Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыстағы тұтқындар лагері, Онтарио, Канада.

Боуманвилл тұтқындар лагері, сондай-ақ 30-шы лагерь деп белгілі, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс әскерлері үшін Канададағы тұтқындар лагері болды. Ол Онтарио штатының Кларрингтон қауымдастығындағы Боуманвиллде (2020 Lambs Road) орналасқан. 2013 жылдың қыркүйегінде лагерь Канаданың ұлттық тарихи ескерткіші деп жарияланды. 1943 жылы тұтқындар Отто Кречмер және Вольфганг Хейда «Киебиц» операциясы деп аталған күрделі қашу әрекетіне қатысты.

Ерте тарих

Лагерь Боуманвилл ер балалар оқу мектебі ретінде салынған. Алғашқы екі ғимарат 1927 жылы аяқталды. Мектеп 1941 жылға дейін, яғни ашылғаннан кейін 14 жыл өткен соң, үкімет оны жаңа орынға көшіруді бұйырды, бұл аймақ тез арада әскери тұтқын (тұтқын) лагеріне айналдырылуы үшін. Боуманвилл ер балалар оқу мектебі Боуманвилл ішінде "Ратскаморайға" (қазіргі Арыстан орталығы) көшірілді, бірақ көптеген балалар үйлеріне қайтты. Канадалық шенеуніктердің жігіттер мектебін әскери тұтқын (тұтқын) лагеріне айналдыруға жеті ай уақыты болды. Мектеп көп адамды қабылдауға арналған еді, бірақ тұтқындарды кіргізбей тұрып, көптеген жұмыстарды аяқтау қажет болды: сым торларды орнату, күзет мұнараларын (тоғыз) және канадалық күзетшілерге арналған қақпалар мен казармаларды салу. Бұл жұмыстар 1941 жылдың соңында, тұтқындар келген кезде аяқталды. Соғыс аяқталғаннан кейін тұтқындар Еуропаға жіберілді, ал бұл орын қайтадан мектеп ретінде пайдалануға берілді.

Боуманвилл шайқасы

1942 жылдың қазан айында 1500 мен 4000-ға жуық тұтқын, Германияның жаңа «Коммандос» бұйрығы күшейгеніне байланысты, жаза ретінде тұтқындардың бір бөлігін тізбектеп байлағаннан кейін, әскери тұтқындардың тәжірибелі гвардиясына қарсы көтерілді. Волкмар Кениг оқтан жараланды, тағы бір тұтқынға штыкпен шабуыл жасалды, ал канадалық әскерге банкамен лақтырылғаннан бас сүйегі сынып қалды. Жағдай қалыпқа келген соң 126 тұтқын басқа лагерлерге жіберілді.

Қашуға тырысу

Бұл жер соғыс тұтқындары лагері ретінде пайдаланылған жылдары қашуға көптеген тырысықтар болды; дегенмен тұтқындар Боуманвиллдің және айналасындағы азаматтардың көпшілігіне қарағанда жақсы күтім көргендігі айтылды. Алғашқы қашу 1941 жылдың 23 қарашасында лагерь ашылғаннан кейін көп ұзамай болды. Олрих Штайнхильпер сымды кесіп өтіп, екі күн бойы қашып жүріп қайта ұсталды. Ол бірнеше аптадан кейін тағы да қашып, қайта тұтқындалды. Оның соңғы тырысы 1942 жылдың 18 ақпанында болды. Қайта ұсталғаннан кейін ол 20-шы лагерьге ауыстырылды. 1941 жылдың 25 қарашасында бір тұтқын тікұшақ астынан жүзіп өтуге тырысты, бірақ дереу ұсталып, 28 күнге қамауға алынды. "Киебиц" операциясы – төрт неміс суасты кемесінің командирін құтқаруға бағытталған сәтсіз қашу әрекеті. 1941 жылдың 30 желтоқсанында бір тұтқын лагерьтен шығып бара жатқан кір жуу машинасына жасырынып қашуға тырысты. Тырысы сәтсіз аяқталып, ол бірнеше сағатқа Ошава түрмесіне қамалды, содан кейін сол күні лагерьге қайтарылды. Тұтқындардың камераларын тексеру кезінде 1943 жылдың 29 шілдесінде қашу картасы және құрал-жабдықтары бар қалайы банка табылды. Банка алынып, мүмкін құлыпталған немесе жойылған. Ең көп танымал қашу әрекеттері – тұтқындардың жер асты тоннельдерін салуға тырысулары болды. Бірнеше рет әрекет жасалды, және табылып, тоқтатылып, жабылды. Ең танымал тоннельдік әрекет Виктория залының солтүстік-шығыс бұрышында басталды (тұтқындар оны Хаус IV деп атады). Тоннель төртбұрышты, жарық жүйесі тартылып, желдету жүйесіне қалайы банкалар қолданылды. Тіреулер лагерьдегі шатырлардан алынған ағаштан жасалған. Қазбадан алынған топырақ троллей арқылы шығарылды, ал адамдар себеттерді төбедегі тесіктен шатырға дейін жеткізді. 1943 жылдың қыркүйегінде шатыр едені жиналған топырақтың салмағынан құлап түсті. Ескерту алған қарауылдар тоннельді тапты және құлатты.

