Кіріспе
Лахордың (, ਲਹੌਰ ਦਾ ਇਤਹਾਸ ; ), Пәкістанның екінші ірі қалалық ауданы, мыңдаған жылдарға созылатын жазылған тарихы бар. Лахор Пенджаб аймағының ортағасырлықтан кейінгі немесе қазіргі заманғы астанасы және ең үлкен қаласы саналады. Ол құрылғаннан бері Газнавилер, индустар, буддистер, гректер, мұсылмандар, моғолдар, Горидтер, Маратхалар, Сикхтер және британдықтардың қолынан бірнеше рет ауысқан, соның нәтижесінде қазіргі Пәкістанның мәдени астанасы мен жүрегіне айналды.
The recorded history of Lahore ( , ਲਹੌਰ ਦਾ ਇਤਹਾਸ ; ), the second largest city district of Pakistan, covers thousands of years. Lahore is regarded as the post medieval or modern day capital and largest city of the Punjab region, it has since its creation changed hands from Ghaznavid, Hindu, Buddhist, Greek, Muslim, Mughal, Ghorid, Maratha, Sikh and the British, thereby becoming the cultural capital and the heart of modern day Pakistan.
Ежелгі дәуір
Ауызша дәстүрлерге сәйкес, Лахор қаласын индус құдайы Раманың ұлы Лава құрған деп есептеледі және қала оның атымен аталған. Лахор бекінісінде Лаваның құрметіне салынған, қазіргі кезде бос тұрған ғибадатхана бар. Сонымен қатар, Лахордың солтүстігінен өтетін Рави өзенінің аты индус құдайы Дурганың құрметіне берілген деседі. Атақты астроном және географ Птолемей өзінің "Географиясында" Инд өзені мен Бидастес немесе Витаста (Желам), Сандабал немесе Чандра Бхага (Ченаб) және Адрис немесе Иравати (Рави) өзендері арасындағы жол бойында орналасқан Лабокла деп аталатын қала туралы айтады. Лахор туралы ең көне нақты құжат 982 жылы анонимді автордың қолымен жазылған және "Худуд и Алам" деп аталады. Оны Владимир Федорович Минорский ағылшын тіліне аударған және 1927 жылы Лахорда жариялаған. Бұл құжатта Лахор "көрнекті ғибадатханалары, ірі базарлары және кең бақшалары" бар шағын шаһр (қала) ретінде сипатталған. Онда "тұрғын үйлердің айналасында орналасқан екі ірі базар" және "осы екі тұрғын үйді біріктіретін сазды қабырғалар" туралы мәліметтер келтірілген. Құжаттың түпнұсқасы қазіргі таңда Британ мұражайында сақтаулы.
Джайнизм мұрасы
Плутарх, сондай-ақ көптеген басқа ғалымдар джайнизмнің Пәнджабтағы ең ежелгі және бастапқы дін болғанын айтады. Лахор джайнизмнің мәдени орталығы болған. Плутархтың "Александрдың өмірі" атты кітабында Ұлы Александрдың гимнософистер деп аталатын дигамбара джайни қасиеттілерімен болған кездесулері туралы баяндалады. Бабра немесе Бабра – Пәнджаб аймағынан шыққан ежелгі саудагерлер қауымы, олар негізінен джайнизмді ұстанады. Олардың Бхавадар немесе Бхавада Гаччамен байланысты екеніне сеніледі, оған джайни ачарья Калакачарья да жатқан. Олар Бабра қаласынан (32° 13' 30": 73° 13') бастау алған болуы мүмкін. Жарнамалар Бхавада Гаччаның 17 ғасырға дейін сақталғанын көрсетеді. Тари Бабриан және Гали Бабриан деп әлі де аталатын жерлерде джайни ғибадатханалары болған.
