінші мыңжылдыққа дейін сонады. Жақын жердегі басқа археологиялық орындар да ежелгі заманнан бері Тантал үйімен байланыстырылып келген, бірақ шындығында Хеттік мәдениетке жатады. Ақпинардан шығысқа қарай 2 шақырым жерде Спил тауында Паузанияс айтқан тағы екі ескерткіш орналасқан: Танталдың қабірі (христиандыққа айналған "Қасиетті Хараламбос қабірі") және "Пелоптың тағы", шын мәнінде тас құрбандық.
Бротеус және қайта өрлеу дәуірі
Ренессанс және одан кейінгі әдебиеттерде Бротеас көбінесе «Бротей» деп аталады және ол өзінің кемсінуінен Аетна тауының оттарына (кейде нақты айтылады) өзін тастаған Вулканның ұлы ретінде сипатталады. Ренессанс дәуіріндегі Бротей және оның өзін-өзі өртеуінің тікелей көзі – Овидийдің «Ибис» өлеңі, көптеген мифтік және тарихи тұлғалардың тағдырын тізімдейтін қорқынышты қауіп-қатерлердің білімді шақыруы. Овидийдің сілтемесі минималды: «Өлмек құштарлығынан Бротеас істегендей, өз дене мүшелеріңді отқа беріп, өртеуің керек». Италиялық гуманист және әдеби агитатор Домицио Кальдерини, латын тілінде Домиций Кальдеринус деп те белгілі, «Ибис» өлеңін Марциалдың (1474) түсіндірмелі басылымына қосты. Кальдеринидің жазбасында Бротей Вулкан мен Минерваның ұлы екені, оның келбетінен ұяттап, өзін өртеу отына тастағаны айтылған. Сол жылы, классикалық дереккөздеріне сүйене отырып, Кальдерини өзінің әдеби қарсыластары Анжело Сабино мен Никколо Пероттиге «Фидентин» (Марциалдың эпиграммаларының 1-кітабындағы ұрлықшыдан алынған псевдоним) және «Бротей» есімдерімен шабуыл жасаған «Бротейге қарсы қорғаныс» («Defensio adversus Brotheum») атты еңбегін жариялады. Әдеби жанжал бірнеше дереккөздерде, соның ішінде Гиралдуста да айтылған, ал оның танымалдылығы мифтің 15-18 ғасырлардағы басым нұсқасын қалыптастыруға көмектесті. Наталис Комның (1567) ерекше, бірақ зор ықпалды «Мифологиясы» бұл нұсқаны Вулкан мен оның ұрпақтарының аспектілері туралы тарауда пайдаланады: «Бротей, оның келбетінің нашарлығы үшін бәрі оны мазақтады, өлім арқылы жаладан құтылу үшін өзін отқа лақтырып жіберді». Бұл сипаттама Роберт Бертонның «Меланхолия анатомиясы» (1621) еңбегінде жақын түрде қайталанады, ал Сэмюэл Джонсонның сөздігінің 19 ғасырдың басындағы нұсқаларында Бротей «өзін Этна тауына тастады» деп нақтылайды.
ХХІ ғасырдағы Бротей
Бротеас, Ренессанс кезеңіндегі жазу бойынша Бротеус, сонымен қатар Майк Лэддтің "Анахронизмос" атты ұзақ поэмасындағы кейіпкер. Поэмада Бротеус философ ретінде суреттеледі және поэманың баяндаушысы, ойдан шығарылған Апоний Масомен бірге кинотеатрға барады. Ескертуде Бротеус "Вулкан мен Минерваның қорландығынан өзін өртеп жіберген деформацияланған ұлы" деп көрсетілген.