Қазіргі күн

Мүлік 1979 жылға дейін ұлдарға арналған оқу-жаттығу мектебі ретінде, ал 2008 жылға дейін түрлі академиялық мақсаттарда қолданылды (шетелдік малайзиялық студенттер мектебі, Сент-Стефан католик орта мектебі және соңында жеке ислам университеті). 2008 жылдан кейін 30-шы лагерь күрт ескіріп, қараусыз қалды. Ғимараттар тақтаймен қадалған, есіктері ласпен бітелген немесе тақтаймен қадалған. Барлық терезелер сынған, ғимараттардың ішкі жағы қирап, қабырғалары граффитимен жабылған, гипсокартон қабырғалары бұзылған. Көпшілігі қауіпті немесе өрт қаупі бар деп есептеледі (барлық ірі ғимараттарда өрттің салдары көрінеді), бірақ кейбіреулері судың аз зақымдануына байланысты жақсы жағдайда сақталған. 2013 жылы 30-шы лагерь «2013 жылғы 10 ең қауіпті орын» тізіміне еніп, Канаданың мұра жазбаларына ілікті, себебі ғимараттарды қараусыз қалдыру және жердің құны дамыту үшін жоғары болды. Бұл бұзу жоспары 2013 жылы Ұлттық тарихи ескерткіш мәртебесі берілгеннен кейін тоқтатылды. Көпшілік бұл орынды сақтап қалу керек деген пікірде, бірақ қазір мүлікпен не істеу керектігі белгісіз. «Біз ғимараттарды қайта пайдалануды қалаймыз. Кейбіреулер үлкен, әдемі мұражай құруды қалайды, бірақ қаржылық мүмкіндіктердің жоқ екенін түсінеміз. Біз жай ғана оларды қайта пайдалануды көруге ниеттіміз», – деді ACO Clarington президенті Трейси Али Clarington газетіне берген сұхбатында. Барлық ғимараттарды қалпына келтіруге кеткен шығын 15 миллион канад долларына жетеді деп бағаланған. Clarington газеті сондай-ақ 2013 жылдың 9 қыркүйегінде ғимараттарды қалай сақтап қалу және оларды қалай қорғау керектігін қарастыру үшін комиссия құрылғанын хабарлады. Оның тарихи маңызын ескере отырып, мұралық тақта орнатылуы күтілуде. Қазіргі уақытта орынның жағдайы нашар, вандализмге ұшыраған, тастап кетілген және қараусыз қалған. Бүгінде асхана тек кірпіш қабырғасынан ғана тұрады, бірақ ғимараттың бастапқы тоңазытқышы сақталған. Сонымен қатар, жертөледе екі қазандықтың қалдықтары бар. 2016 жылдың 5 шілдесінде Clarington муниципалитеті мүліктің қазіргі иелері Kaitlin Developments және Fandor Homes компанияларымен сатып алу келісімін жасағанын хабарлады. Бұл қадам вандализм, қаржыландырудың жеткіліксіздігі және үй салу арқылы орынның жойылуынан сақтап қалды. Сатуға муниципалитетке 500 000 доллар көмектесу үшін берілді, бұл бастапқы тазалау жұмыстарымен бірге мүлікті күтіп-ұстауға жұмсалады. Тазалау жұмыстары тарихи мәртебесі жоқ ғимараттарды бұзуды, граффитилерді тазартуды және қауіпсіздік камераларын орнатуды қамтиды. 2021 жылға қарай орын жөндеусіз, тазалау жұмыстары басталмаған күйде қалып отыр.