Индуистік мұра
Б.з.д. 580 жылдары, патша Бимбисара Оңтүстік Азияны билеген кезде, қоғам кәсіптеріне сәйкес түрлі қауымдарға бөліне бастады. Олардың бірі Кшатриялар деп аталды, ал Лув патшасының ұрпақтары олардың қатарына кіріп, Луванам деп белгіленді, кейіннен Лувана деп танылды. Лохархаттан шыққан Луваналар Лохарана (қарсыластарын жеңу шеберлері; немесе темір ("Лоха") басшылары ("Рана")) деп аталды, ол кейін Лохана болып өзгерді. 337 және 472 жылдары аралығында Оңтүстік Азияға сапар шеккен қытай саяхатшысы Факсян өзінің күнделігінде Лоханаларды Оңтүстік Азияның солтүстік-батыс аймақтарын билеген батыл қауым деп сипаттайды. 11-шы ғасырда келген тағы бір қытай саяхатшысы Курманг Лохрана мемлекетін күшті держава ретінде көрсетеді. Тарихшы Бёртон Лоханалардың батыл халық болғанын жазып, олардың бүгінгі Белуджистан (Пакистан), Ауғанстан және Орталық Азияның шығыс шектеріне тарағанын айтады. Раджастан тарихын зерттеген полковник Тодд Лоханаларды ең ежелгі Кшатрия қауымдарының бірі деп есептейді.
Ескі индустар қаласы
Көптеген тарихшылар Лахор қаласының бірінші және жетінші ғасырлар арасында, мүмкін екінші ғасырдың басында ежелгі индуистік колониялардың бірімен құрылғанын айтады; ол көп ұзамай маңызды орынға ие болып, басқа колониялардың бастауы және ақырында өзінің атын берген қуатты княздықтың астанасы болды. Лахордың ежелгі индуистік қаласының қазіргі қала орнында болмағанын қолдайтын бірнеше дәлел бар. Дәстүр бойынша, ескі Лахордың орны – қазір Лахор қаласының бір бөлігі болып табылатын, бірақ сол кезде батысқа қарай үш шақырымдай қашықтықтағы Ихра ауылының маңында жатқан. Бұл ауылдың бұрынғы аты Икра Лахор болған. Сонымен қатар, осы аймақта ең көне және ең қасиетті индуистік киелі орындары – Бхаиро ка штайн мен Чандрат табылады. Қазіргі қаланың Лахори немесе Лохари қақпасы деп аталатын қақпасы, Кашмир қақпасы Кашмирге, ал қазіргі Дели қақпасы сол аттас ежелгі қалаға қарағандай, Лохавар немесе ескі Лахор бағытына қарап тұрғандықтан осылай аталды. Лахордың ескі индуистік қаласынан архитектуралық қалдықтар жоқ, мұны тас материалдарының жетіспеуімен және қалаға жасалған көптеген бұзушылық шабуылдарымен түсіндіруге болады. Сонымен қатар, Үндістанның барлық архитектуралық зерттеушілерінің көрсетуінше, солтүстік индустар салыстырмалы түрде кеш уақытқа дейін ғибадатханалар немесе кез келген тұрақты құрылыстар салуға көшпеген. Тіпті Делиде, біздің заманымыздан бұрынғы мың жылдан бастап, біздің заманымыздан кейінгі мың жылдан астам уақытқа дейін индуистік династиялардың орталығы болған және тасқа бай қалада, Х немесе ХІ ғасырдан бұрынғы индуистік архитектураның ешбір үлгісі табылмаған.
Орта ғасырлар
682 жылы, Феріштаның мәліметінше, Пешавар афғандары, осы ерте кезеңде-ақ ислам дінін қабылдаған, индус патшасынан белгілі бір иеліктерді тартып алды. Соғыс басталды, және жеті жүзге жуық шайқас түрлі нәтижелермен аяқталды, осылайша афғандар Пунджабтың тұзды тауларында мекен ететін жабайы Гаккар тайпасымен одақ құрып, Раджаны өзінің территориясының бір бөлігін беруге мәжбүр етті. Лахордың келесі айтылуы Раджпутан жылнамаларында кездеседі, онда Лахордың Бусса тайпасы, раджпуттардың бір бөлігі, 9-шы ғасырдың басында мұсылман әскерлерімен қоршауға түскен Читторды қорғау үшін біріккен деп көрсетілген.
