Кіріспе

1998 жылғы мюзикл

"Ұйықтайтын серік" (The Drowsy Chaperone) – Лиза Ламберт пен Грег Моррисонның музыкасы мен әні, ал Боб Мартин мен Дон МакКеллардың кітабы бар канадалық мюзикл. Оқиға орта жастағы, қоғамнан тыс қалатын музыкалық театр жанкүйерінің басында кезеді. Өзін "көңілі тоңған" сезіне, ол көрермендерге өзінің сүйікті мюзиклінің – 1928 жылғы ойдан шығарылған "Ұйықтайтын серік" (The Drowsy Chaperone) шоуының пластинкасын ойнауды шешеді. Пластинка ойнала бастағанда, 1920 жылдардағы американдық музыкалық комедияның пародиязы сахнада тірілгендей болады, ал ол адам музыкаға, оқиғаға және актерлерге сарказммен пікір білдіреді. "Ұйықтайтын серік" (The Drowsy Chaperone) 1998 жылы Торонтодағы "Риволи" театрында тұңғыш рет көрсетілді, ал 2005 жылы Лос-Анджелестегі қойылымнан кейін 2006 жылдың 1 мамырында Бродвейде ашылды. Шоу бірнеше Бродвей және Вест-Энд театрлық сыйлықтарына ие болды, бес "Тони" сыйлығы мен жеті "Драма Деск" сыйлығын жеңіп алды. Шоу Торонто, Лос-Анджелес, Нью-Йорк, Лондон, Мельбурн және Жапонияда, сондай-ақ Солтүстік Америкада екі тур және Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Бэтеманс шығанағында ірі қойылымдар өткізді.

Тарих

The Drowsy Chaperone 1997 жылы Дон МакКеллар, Лиза Ламберт, Грег Моррисон және бірнеше достары Боб Мартин мен Джанет ван де Графтың құдалық тойы үшін ескі мюзиклдерді пародизациялады. Алғашқы нұсқасында "Креслодағы адам" болған жоқ, мюзиклдің стильдері 1920-жылдардан 1940-жылдарға дейін ауқымды болды, ал әзілдер ашық әрекетті болды. Шоу Торонто Фриндж фестивалі үшін қайта жөнделгенде, Мартин қосымша сценарийші болды, осы туындының баяндаушысы/комментаторы ретінде "Креслодағы адам" кейіпкерін жасады. Фриндж сахнасында қойылғаннан кейін, Торонтодағы коммерциялық театр продюсері Дэвид Мирвиш 1999 жылы Торонтодағы 160 орындық, тәуелсіз Театр Пасе Мурайльде кеңейтілген қойылымды қаржыландырды. Кассалық табыс пен жағымды пікірлер 2001 жылы Мирвишті одан әрі дамытуға және Торонтодағы 1000 орындық Winter Garden театрында толық масштабты нұсқасын қоюға итермеледі. Осы қойылым барысында Мирвиш өндірісінің көмекші өндірушісі Линда Интаски Нью-Йорк өндірушісі Рой Миллерді мюзиклді көруге шақырды. Миллер шоудағы әлеуетті көріп, құқықтарды сатып алды. Канадалық актер және қайырымдылық қор жинаушы Пол Макпен бірге Миллер 2004 жылдың 5 қазанында Нью-Йорктегі Музыкалық театр ұлттық альянсы үшін оқу өткізді және Бродвей өндірушісі Кевин МакКоллумды шақырды. Оқу МакКоллумның қызығушылығын оятты және нәтижесінде Миллер, МакКоллум, Боб Бойетт, Стефани МакКлелланд, Барбара Фрейтаг және Джилл Фурман пьесаны өндіруге міндеттенді. 2005 жылы Лос-Анджелестегі Ахмансон театрында қаладан тыс келісім жасалды, ал түзетулерден кейін The Drowsy Chaperone 2006 жылдың 1 мамырында Бродвейде ашылды.

