Кіріспе

1781 жылы Америка Тәуелсіздік соғысындағы теңіз шайқасы

Ақпан айының басында болған дауыл Арбутноттың флотының бір бөлігіне нұқсан келтірді, бұл Дестушті үш кемеден тұратын эскадрильяны дереу оңтүстікке жіберуге мәжбүр етті. Олар Чесапикке жеткенде, Арнольдты қолдаған британдық кемелер саяз Елизавета өзенімен жоғары қарай жылжыды, француз кемелері олардың ізінен баруға мүмкіндік таппады. Француз флоты Ньюпортқа қайтып келді, олардың жалғыз жетістігі – британдықтар француз әрекеттерін бақылау үшін жіберген бірнеше кемелердің бірі болған ауыр фрегатты қолға түсіру болды. Бұл шағын жетістік және генерал Вашингтонның қолдауы Дестушті толыққанды операцияға кірісуге итермеледі. 8 наурызда Вашингтон Ньюпортта болды, Дестуш өзінің барлық флотымен бірге жолға шықты, Чесапикке жеткенде құрлықтағы операцияларда қолдану үшін 1200 әскерді алып жүрді. Ыңғайлы жел мен кемелердің арқасында 16 наурызда Генри мүйісіне жетті, бұл Дестуштан аздап бұрын болды.

Шайқас

Екі флоттың да саптарында сегіз кеме болса да, британдықтардың атыс күші артықшылыққа ие болды: 90 зеңбіректі кеме екі флоттың ең ірі кемесі болды (80 зеңбіректі Duc de Bourgogne-мен салыстырғанда), ал француз флотына жақында басып алынған 44 зеңбіректі Romulus қосылды, екі желідегі ең кішкентай кеме. Арбутно 16 наурызда таңғы сағат 6-да француз флотын солтүстік-шығыс бағытында байқағанда, олар Кейп Генриден солтүстік-шығысқа қарай шығыста болды. Арбутно бұрылып, Дестуш кемелеріне желмен батысқа қарай соғылып, шайқас құруға бұйрық берді. Таңғы сағат 8 мен 9 аралығында жел бағыты өзгерді, бірақ көріну нашар қалды, екі флот бірнеше сағат бойы маневр жасады, әрқайсысы ауа райының артықшылығын күтті. 08:15-те француздар желге қарсы жүріп, ауа райының бағытын иеленді, ал 09:30-да Дестуш кемелерін кезекпен бұруға бұйырды. Олар бұйрықты орындағанда, Ardent және Éveillé кемелерінің жоғарғы желкендері жыртылды, Дестуштің шайқас құрылымын баяулатып, шатастырды, ал британдықтар осы мүмкіндікті пайдаланып жақындады. Дестуш тағы бір бұрылыс бұйырды, бұл британдықтарға жақындауға мүмкіндік берді, бірақ Ardent және Éveillé кемелеріне өз орындарына оралуға уақыт берді, олар 11:00-ге дейін солай істеді. Сағат 1-ге қарай жел солтүстік-шығыстан тұрақтап, Арбутно француз желісінің артынан қуып жете бастады, екеуі де желге қарсы шығыс-оңтүстік-шығысқа қарай бағытталды. Дестуш кемелерін қайтадан кезекпен бұруға бұйырды және желісін британдық желінің алдына бұрды. Осы маневрмен ол ауа райының бағытын (Арбутноға шабуылдау артықшылығын беру) жоғалтты, бірақ кемелерін желге қатысты осылай орналастырды, сол арқылы ол ауыр теңізде төменгі палубаларын аша алды, британдықтар судың төменгі палубаларға шаю қаупі болғандықтан мұны істей алмады. Арбутно француздың маневріне жауап ретінде өз флотына бұрылуға бұйырды. Оның желісінің алғы шебіндегі кемелер маневр жасағанда, француз желісінің отына толыққандай ашылды және салдарынан ауыр зақымдарға ұшырады. 13:30-да екі эскадрильяның да алғы шебі шайқасқа түсті, француздар үш алғашқы британдық кеменің бағытын кесіп өтті. Robust, Europe және Prudent кемелерінің желкендері мен такелаждары зақымдалғандықтан, оларды басқару қиын болды. Арбутно желіде қалу сигналын берді, британдық флот зақымдалған кемелердің артынан орналасты. Conquérant Robust кемесіне жақындағанда, оның руліне ядро тиді, төрт рульші қаза тауып, кемені желге бұрды. 74 зеңбіректі Royal Oak және 100 зеңбіректі London пісталет қашықтығына жақындады, бірақ Conquérant-тан келген сәттілікті оқ London кемесінің жоғарғы желкенін жыртып, тоқтатуға мәжбүр етті. Conquérant тағы 30 минут бойы ашық қалды, содан кейін жеңілдетілген такелаж құрып, француз желісіне оралды. Бір сағаттан кейін Дестуш флотына кезекпен бұрылуға бұйырды, оның кемелері шығысқа қарай жылжымай тұрып, зақымдалған британдық кемелерді тағы да тоқтата бастады. Британдық кемелер қуып жету үшін тым зақымдалған.

Салдары

Француздардың 72 адамы қаза болып, 112 адамы жараланды, ал британдықтардың 30 адамы қаза болып, 73 адамы жараланды. Арбутнот Чесапик шығанағына кірді, осылайша Дестуштің бастапқы ниеті орындалмады, ал француз флоты Ньюпортқа қайтып келді. 17 наурызда Дестуш соғыс кеңесін өткізді, онда кемелер қайтадан шайқасуға тым зақымдалған деген шешім қабылданды және жөндеу үшін Ньюпортқа шақырылды. АҚШ Конгресі Дестуш еңбегі үшін шенеуніктерге алғыс айтты. Операция сәтсіз аяқталғанына наразы болған генерал Вашингтон Дестушті сынап жазған хат жолдады. Бұл хат ағылшын газетінде жарияланды, нәтижесінде Ньюпорттағы француз армиясының қолбасшысы граф де Рошамбо Вашингтонды сынап жауап берді. Лафайет француздықтардың сәтсіздігін естіген соң, Вашингтонға қайта оралуға бет бұрды. Вашингтон Арнольдқа күштер жіберілгенін білгеннен кейін Лафайетке Вирджинияда қалуды бұйырды.