Кіріспе
Құс түрі Монтезума оропендоласы (Psarocolius montezuma) – Жаңа әлемнің тропикалық иктерид құсы. Ол Кариб теңізі жағалауының оңтүстік-шығысындағы Мексикадан бастап Орталық Панамаға дейінгі жазықтарда тұрақты көбейетін құс, бірақ Сальвадор мен Оңтүстік Гватемалада таралмайды. Сондай-ақ, Никарагуа мен Гондурас жағалауының Тынық мұхитында, Коста-Риканың солтүстік-батыс және оңтүстік-батыс бөліктерінде кездеседі. Бұл оропендола түрлерінің арасында кейде Gymnostinops туысына бөлінетін түрлердің бірі. Бұл құстың ағылшын және ғылыми атаулары ацтек императоры Моктезума II-нің құрметіне берілген.
The Montezuma oropendola (Psarocolius montezuma) is a New World tropical icterid bird. It is a resident breeder in the Caribbean coastal lowlands from southeastern Mexico to central Panama, but is absent from El Salvador and southern Guatemala. It also occurs on the Pacific slope of Nicaragua and Honduras and northwestern and southwestern Costa Rica. It is among the oropendola species sometimes separated in the genus Gymnostinops. The English and scientific names of this species commemorate the Aztec emperor Moctezuma II.
Сипаттама
Ересектер негізінен қоңыр түсті, бас пен құйрығы қара түсті, ал құйрығы екі қараңғы орталық қауырсыннан басқа ашық сары түсті. Оның бетінде көк түсті, ал қызыл түсті жаңқасы бар, көзқарасы қоңыр, ал ұзын құйрығы түбінде қара түсті, ұшы қызыл. Әйелдер ұқсас, бірақ ұсақ ұяшықты еркектерге қарағанда кішірек. Жас құстар ересектерге қарағанда көмескірек, құс жыртығы да ақшыл әрі аз бөлінеді. Қазіргі уақытта ешқандай түр-құс түрі анықталмаған. Жыныстар өлшемі жағынан өте әртүрлі; аталық ұзын және салмақты; кіші аналық ұзын және салмақты. Жалпы дене массасында аталық аналықтарға қарағанда 100% үлкен, бұл дене массасына 2: 1 қатынасы және Монтесума оропендоланы әлемдегі ең көп жыныстық диморфты құстардың бірі етеді. Webster және басқалар. "Еркек пен әйелдің дене өлшемдеріндегі айырмашылықты тамақ іздеудегі ерекшеліктерімен тікелей байланыстырамыз" дейді. Аналықтары жиі жұқа бұтақтарда азық табады, олар құрмаланған жапырақтардан жәндіктерді жейді, ал аталықтары жиі қалың бұтақтарда тұрып, эпифиттер мен бромелияларда азық табады. Webster және басқалар. Сонымен қатар, жыныстық диморфизм қанаттың ұзындығы мен дене массасында айқын көрінді. Ер адамның дене мөлшері мен салмағы жыныстық қабілеттілік пен үстемдікпен байланысты. Webster және басқалар. Бұл Montezuma oropendolas-да әйелдердің қорғаныс жұптасу жүйесі бар екенін көрсетеді. Аналықтардың ұясына кіргенде аталықтары бір-бірімен күресіп, бірін-бірі қорғайды. Алфа-еркек ақырында барлық басқа еркектерді итеріп шығады, сонда ол жалғыз қалады. Алфа-еркектер кеткенде, қалғандары қайта оралып, ол қайтып келгенше, әйелдерді қорғайды. Бұл жұптасу жүйесі құстарға емес, көп әйелді сүтқоректілерге ұқсас. Ер Монтесума оропендоласының "онытылмас" әнін иілу кезінде береді және ол қатты гүргілеуден кейін сөйлесудің бұршағынан тұрады, тик тик глик глак ГЛУУууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууу Екеуі де қатты құртқанын айтады. Жақында Монтесума оропендоласының еркектерін зерттеген зерттеушілер, ұрықтар көбінесе көбейетін жерлерде ең төменгі жиілікті өзгертетінін анықтады. Аталықтардың әндері бір-бірімен салысып, бір-біріне ұқсап тұрғанда, ең үлкен аталық өзінің ең төменгі жиілігін өзгертіп, басқа аталықтарды жеңе алатын.
Аумағы мен тіршілік ету ортасы
Монтесума оропендола - таралымының кейбір аймақтарында өте көп кездесетін құс. Олар бәсекелес және көбінесе кішкентай немесе үлкен топтарда ағаштарда шағын омыртқалылар, ірі жәндіктер, нектар және жемістер, соның ішінде банандар, Цекропияның тікенді гүлшоғырлары, гумбо лимбо (Bursera simaruba) және Трофис рацемоза (Moraceae) іздеп жейді. Көбелек шағы кезеңінен тыс уақытта бұл түр өте орын ауыстырады, кейбір маусымдық қозғалыстар байқалады. Монтесума оропендола орман қаптамасын, шеттерін және ескі плантацияларды мекендейді. Ол отар түзіп көбейеді және тек аналықтары ғана талшықтар мен жүзімдерден тоқылған, ұзын сопақ ұяларды 30 метрге дейін биіктіктегі ағаштарға салады. Әрбір отарда үстем еркек болады, ол әйелдердің көпшілігімен күрделі иілу биімен жұптасады. Аналық екі қара дақты ақ немесе сары жұмыртқа салады және оларды 15 күнде шайқап шығарады; жас құстар 30 күнде ұша бастайды. Балапандар ұяда тұрғанда олар көбінесе өрмекшілер мен басқа да буынтық аяқтылар, бақалар, кесірткелер және жемістермен қоректенеді. Әдетте бір отарда 30-ға жуық ұя болады, бірақ 172-ге дейін тіркелген жағдайлар бар.
Түрішілік қатынастар
Қаштанат бас орапондаласы осы түрдің ареалының көп бөлігін бөліседі, бірақ ол кішкентай, негізінен қара түсті, қаштанат басқа ие (қараңғы басқа ие қаштанаттың орнына), және бетіндегі түсті дақтары жоқ, сондықтан екі орапондаланы шатастыру қиын. Туысы – қаштанат бас орапондаладан айырмашылығы, Монтесума орапондаласы өз ұяларының жанында паразиттерге төзбейді. Монтесума орапондаласының сиырқұстарға (Cowbirds) қарсы көп қорғанысы болмаса да, аналықтары өз ұяларының жанында алып сиырқұс көргенде, оларды шабуылдап, колониясынан қуады, ұяларын белсенді түрде қорғайды. Webster және авторлар тобы аналықтарының өз ұяларына жақындаған сиырқұстарды ғана қуатынын анықтады. Бұл зерттеу сондай-ақ, қаштанат бас орапондалаларынан айырмашылығы, Монтесума орапондалаларының әлеуметтік гименоптерлердің жанында ұя салмайтынын көрсетті. Монтесума орапондалалары сиырқұстарды ұяларына жақындатпауына қарамастан, олардың шыбыртқылардан (botflies) қорғанысы жоқ. Монтесума орапондаласының ұя салу табысы төмен. Аналықтары бір ұяға орташа есеппен екі жұмыртқа салады, бірақ олардың тек біреуі қана ұшып кетеді, ал колониядағы ұялардың үштен бірі ғана сәтті болады. Ұя салу табыстылығының төмендігіне байланысты, Монтесума орапондаласының ұясының жанында паразиттердің болуы өте қауіпті.