Ғазнавидтер империясы
Ақыры, 975 жылы Хорасанның губернаторы, атақты Махмуд Газнавидің әкесі Сұлтан Сабуктигин Инд өзенінен өтті. Оған Лахордың раджасы Джаяпала қарсы шықты, оның билігі Сырхиндтен Лағманға дейін және Кашмирден Мултанға дейін созылған екендігі айтылады. Бхати Раджпут тайпасының кеңесімен Джаяпала раджасы афғандармен одақ құрды және олардың көмегімен алғашқы шабуылды тойтаруға қол жеткізді. Бірақ Сабуктигин таққа отырғаннан кейін, Ғазнниге жасаған жорығын қайталады. Ламған маңында шайқас болды, нәтижесінде раджа жеңіліп, бейбіт келісімге келісуге мәжбүр болды. Оның талаптары қабылданды және Сабуктигиннің атынан белгіленген құнның қалған бөлігін алу үшін адамдар жіберілді. Лахорға жеткенде Джаяпала сенімсіздік танытып, қазынаны алуға келген елшілерді түрмеге қамады. Оның опасыздығын білген Сабуктигин, Фериштаның сөздерімен айтқанда, "көпірген ағын сияқты, Хиндустанға қарай асықты". Тағы бір шайқас болды, онда Джаяпала қайта жеңіліп, Нилабтың батысындағы аумақты жауға қалдырып, шегінді. 1008 жылы Джаяпаланың ұлы Анандапала бастаған одақ Пешавар маңында Сабактагиннің ұлы және мұрагері Махмуд басқаратын әскермен кездесті. Лахорға тағы он үш жыл бойы өздігінен қалуға рұқсат берілді. Анандапаладан кейін Нарджанпал билікке келді, ал Махмуд өзінің жорығын Хиндустанға дейін жеткізді. Бірақ 1022 жылы ол күтпеген жерден Кашмирден төмен түсіп, Лахорды қарсылықсыз басып алып, тонауға берді. Нарджанпал көмексіз күйде Аджмерге қашты, ал Лахордың индус княздығы мәңгілікке құлап кетті. 1045 жылы Модуд билігінде индустар жоғалтқан егемендігін қайтаруға соңғы әрекет жасады, бірақ алты айлық сәтсіз қоршаудан кейін ешқандай нәтижеге қол жеткізбеді. Лахор туралы XI ғасырда солтан Махмуд Газнави басып алғанға дейінгі мәліметтер аз. 1021 жылы Махмуд Малик Аязды таққа отырғызып, Лахорды Газнавид империясының астанасы етіп белгіледі. Сұлтан Махмуд Газнави Лахорды ұзақ қоршаудан және қаланың өртеліп, халықсыз қалған шайқастан кейін басып алды. Лахордың алғашқы мұсылман билеушісі Аяз қаланы қайта жаңғыртып, халқын қоныстандырды. Қазіргі Лахор бекінісі де сол жерде орналасқан. Оның билігінде қала поэзиясымен танымал мәдени және ғылыми орталыққа айналды. Малик Аяздың мазары әлі күнге дейін қаланың Ранг Махал сауда ауданында сақталған. Лахор 1152 жылы Хусроу шаһтың тұсында Газнавид империясының шығыс астанасы ресми түрде жарияланды. 1163 жылы Газни құлағаннан кейін қала Газнавид империясының жалғыз астанасы болды. Ортағасырлық Газнавид дәуірінде Лахор қаласының барлығы қазіргі Шах Алами базарының батысында және Бхатти қақпасының солтүстігінде орналасқан болса керек. 1206 жылы Құтбұддин Айбек осы жерде таж кигенде, Оңтүстік Азияның тұңғыш мұсылман сұлтаны атанды. Лахор 1524 жылы ғана Моғол империясының құрамына кірді.