Бродвей

Бродвей қойылымы 2006 жылдың мамырында Маркиз театрында ашылды. Оны Кейси Николау режиссерлік етіп, хореографиясын қойды. Қойылымда Дэвид Галлоның декорациялары, Грегг Барнстың костюмдері, Кен Биллингтон мен Брайан Монаханның жарықтандыруы, Джош Маркетттің шаш стилі және Джюстен М. Броснанның гримі қолданылды. Бастапқы актер құрамында Боб Мартин – «Орындықтағы Адам» рөлінде, Саттон Фостер – Джанет рөлінде, Джорджия Энгель – Миссис Тоттендейл рөлінде, Эдвард Хибберт – Бағынышты рөлінде және Бет Ливел – Қамқоршы рөлінде болды. Қойылым барысында «Орындықтағы Адам» рөлін Джонатан Кромби, Боб Сагет және Джон Гловер алмастырды. Энгельдің қойылымнан кетуімен, Джо Энн Ворли мен Синди Уильямс Миссис Тоттендейл рөлін сомдады, Мара Дэви Фостер кеткеннен кейін Джанет рөліне өтті, ал Питер Бартлетт Хибберттің орнын басты. New York Times газетінің сыншысы Бен Брантли шоу туралы ара-тұра пікір білдіріп, «Бұл Бродвей маусымының күтпеген сәттісі болуға асығысқандай көрінеді, [бірақ] ол ешқандай шедевр емес» деді, сондай-ақ «барлық әндер, 1920 жылдардың стилінде жасалғанмен, есте қалмайды» деп атап өтті. Variety журналының Дэвид Бенедикт мақаласында: «Кейси Николаудың өткен жылдардағы ұмытылған мюзиклдерге арналған тамаша гимнінің табысының құпиясы – авторлары Бродвейден әзілді алып шығарғанда не істеп жатқанын білгенінде» деді. Аралас пікірлерге қарамастан, «The Drowsy Chaperone» 13 Тони сыйлығына ие болды, оның ішінде «Үздік мюзикл» номинациясы да бар. Ол бес сыйлықты жеңіп алды, соның ішінде «Ең үздік түпнұсқа музыка», «Мюзиклдің ең жақсы кітабы» және Ливел үшін «Мюзиклдегі ең үздік әйел актрисасы» сыйлықтарын алды. Қойылым 2007 жылдың 30 желтоқсанында 674 көрсетілім мен 32 алдын ала көрсетілімнен кейін аяқталды.

Батыс ауласы

Бродвей тобы Вест-Энд қойылымын сахналады. Алдын ала көрсетілімдер 2007 жылдың 14 мамырында басталды, алғашқы кеш 6 маусымда болды, бірақ ол 4 тамызда 100-ден аз қойылымнан кейін жабылды. Көбінесе британдық актерлер, соның ішінде Элейн Пейдж алты жылдан кейін Вест-Эндке оралды, Джон Партридж және Саммер Стреллен шоудың бір авторы Боб Мартинге қосылып, Бродвейдегі "Креслодағы адам" рөлін қайта сомдады, ал олармен бірге Энн Роджерс, Николос Грейс, Ник Холдер, Селина Чилтон және Адам Стаффорд ойнады. Кейіннен тележұлдыз Стив Пембертон "Креслодағы адам" рөлін иеленді. Новелло театрының иесі сэр Кэмерон Маккинтош, Нью-Йорктегі алдын ала көрсетілімдерде шоуды көргеннен кейін, оның Атлантика арқылы көшірілуін қолдады. Лондондық сыншылар шоуға көбінесе оң баға берді, бірақ кейбіреулері әсерленбеді. Шоу үшін премиум орындықтардың бағасын күрт төмендету өндіріске жеткілікті қызығушылық тудырмады, сондықтан продюсерлер оны 2008 жылдың ақпан айындағы жоспарланған мерзімнен бұрын, тамыз айында жапты. The Stage басылымы былай деп мәлімдеді: "Лондондағы шоулар Бродвейдегідей толық қуатпен жүрмей, төмен қуатпен де қауіпсіздікпен өте алады. Бірақ "Ұйыққан серке" қойылымының көшірілуі көрсеткендей, кейде тіпті "Тони" жүлдесін алған Бродвей хиті де мұны істей алмайды". 2008 жылы бұл қойылым "Оливье" сыйлығына "Ең үздік жаңа мюзикл", "Мюзиклдегі ең үздік әйел актриса" (Стрален), "Мюзиклдегі ең үздік актер" (Мартин), "Ең үздік театр хореографы" (Кейси Николау) және "Ең үздік костюм дизайны" (Грегг Барнс) номинацияларын алды.

Солтүстік Америка турнесі

The Drowsy Chaperone ұлттық гастролі 2007 жылдың 19 қыркүйегінде Торонтодағы Эльгин театрында басталды. Орындаушылардың арасында түпнұсқа Бродвей құрамынан Боб Мартин мен Джорджия Энгель болды. Энгель компаниямен ұзақ мерзімге келісім шарт жасаған болса, Мартин Торонтодан кейін гастрольде қатыспады; оның рөлін Джонатан Кромби орындады. Нэнси Опель "Ұйықшақ күзетші" рөлін сомдады. The Drowsy Chaperone Америка Құрама Штаттарының 30-дан астам қаласында, оның ішінде Лос-Анджелестегі Ахмансон театрында көрсетілді, содан кейін Бродвейге барып қойды.

