Кіріспе
Бұл Азиядағы тәуелсіз мемлекеттер мен тәуелді аумақтардың тізімі. Оған толық мойындалған мемлекеттер, халықаралық мойындалуы шектеулі, бірақ маңызды мемлекеттер, халықаралық мойындалуы аз немесе жоқ де-факто мемлекеттер, сондай-ақ Азия және Азияға жатпайтын мемлекеттердің тәуелділіктері кіреді. Атап айтқанда, тізімде: i) 49 жалпы мойындалған тәуелсіз мемлекет, олардың барлығы Біріккен Ұлттар Ұйымының мүшелері; ii) халықаралық мойындалуы толық емес екі мемлекет, олардың бірі Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының мүшесі емес, байқаушы статусына ие; iii) көбінесе мойындалмаған төрт де-факто мемлекет; және iv) алты тәуелді және басқа аумақ. Мұнда тізімделген 49 жалпы мойындалған тәуелсіз мемлекеттердің ішінде, әдетте Еуропа немесе Африка елдері деп жіктелетін, бірақ аумағының бір бөлігі Азияда орналасқан екі ел бар, ал маңызды, бірақ толық мойындалмаған екі мемлекет те Азияда толығымен орналасқан. Ресей Федерациясының жер аумағының көп бөлігі Азияда болғанымен, тарихи, мәдени, этникалық және саяси байланыстары Еуропаға жақын болғандықтан, көбінесе Еуропа елі деп есептеледі. Оның астанасы және ең ірі қаласы Мәскеу Еуропа құрлығында орналасқан, ал халқының басым бөлігі Еуропалық бөлігінде тұрады. Сонымен қатар, Мысыр Синай түбегі арқылы Азияға созылса да, халқы мен географиялық аумағының көп бөлігі Африкада орналасқандықтан, көбінесе Африка елі деп саналады.
This is a list of sovereign states and dependent territories in Asia. It includes fully recognized states, states with limited but substantial international recognition, de facto states with little or no international recognition, and dependencies of both Asian and non Asian states. In particular, it lists (i) 49 generally recognized sovereign states, all of which are members of the United Nations; (ii) two states with substantial but not general international recognition, one of which is a United Nations General Assembly non member observer state; (iii) four largely unrecognized de facto states; and (iv) six dependent and other territories. The 49 generally recognized sovereign states listed here include two countries that are generally classified as European or African nations but with portions of their territory being in Asia, while the two states with substantial but not general recognition are both fully encompassed in Asia. Though a majority of the Russian Federation's land area is located within Asia, it is generally considered a European country because of its historical, cultural, ethnic, and political ties to Europe. Its capital and largest city, Moscow is located within Europe, and the vast majority of its population lives within its European part. In addition, while Egypt extends into Asia through the Sinai Peninsula, it is generally considered to be an African country because most of its population and geographic area is in Africa.
Азияның географиялық шекаралары
Азия мен Еуропаның шекарасы шығыста Урал таулары, Урал өзені және Каспий теңізі, оңтүстікте Кавказ таулары, Қара теңіз, Мармара теңізі, Босфор, Дарданелл және Эгей теңізі арқылы өтеді. Әзірбайжан, Грузия, Грекия, Қазақстан, Ресей және Түркияның аумақтары Азия және Еуропаның екеуінде де орналасқан. Армения мен Кипр толығымен Батыс Азияда орналасқан, бірақ әлеуметтік-саяси тұрғыдан еуропалық елдер болып саналады және Еуропа Кеңесінің мүшелері, ал Кипр Еуропалық Одақтың да мүшесі. Азия мен Африка арасындағы шекара көбінесе Суэц каналы деп есептеледі, бұл Синай түбегін (Мысырдың бір бөлігі) Азияға жатқызады. Осылайша, Африкалық ел – Мысыр Азиядағы ел ретінде де қарастырылуы мүмкін. Оңтүстік-Шығыс Азия мен Австралия/Океания арасындағы шекара әлі даулы және қазіргі уақытта Ява мен Жаңа Гвинея аралығында деп саналады. Индонезия екі аймақты да қамтиды, бірақ көбінесе Азия елі деп есептеледі. Шығыс Тимор кейде Австралияның немесе Меланезияның бөлігі деп саналса да, Индонезиямен шектес болуы және бұрын Индонезияның құрамында болғандықтан, көбінесе Оңтүстік-Шығыс Азияға жатқызылады. Папуа-Жаңа Гвинея кейде Оңтүстік-Шығыс Азия елі ретінде қарастырылса да, көбінесе Австралияның немесе Меланезияның бөлігі болып саналады. Шығыс Азия мен Океания арасындағы шекара әдетте Жапон архипелагы мен Микронезияның Солтүстік Мариан аралдары арасында орналасқан. Кейбір жапон аралдары континенттік емес геологиялық және биогеографиялық ерекшеліктеріне байланысты Микронезияға жатқызылады. Азия мен Солтүстік Американы бөліп тұратын шекара – Беринг бұғазы. Дегенмен, Алеут аралдарының бір бөлігі Азияға жатуы мүмкін.