Моңғолдардың басып кіруі мен жойылуы
Моңғолдар Хоразм мемлекетін басып алып, жаулап алды, патша Джалал ад-Дин Мингбурну қазіргі Хайбер-Пахтунхваға шегінуге мәжбүр болды, бірақ Инд шайқасында жеңілді. 1241 жылы 30 мың атты әскер Лахордың ежелгі қаласына шабуыл жасады. Моңғолдар Лахор губернаторы Малик Ихтияруддин Қарақашты жеңіп, тұрғындардың барлығын қырғынға ұшыратты және қаланы толығымен қиратты. Лахорда моңғол шапқысын бастан өткергенге дейінгі ескерткіштер мен ғимараттар жоқ. 1266 жылы сұлтан Балбан Лахорды моңғолдардан қайтарып алды, бірақ 1296 жылдан 1305 жылға дейін моңғолдар тағы да Солтүстік Пәнджабты басып алды. 1298 жылы 200 мың сарбаздық моңғол әскері Пәнджабты жаулап алып, қырқындар жасады, содан кейін Делиге қарай жорық жасады, бірақ Дели сұлтандығының билеушісі Алауддин Халджидің сардары Малик Кафур оларды жеңді.
Тұғылық
Лахор 1320 және 1325 жылдар аралығында Тұғлақ әулетінің Гази Малик билігі кезінде қысқа ғана уақытқа қайтадан гүлденді, бірақ 1329 жылы Орталық Азиялық Шағатай хандығының Тармаширин мен одан кейін монғол басшысы Хулечу қаланы тағы да тонады. Алайда, Гази Маликтың ұлы Мұхаммед бин Тұғлук қаланы қайтадан жаулап алды. 1398 жылы Тамерлан Шейка Хохардан қаланы басып алғанда, ол оны тонамады, себебі қала енді бай болмаған еді.
Сұлтандықтың құлдырауы
Тимур Лахор аймағын Мультанның губернаторы Хизр ханға берді, ол кейін 1414 жылы Саид әулетін құрып, Дели сұлтандығының төртінші әулетіне негіз салды. 1432-1433 жылдары Лахор Кабулдың Тимуридтер губернаторы тарапынан қысқа мерзімге басылып алынды. Соңғы Лоди билеушісі Ибрагим Лоди өз сарайында да, қара халық арасында да жиреншік тудырды. Әкесі Сұлтан Сикандар Лоди қайтыс болған соң, ол кіші інісі Джалал ханға сұлтандық таққа отыруды қалаған бірқатар ақсүйектер ұйымдастырған қысқа мерзімді көтерілісті жаншып жіберді. Джалал ханға қастандық жасап, таққа отырғаннан кейін ол ақсүйектерін толыққанды бағындыра алмады. Соңынан Пәнджаб губернаторы Даулат хан мен оның туысы Алам хан Кабул билеушісі Бабурды Делиге шабуыл жасауға шақырды. Панипат шайқасының біріншісі (1526 жылғы сәуір) Бабур мен Дели сұлтандығының әскерлері арасында өтті. Ибрагим Лоди шайқас алаңында қаза тапты. Бабур жоғары қолбасшылық шеберлігімен, соғыстағы мол тәжірибесімен, тиімді стратегиясымен және артиллерияны орынды пайдалану арқасында Панипат шайқасының біріншісінде жеңіске жетіп, кейін Агра мен Делині басып алды.