Солтүстік Америкадағы кейінгі фильмдер

Ванкувердің Playhouse Theatre Company компаниясы Макс Реймердің режиссерлігімен "The Drowsy Chaperone" мюзиклінің жеке қойылымын ұйымдастырды, музыкалық жетекшісі Ллойд Николсон және хореографы Дэйна Текатч болды. Бұл қойылым Ванкуверде, Британдық Колумбияда 2008 жылдың 27 қарашасында ашылып, 2008 жылдың 27 желтоқсанына дейін көрсетілді. Бұл нұсқаның актерлік құрамына Джей Брейзо, Том Эллисон, Дебби Тимусс, Лэрд Маккинтош, Габриэль Джонс, Нил Майнор, Шон Макдональд, Марк Берджесс, Натали Марабл, Нора Маклелан және Дэвид Марр кірді. Канаданың Ұлттық өнер орталығының ағылшын театрымен бірлесіп, Макс Реймердің режиссерлігімен Ванкувердің Playhouse Theatre Company компаниясының "The Drowsy Chaperone" қойылымы Эдмонтондағы Ситадель театрының Шоктор сахнасында, Альбертада 5 қыркүйекте ашылып, 4 қазанда жабылды (2009), содан кейін 2009 жылдың 1 қарашасына дейін Ұлттық өнер орталығында көрсетілді. Алайда, музыкалық жетекші Ллойд Николсон Оттавадағы алғашқы қойылым алдында жүрек талмасынан қайтыс болды, нәтижесінде қаладағы қойылымның мерзімі қысқартылды, өйткені бірнеше алғашқы қойылымдар жойылды. "The Drowsy Chaperone" 30 маусым – 11 шілде 2015 жылы Массачусетс штатының Деннис қаласындағы Кейп Плейхауста Джо Энн Ворлидің миссис Тоттендейл рөлін Бродвейдегідей орындап қайтаруымен қойылды. Актерлік құрамында Симон Джонс Мэн-ин-Шеир рөлінде және Билл Нольте Фельджиг рөлінде болды. Бұл қойылым туралы 2015 жылдың 12 шілдесінде BroadwayWorld.com сайтында жарияланған шолуда: "The Drowsy Chaperone – өзінің мәнінде күлкілі болатын шоулардың бірі: ол шынымен күлкіге шақырады, әрбір кейіпкердің өмірі мен іс-қимылын сенуге қиын абсурдты түрде бейнелейді. The Drowsy Chaperone – ән мен биге толы, өте ерекше кейіпкерлері бар және осы шоуды керемет ететін тым қарапайым сюжеті бар керемет шоу."

Халықаралық қойылымдар

Музыкалық туындының алғашқы аудармасы Жапонияда 2009 жылдың 5 қаңтарында көрсетілді. Австралиялық қойылымды Мельбурн театр компаниясы сахналады, ол Мельбурнда 2010 жылдың 21 қаңтарында шектеулі мерзімге ашылды. Австралияның белгілі актерi Джеффри Раш "Креслодағы адам" рөлін ойнады. Қойылым 20 ақпанға дейін жалғасатыны хабарланды, бірақ билеттерге деген сұраныс күрт өскендіктен, продюсерлер оны 27 ақпанға дейін ұзартуға келісті. Ovation Productions және Алекс Сегал Реки Плеус режиссерлік еткен, музыкалық жетекшісі Майкл Ингленд болған, Фабиан Алоиз хореографиялаған қойылымды Gatehouse-тегі Upstairs сахнасында ұсынды. 23 қыркүйек – 31 қазан 2010. "The Drowsy Chaperone" 2013 жылы португал тіліне аударылып, 2013 жылдың 17 тамызынан 2014 жылдың 29 маусымына дейін Сан-Паулу қаласында қойылды. Онда Иван Паренте, Сара Саррес, Стелла Миранда, Сауло Васкончелос, Киара Сассо және Андрецца Массей сияқты танымал бразилиялық музыкалық актерлер ойнады. Ол Teatro Popular do SESI сахнасында қойылды, және демеушілік арқасында музыкалық шоуға алғаш рет билеттер тегін таратылды.