Тәуелсіз мемлекеттер
Егемен мемлекет – ұлттық мүддеде шешім қабылдайтын халыққа тиімді егемендікке ие саяси ұйым. Монтевидео конвенциясына сәйкес, мемлекеттің тұрақты халқы, белгілі бір аумағы, үкіметі және басқа мемлекеттермен қарым-қатынас құру қабілеті болуы тиіс. Сондай-ақ, бұл мемлекеттердің мемлекеттік мәртебесіне біздің қолдауымыз не қарсылығымыз ескерілмей, тек олардың де-факто және де-юре мәртебесіне сүйенгендігін атап өту маңызды.
Халықаралық танылуы шектеулі, бірақ елеулі мемлекеттер
Бұл тізімде Палестина – халықаралық деңгейде мойындалған және БҰҰ Бас Ассамблеясының мүше емес байқаушы мемлекет мәртебесіне ие, бірақ нақты аумаққа тәжірибелік бақылауы жоқ мемлекет, ал Тайвань – өз аумағында толық тәжірибелік егемендігі бар және халықаралық қауымдастықтың көп бөлігімен бейресми байланыстары бар, бірақ заң жүзінде кеңінен мойындалмаған де-факто мемлекет. Тайвань 1971 жылдан бері Біріккен Ұлттар Ұйымы тарапынан мойындалмаса да, Қытай Республикасы БҰҰ-ның негізін қалаушы мүшесі болған. Ту картасы, ағылшын тіліндегі қысқаша және ресми атаулар, ISO мәртебесі, ішкі қысқаша және ресми атаулар, астанасы, халқы, аумағы Палестина Палестина мемлекеті PSE Палестина мемлекетінің халықаралық танылуына қараңыз. Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының мүше емес екі байқаушы мемлекетінің бірі فلسطين – دولة فلسطين Рамалла (де-факто) رام الله Иерусалим (жарияланған) القدس Тайвань Қытай Республикасы Қытай Халық Республикасының құрамына кіретін аймақ деп есептеледі. Оны бүкіл Қытайдың заңды үкіметі деп санайтын Ватикан және басқа да мемлекеттер оны тәуелсіз мемлекет ретінде мойындайды. Тайвань сонымен қатар көптеген елдермен бейресми қарым-қатынас орнатып, көптеген тәуелсіз мемлекеттер тарапынан де-факто мойындалады. Ахуал туралы толық ақпарат алу үшін Тайваньның саяси мәртебесіне қараңыз. Дәстүрлі қытай тілінде: 臺灣/台灣 – 中華民國 Тайбэй.
Халықаралық танылуы аз немесе мүлдем жоқ де-факто мемлекеттер
Бұл тізімдегі үш де-факто мемлекеттің халықаралық деңгейде танылуы шектеулі немесе мүлдем жоқ, және олар Біріккен Ұлттар Ұйымының мүшелері емес. Барлығы декларативтік теория бойынша мемлекеттер ретінде анықталады. Ту Картасы Ағылшын тіліндегі қысқаша және ресми атаулар Күйдегі мәртебе Ішкі қысқаша және ресми атаулар Астанасы Халық саны (2011) Аумағы АбхазияАбхазия Республикасы Грузияның автономиялық республикасы деп мәлімделеді. БҰҰ-ның 5 мемлекеті мойындайды. Кипр Республикасының бір бөлігі деп мәлімделеді. Тек Түркия ғана мойындайды. Солтүстік НикосияЛефкоша 285 356 БҰҰ-ның 5 мемлекеті мойындайды. Оңтүстік Осетия – Оңтүстік Осетия Республикасы Цхинвали.