Моғол империясы
Лахор моғолдардың билігі тұсында архитектуралық даңқының шыңына жетті, олардың ғимараттары мен бақтары уақыттың сынағына төтеп берді. Лахордың сұлулығы ағылшын ақыны Джон Милтонды таң қалдырды, ол 1670 жылы «Агра және Лахор, Ұлы моғолдың ордасы» деп жазды. 1524-1752 жылдар аралығында Лахор Моғол империясының құрамына кірді. Лахор 1524-1752 жылдар аралығында моғолдардың билігі кезінде өзінің даңқының шыңына жетті. Құрылыс салумен әйгілі моғолдар Лахорға ең керемет сәулет ескерткіштерін сыйлады, олардың көптегені бүгінгі күнге дейін сақталған. 1524-1752 жылдар аралығында Лахор Моғол империясының құрамына кірді. Лахор император Бабур тұсында дамыды; 1584 жылдан 1598 жылға дейін, Ұлы Акбар мен Джахангир императорлардың тұсында қала империяның астанасы болды. Лахор моғолдардың билігі тұсында архитектуралық даңқының шыңына жетті, олардың көптеген ғимараттары мен бақтары уақыттың қиындықтарынан аман қалды. Лахордың сұлулығы ағылшын ақыны Джон Милтонды таң қалдырды, ол 1670 жылы «Агра және Лахор, Ұлы моғолдың ордасы» деп жазды. Дели сұлтандығы, кейіннен Моғол империясы бұл аймақты басқарды. Лахор аймағы басым түрінде мұсылман болып қалыптасты. Пәнджаб аймағының ландшафтын безендіретін дарғалары бар миссионер суфи әулиелерінің және моғол императорларының саясаты мен мәжбүрлі түрлендірулердің арқасында басқа діндердің дамуына кедергі келтірілді. 1740 жылдар хаосқа толы жылдар болды, ал 1745 жылдан 1756 жылға дейін қала тоғыз түрлі губернаторды көрді.
Маратха империясы
Дели шайқасында ауғандарды жеңгеннен кейін көп ұзамай маратхалар 1758 жылы Лахорға кірді. 1758 жылдың наурыз айында шамамен 50 мың маратха сарбазы Сириндті қоршады. Олар сикх мизлдерімен және моғол губернаторы Адина Бег Ханмен ерекше одақ құрды. Лахорды Ахмет-шахтың ұлы Таймур-шах басқарды, ал Джахан-хан шамамен 25 мыңдық әскермен оған бағындырылды. 1758 жылдың сәуір айында маратхалар афған гарнизонын талқандап, Лахорға жеңіспен кірді. 1759 жылы маратхалар және олардың одақтастары Лахор шайқасында Дуррани генералы Джахан Ханның жорылысын жеңіске бұйырды. Маратхалар Дели, Лахор, Кашмир, Мултан, Пешавар және Атток қалаларын бағындыру арқылы үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Олар Адина Бег Ханды Лахордың жаңа губернаторы етіп тағайындады.