Бірінші акт

"Кәсіретші" - мысық, агорафобиялық Бродвей фанаты, өзінің "белгісіз қайғысын" емдеуге тырысады, 1928 жылы ойдан шығарылған "The Drowsy Chaperone" музыкалық комедиясының жаздырмасын тыңдайды. Ол бұл сирек кездесетін жазбаны тыңдап отырғанда, кейіпкерлер оның ыдыс-аяқсыз пәтерінде пайда болады, ал ол Бродвейдің таңғажайып қойылымына айналады. Мэн-ин-Шеир сахнадан шоу бойына түсініктеме береді, бірақ ол төртінші қабырғаның көрермендер жағында, ойыншылар үшін көрінбейді. "Fancy Dress" атты алғашқы нөмірде шоудың тұжырымдамасы мен кейіпкерлері таныстырылады: бұл мұнай магнатасы Роберт Мартин мен Бродвей жұлдызы Джанет Ван Де Граффтың үйлену күні, ол некелі өмір үшін мансабын тастап кетуді жоспарлап отыр. Қатысушылар арасында қартайған қонақүй қожайыны миссис Тоттендейл; оның тек Андерлинг деп аталатын адал қызметкері; Роберттің ең жақсы адамы Джордж; Бродвей продюсері Фелдзиг, Джанетті некеден бас тартып, Фелдзигтің ақымақтықтарында ойнауға көндіруге үміттеніп отыр; Фелдзигтің ақымақтықтарында Джанеттің орнын алуға үміттенетін дитзи флэппер Китти; кондитер шефтері болып маскираланған екі бандит; өзін танымал латындық ғашығы деп жариялаған Альдольф; Джанеттің алкогольді шалуан Шапероне, оны үйлену тойына дейін Роберттен алыстату керек; және Трикс, авиатрикс. Бандиттер Фельдзиге олардың бостарының "Фолизге" инвестиция салғандығын және шоудың қаржылық табысқа жетуіне көз жеткізуді қалайтынын айтады, бірақ бұл Джанетсіз болмайды. Олар Фелдзиге үйлену тойын саботаждап, Джанеттің шоу-бизнесте қалуын қамтамасыз ету керектігін айтады. Фелдзиг алдамшы, оңай манипуляцияланатын Альдольфоны Жанетті азғырып, оның Робертпен қарым-қатынасын бұзатын болады. Осы арада Роберт үйінде тұрмысқа шығамын деп уайымдап отырғанын түсінеді. "Салқын аяғынан" құтылу үшін ол шлеп билейді, ал Джордж да үрейленіп, биге қосылады. Джордж стэп биі зиянды болатынын ескеріп, Робертке онымен бірге бақшада роликпен сырғанауды ұсынады. Бассейннің жанында Джанет журналистерге үйленіп жатқанына қуанышты екенін және енді актер болғысы келмейтінін айтады ("Шоу Офф"), бірақ оның әні үлкен өндіріс нөміріне айналады. Жанеттің бөлмесінде Жанет Роберттің өзін шынымен жақсы көретініне күмәнданады және Шапероннан кеңес сұрайды. Шафермен бірге "Ақ жолға сүрініп бара жатқанда" деп аталатын әнді орындайды, ол "алкоголизмге арналған әнұран" деп түсіндіреді, ол "Кәтердегі адам" деп түсіндіреді, Шафермен бірге ойнаған алғашқы актриса шоуға кіруді талап етті. Жанетке "ояу" екенін және ұйықтап кету керектігін айтады. Жанет бақ жағына кетеді, ал Алдолфо кіреді, Шаперонды Жанет деп қате қабылдайды. Шаперон қуана-қуана Жанет болып көрінеді және Олдолфоға оны "ендіруге" мүмкіндік береді ("Мен Олдолфомын"). Жанет бақшада көзін байлап, дөңгелекті конькимен жүретін Робертпен кездеседі және ол француз әйелін "Мими" "Францияның орта бөлігінен, онда тосттар жасайды" деп ойлайды. Ол Роберттен қалыңдығын қалай кездестіргенін сұрайды, ол олардың алғашқы махаббат кездесуін ("Қатер күту") сипаттайды. Сезімге беріліп, Роберт "Мимиді" сүйеді, өйткені ол Джанетке ұқсайды. Жанет ашуланып, Роберттің "жаңа француз қызын сүйгенін" айтып, қаша жөнеледі. Китти, Джанеттің орнын алып, Фоллизге кіргізеді, оның ақыл-ойын оқу талантын Фельдзигке көрсетуге тырысады, бірақ ол таңғалмайды. Бандиттер Фельдзиге қарсы шығып, оны "Толедо сюрпризі"мен қорқытады, өйткені ол әлі күнге дейін үйлену тойын тоқтата алмады. Feldzieg оларды ән айту мен билеуге шынымен дарынды екендіктерін айтып, алаңдатып, "Toledo Surprise" әнін жанды би номеріне айналдырады. Алдолфо, қолында Шаперон бар, қалыңдықты азғырғанын және сондықтан үйлену тойының тоқтатылғанын хабарлайды, бірақ Фельджиг ашуланып, оған дұрыс емес әйелді азғырғанын айтады. Жанет тойды тоқтататынын хабарлайды, ал Роберт "Мимиді" тек Жанетті еске түсіргені үшін ғана сүйгенін бекер айтады ("Толедо сюрприз"). "Кезектегі адам" бірінші актінің аяқталғанын және екі рекордтың біріншісі екендігін хабарлайды.

