Кіріспе

Фосфатты нефропатия немесе нефрокальциноз – бүйрек түтікшелерінде фосфат кристалдарының қалыптасуынан туындайтын жағымсыз бүйрек патологиясы. Бұл бүйрек жеткіліксіздігі, C. B. Fleet-тің Phospho-soda және Salix-тің Visocol сияқты ауыз арқылы қабылданатын натрий фосфатының (OSP) колоноскопияға дайындық үшін ішекті тазалау мақсатында қолданылуымен байланысты. Диагностика үшін креатинин деңгейі, ГФЖ деңгейі, зәр шығару мөлшері, зәр микроскопиясы және зәр талдауы жүргізіледі. Емдеудің әртүрлі тәсілдеріне ішекті дайындау үшін басқа препараттарды қолдану және денсаулық сақтау мамандарының, соның ішінде нефрологтар, гастроэнтерологтар және бүйрек патологтары арасында пациенттердің тәуекелдерін бағалауды күшейту кіреді. Ішекті дайындау үшін қолданылатын басқа препараттар (мысалы, магний цитраты немесе PEG 3350 және Colyte немесе Golytely сияқты электролиттерге негізделген тазартқыштар) осындай қауіптің көзі болмайды. TOC

Белгілері мен симптомдары

Фосфатты нефропатиясы бар пациенттерде нәтижелер әртүрлі болуы мүмкін: жедел бүйрек зақымдануы анықталуы, бүйрек жеткіліксіздігінің кенеттен пайда болуы немесе диагноз қойылмай қалуы. Мысалы, колоноскопиядан кейін диарея, құсу, дегидратация, сепсис және гипотония сияқты жағдайлар фосфатты нефропатия қаупін көрсетеді және өткір түтікшелік некрозға алып келуі мүмкін. ОСП қолданудың салдарынан гипокальциемия, гипернатриемия және гипомагнеземия сияқты маңызды электролиттік бұзылыстар да байқалады. Фосфордың артық түсуі немесе гиперфосфатемия, ОСП қабылдағаннан кейін бірнеше минут ішінде бүйректің проксимальді түтікшелерінде фосфордың қайта сіңірілуін төмендетеді.

Диагностика

Фосфатты нефропатияны әр түрлі бағалау әдістері арқылы диагностикалауға болады, олардың көпшілігі жедел бүйрек зақымдалуын және созылмалы бүйрек ауруын анықтау үшін де қолданылады. Креатининнің қан сарысуында 1,5 еседен артық көтерілуі, немесе GFR-дің 25%-дан астам төмендеуі, немесе 6 сағат ішінде зәр шығарудың 0,5 мл/кг/сағ-тан төмендеуі – ОПЗ ішкеннен кейін жедел бүйрек зақымдалу қаупін көрсетеді. Зәр шөгінділерін зерттеу арқылы кальций фосфаты кристалдары анықталады және осыған байланысты фосфатты нефропатия анықталады. Бұған қоса, колоноскопиялық ұсынымдарға сәйкес қолданылатын басқа да тиісті ішек дайындау препараттары бар, оның ішінде электролиттерге негіделген тазартқыштар, мысалы, Golytely, полиэтиленгликоль (PEG), натрий пикосульфаты және натрий слабительдері. Бұл ішек дайындаудың баламалары ОПЗ-бен бірдей тиімділік көрсетеді және ОПЗ-ге қарағанда сирек және азырақ қосымша әсерлер мен асқынуларды тудырады.

Емдеу

Фосфатты нефропатия ерте сатыда анықталса, кальций фосфатының кристалдану процесін баяулату үшін гемодиализ немесе перитонеалдық диализ сияқты уақтылы бүйрек алмастыру терапиясы қолданылуы мүмкін. Гемодиализ жинақталған токсиндерді, әсіресе зақымдалған түтікше эпителий жасушаларында реактивті оттегі түрлерінің шамадан тыс өндірісін жою арқылы бүйректердің токсиндерді шығаруына көмектеседі. Фосфатты нефропатияның жедел бүйрек жеткіліксіздігіне немесе созылмалы бүйрек ауруына прогрессиялауынан кейін бүйрек функциясының толыққан толығына қалпына келуі сирек кездесетіні хабарланған.

Тарих

Маннит және үлкен көлемдегі физиологиялық тұз ерітіндісі алғаш рет колоноскопия алдында ішек дайындау үшін қолданылды. Маннитол қолдану метан, сутегі және басқа да жанғыш газдардың пайда болуына себеп болғандықтан, ішекте жарылысқа алып келуі мүмкін екені хабарланды. Үлкен көлемдегі физиологиялық тұз ерітіндісі де денедегі электролиттер балансына және жалғыз сұйықтық мөлшеріне елеулі әсер ететіні көрсетілді. Кейін, 1990 жылдары полиэтиленгликоль электролитті шаю ерітіндісі немесе PEG ELS, тиімділігі және қауіпсіздігі жағынан жақсырақ құрастырылды. PEG ELS өте үлкен көлемде ішуді қажет еткендіктен кеңінен қолданылмады. Содан кейін, OSP (C. B. Fleet’s Phospho soda) таблеткалар түрінде, PEG ELS сияқты тиімді, қауіпсіз ішек дайындау құралы ретінде таңдалды. Кейін, 1975 жылы, OSP қабылдаумен байланысты жедел бүйрек зақымдануы және потенциалды созылмалы бүйрек ауруы алғаш рет анықталды. 2003 жылы OSP қолданудан кейін бүйрек түтікшелерінде кальций фосфатының жиналуына байланысты жағымсыз жағдай туралы алғашқы хабарлама пайда болды. Бұл түтікшелік зақымдануға және басқа бүйрек асқынуларына, сондай-ақ "фосфатты нефропатия" терминінің пайда болуына байланысты болды.