Сикх империясы
18 ғасырда Моғол билігінің әлсіреуімен Лахорға ауған әскерлері жиі шабуыл жасады және қала Ауған империясының провинциясына айналды, оны өз сарайы бар провинциялық билеушілер басқарды, көбінесе Пәнджаб аймағында. 1799 жылдың 7 шілдесінде Ранджит Сингх анасы Сада Каурмен бірге Лахорды басып алды. Ранджит Сингх мешіттің жанындағы Хазури Багхты – жабық бақты ресми корольдік қабылдау залы ретінде пайдаланды. Он екі сикх мисалдары бірігіп, жаңа империя құрды және Махараджа Ранджит Сингх басқаратын тәуелсіз сикх мемлекетіне айналды. Ранджит Сингх 1801 жылдың 12 сәуірінде Лахорда таққа отырды. 1740 жылдар хаосқа толы жылдар болды, 1745 пен 1756 жылдар аралығында қала тоғыз түрлі губернаторды көрді. Осы кезеңде сикхтер мен ауғандықтар бір-бірімен соғысты, бұл Ауған-сикх соғыстары ретінде танылды. 1801 жылы Махараджа Ранджит Сингх сикх империясын құрды. Ол Абдалидің немересі Заман Шаһты Лахор мен Амритсар арасындағы шайқаста жеңді. Ауған және сикх қақтығыстарынан туған хаостан Ранджит Сингх сикх фракцияларын біріктіріп, Лахорды басып алды, онда ол император болып жарияланды. Сәйед Ахмад Барелви 1831 жылдың 6 мамырында Балакотта, Маңсехра ауданында джихад жариялап, сикхтерге қарсы күресті бастады және Балакотта лагерь құрды. Шах Исмаил Делви және оның тайпа мүшелерімен бірге ол таңертең сикхтерге шабуыл жасады. Шайқас күні бойы созылды. Сикх әскері ақырында Сәйед Ахмад Барелвидің басын кесіп, жүздеген оның ізбасарларын өлтірді, нәтижесінде мұсылман әскері шайқас алаңынан қашқан. Ранджит Сингх 1839 жылдың 27 маусымында қайтыс болды, осымен оның билігі аяқталды, ал сикх билігі 1849 жылға дейін, британдықтар империяны басып алғанға дейін жалғасты. 1841 жылы, сикх азамат соғысы кезінде, Ранджит Сингхтің ұлы Шер Сингх Бадшахи мешітінің биік минареттерін замбуралар немесе жеңіл артиллерия орналастыру үшін пайдаланды. Олар Бадшахи мешітінің минареттеріне орналастырылып, Сикх Махарани Чанд Каурдың қолдаушыларын, Лахор бекінісінде қоршауда қалғандарын бомбалады, бекініске көп зиян келтірді. Осы бомбалаулардың бірінде бекіністің Диван-и Аам (Халықты қабылдау залы) қирады (кейіннен британдықтар оны қайта салды, бірақ ол ешқашан бастапқы сәулеттік сұлулығын қалпына келтіре алмады). Осы уақытта Шер Сингх әскерінде қызмет еткен француз кавалерия офицері Анри Де ла Руш Бадшахи мешітін Лахор бекінісімен байланыстыратын туннельді уақытша оқ-дәрі сақтау үшін пайдаланды.
Британдық радж
Махараджа Ранджит Сингх Лахорды өз астанасы етіп, патшалығын Хайбер өтегішіне дейін кеңейте алды, сондай-ақ Джамму мен Кашмирді де қосты, британдықтарды 40 жылдан астам уақыт бойы Сатледж өзенінен әрі өтуден тоқтатты. 1839 жылы оның қайтысынан кейінгі тұрақсыздық, он жылдан соң Лахор Дарбарының британдықтар бақылауына өтуіне әкелген бірқатар жағымсыз оқиғаларға себеп болды. Осыған себепкер болған факторлар – сикхтар арасындағы ішкі тартыстар, оның ұлдарының жылдам аумақтарды жоғалтуы, догралардың құйрықтары және екі ағылшын-сикх соғысы болды: біріншісі 1845–1846 жылдары, екіншісі 1848–1849 жылдары. Ранджит Сингхтің қайтысынан кейін мұрагерлік күрестің тудырған қаосынан пайдаланып, және сикхтерге қарсы шығыс шекарасындағы соғыстан толыққанды жазылмаған британдықтар 1846 жылдың ақпанында Лахорға кіріп, цитадельде әскерлерін орналастырды. Екі жылдан кейін, олар оңтүстік қаласы Мултанды сикхтермен екінші соғысқа тартылды, себебі сол қаланың губернаторы Мул Радж әскерін көтеріліске шақырды. Бірнеше қақтығыстардан кейін сикх армиясы Лахордан солтүстікке қарай 60 шақырым жердегі Гуджарат шайқасында жеңілді. 