ІІ акт

Креслода отырған адам тағы бір пластинка қояды, көрермендерге «Ұйқылы шафердің» екінші актісінің басталуын тыңдай алатынын айтады, сосын дәретханаға кетеді. Сахнада шығыс сарайы бейнеленеді, кейіпкерлер стереотиптік шығыс киімдерін киген, ал шапер ағылшын әйелінің көлемді юбкасы бар көйлегімен («Түнқұйрықтан хабар») киінген. Ол бұл «Қоңыр шапалақ» екенін, «Ұйқылы шафердің» екінші актісі емес екенін түсіндіреді. Дұрыс пластинканы тауып, «Ұйқылы шафер» жалғастырады. Музыкалық арман эпизодында Джанет жоғалтқан махаббатына қайғырып, қайтадан сахнаға оралуға шешім қабылдайды («Күйеудің ағы»). Миссис Тоттендейл Андерлингке үйлену тойы жоспарланғандай өтетінін айтады, себебі «Махаббат әрқашан әдемі» болады. Ол Андерлингке оны жақсы көретінін жариялайды («Махаббат соңында әрқашан сүйкімді»). Шаперна тойдың болатынын хабарлайды: ол және Альдольфо үйленеді (Альдольфо көмектесе алмай қарсылық білдіреді). Миссис Тоттендейл Андерлингпен де үйленетінін мәлімдейді. Роберт Джанетке оны жақсы көретінін айтады, ал Креслода отырған адам өзінің сүйікті бөлігі басталып келе жатқанын хабарлайды. Шапер Джанетке не істеу керегін кеңес береді, ал Альдольфо таяғын тастайды, сонда Шапер «өмір бойы сүй» дейді, сөздің ортаңғы буынын жіберіп алады. Креслода отырған адам эмоциялық монолог айтады, онда ол осы сөз тіркесіне таңғалып, «өмір бойы сүй» десе, әлде «кетіп бара жатқанда сүй» десе деп сұрайды. Ол өзінің сәтсіз некесі туралы қысқаша әңгіме айтады және ешқашан кетпеу керектігін, тек өмір сүру керектігін түсіндіреді. Сахна қайтадан Джанетке бұрылады, ол өзінің француз қызы екенін мойындайды және оған үйленуге келіседі. Бандиттерді көндіру үшін Фельджиг оларға жаңа жұлдызды – Киттиді тапқанын айтады. Ол одан ойын оқу қабілетін көрсетуін сұрайды, ал ол «Фельджигтің ойын оқығанда» оған үйлену туралы ұсыныс жасағанын жариялайды. Джордж, енді төрт үйлену тойының куәсі ретінде, өзінің ең маңызды міндетінде – дін қызметкерін табуда сәтсіздікке ұшырағанын түсінеді. Трикс ұшағын бақшаға қондырып, Риоға кететінін хабарлайды. Кемедегі капитан неке қиюға құқылы болғандықтан, бәрі Трикс ұшқыш ретінде ұшақта неке қиюға болатынын және оларды барлығын Риоға бал айына ұшыра алатынын ұйғарады («Көкте «әуе» деймін, «әуе» деймін»). Пластинка шоудың соңғы аккордын ойнауға дайын тұрғанда, Креслода отырған адамның пәтерінде жарық өшеді, ал бақылаушы ток қосқыштарды тексеруге келеді. Жарық қайта қосылады, соңғы аккорд ойналады, шоу аяқталады. Қайтадан жалғыз қалған Креслода отырған адам ешқашан көрмеген мюзиклге деген терең сүйіспеншілігін қайғылы түрде білдіреді. Ол «As We Stumble Along» әнін айта бастайды, ал актерлер оның бар екенін бірінші рет мойындайды, қосылып, оны қолдап шапалақтасады («As We Stumble Along (Reprise)»).

Қатысушылардың жазбасы

2006 жылы түпнұсқа Бродвей қойылымының алғашқы актерлік құрамымен жазылған бір дискілік компакт-диск жарық көрді.