1848 жылдың наурыз айында британдықтардың жеңісінен кейін Ранджит Сингхтің жасөспірім ұлы және тақ мұрагері Далип Сингх Лахорда ресми түрде тақтан түсірілді. Қаладағы қалған сикх полктері кенеттен таратылды және қала сыртында жалақы талаптарымен лагерь құрды. Бір жыл ішінде Пәнджаб ресми түрде Британ империясына қосылды, ал әскери саперлер Лахордың қала қабырғасын тегістеуге кірісті. Британдық билік кезінде (1849–1947) Лахордағы отаршылдық сәулетте моғол, готика және виктория стильдері үйлесім тапты. Лахордағы Бас пошта (ГПО) және YMCA ғимараттары королева Викторияның алтын мерейтойын тойлады, бұл оқиға бүкіл Үндістанда сағат мұнаралары мен ескерткіштердің салынуымен белгіленді. Басқа маңызды британдық ғимараттарға Жоғары сот, Үкімет колледжінің университеті, мұражайлар, Ұлттық өнер колледжі, Монтгомери залы, Толлинтон базары, Пәнджаб университеті (Ескі кампус) және провинциялық жиналыс кірді. Британдық билік кезінде сер Ганга Рам (кейде қазіргі Лахордың әкесі деп аталады) Бас поштаны, Лахор мұражайын, Эйтчисон колледжін, Майо өнер мектебін (қазіргі NCA), Ганга Рам ауруханасын, леди Маклаган қыздар орта мектебін, Үкімет колледжінің химия факультетін, Майо ауруханасының Альберт Виктор қанатын, сер Ганга Рам орта мектебін (қазіргі Лахор әйелдер колледжі), Хайли сауда колледжін, Рави жолындағы мүгедектерге арналған үйді, Шахра-е Куайд-е Азамдағы Ганга Рам сенім ғимаратын және леди Мейнард индустриалдық мектебін жобалап, салдырды. Ол сондай-ақ Лахордың өсіп келе жатқан әлеуметтік-экономикалық элитасының мәдени орталығына айналған Model Town қалашығын да салды. Қала Канал жағалауында тыныш жерде жаңа кампус салды, бірақ ескі университет ғимараттары әлі де жұмыс істеп тұр. Көңіл көтеру үшін британдықтар Лахорға ат жарыстарын енгізді. 1924 жылы құрылған алғашқы жарыс клубы LRC немесе Лахор жарыс клубы деп аталды.
Тәуелсіздіктегі рөлі
Лахордың Пәкістан қозғалысы және Үндістан тәуелсіздік қозғалысы тарихында ерекше орны бар. 1929 жылы Лахорда Конгресс сессиясы өтті. Осы съезде Пандит Нехру «толық тәуелсіздік» резолюциясын ұсынды және ол 1929 жылдың 31 желтоқсанында түнгі сағат 12-де бірауыздан қабылданды. Осы оқиғада Үндістанның сол кездегі үш түсті туы (ортасында дөңгелек белгісі бар) ұлттық ту ретінде көтеріліп, мыңдаған адам оған құрмет көрсетті. Лахор түрмесі революциялық азаттық күрескерлерін қамауға пайдаланылды. Белгілі азаттық күрескері Джатин Дас, британдықтардың саяси тұтқындарға қатысты жасаған зұлсалына наразылық білдіріп, 63 күн ашаршылықтан кейін Лахор түрмесінде қайтыс болды. Үндістан тәуелсіздігі үшін күресте шейіт болған сардар Бхагат Сингх Лахор түрмесінде дарға асылды. 1940 жылы Лахорда Бүкіл Үндістан Мұсылман Лигасының, кейіннен Пәкістан Мұсылман Лигасының ең маңызды сессиясы өтті. Лига жетекшісі Мұхаммед Әли Джинна алғаш рет Екі Ұлт теориясын жария етіп, Үндістан мұсылмандары үшін жеке отан талап етті. Көпшілік мұсылман халқы Мұсылман Лигасын және Пәкістан қозғалысын қолдады. 1947 жылы Пәкістан тәуелсіздік алғаннан кейін, азшылық индустар мен сикхтер Үндістанға көшіп кетті, ал Үндістаннан келген мұсылман босқындары Лахор ауданында қоныстанды.
Тәуелсіздік алғаннан бері
Лахор Пәкістанның жүрегі саналады және қазір Пәкістан мемлекетіндегі Пенджаб провинциясының астанасы болып табылады. Тәуелсіздік алғаннан кейін дерлік бірден мұсылмандар, сикхтер және индустар арасында кең ауқымды дүрбелеңдер басталды, оның салдарынан көптеген адам қаза тапты, сондай-ақ Лахор бекінісі, Бадшахи мешіті және басқа да колониялық ғимараттар сияқты тарихи ескерткіштерге зиян келді. Біріккен Ұлттар Ұйымының көмегімен үкімет Лахорды қайта жаңартуға қол жеткізді, және тәуелсіздік күресіндегі қақтығыстардың көптеген іздері жойылды. Алайда, 20 жыл өткен соң Лахор 1965 жылғы соғыста қайтадан шайқас алаңына айналды. Соғыс алаңы мен окоптарды бүгінге дейін Вага шекаралық аймағына жақын жерде көруге болады. Тәуелсіздік алғаннан кейін Лахордың маңызы Карачиге бұйырылды, ол тез арада ең ірі және ең өнеркәсіптік қалаға айналды. Лахор тек Мян ағайындыларының басшылығымен және 1990 жылдардағы Карачидегі дүрбелеңдер кезінде ғана үкіметтік реформалар арқылы экономикалық және мәдени қуат ортасы ретінде қайтадан маңызға ие болды. Қалада екінші Ислам саммиті өтті. 1996 жылы Лахордағы Гаддафи стадионында Халықаралық крикет кеңесінің Крикет әлем чемпионатының финалдық матчы өткізілді. Лахордың қоршалған қаласы, жергілікті жерде "Ун дрооне Шехр" (Ішкі қала) деп белгілі, Лахордың ең көне және тарихи бөлігі болып табылады. 2009 жылы Пенджаб үкіметі Дүниежүзілік банк көмегімен "Лахордың қоршалған қаласын тұрақты дамыту" (SDWCL) жобасы аясында Ақбари қақпасынан Лахор бекінісіне дейінгі Патшалық жолды (Шахи Гузар Гах) қайта жаңарту бойынша ірі жобаны бастады. Жобаның мақсаты – қоршалған қаланың дамуы, мәдени мұра ретінде қоршалған қаланың экономикалық әлеуетін зерттеу және көрсету, SWDCL жобасының тұрғындарға тигізетін пайдасын зерттеу және көрсету, сондай-ақ қоршалған қаланың дамуын және сақталуын ұстану бойынша ұсыныстар алу. Қазіргі Лахор – бір қаладағы үш қала. Сондықтан Лахорға келген адам үш түрлі қалаға тап болады – олардың әрқайсысы бір-бірінен әлдебір жағынан ерекшеленеді. Ескі қала кем дегенде мың жыл бойы қалыптасқан және дөңгелек жолдың ішінде және айналасында дамыған. Сол сияқты, британдықтар салған Лахор Майо ауруханасынан шығысқа қарайғы канал жағалауына дейінгі аумақты қамтиды. Күмәндісіз, үшінші Лахор, оның ішінде Гүлберг, Бахрия Таун, Жогер Таун, Қорғаныс Тұрғын үйі және тағы да басқалар тәуелсіздік алғаннан кейін дамыды. Самнабад – Пәкістанның Лахор қаласының маңызды тұрғын және әкімшілік бөлігі. Бұл Лахордың ең көне сәнді аудандарының бірі және қаланың орталығында орналасқан.