Кіріспе
Кветта (аты квата сөзінен шыққан, пашту тілінде qilla – қамал деген мағынада) – барлық жағынан биік төбелермен оралынған табиғи бекініс. Оны Чилтан, Такату, Мордар және Заргун төбелері қоршап тұр. Қаланың ең алғашқы мұсылман тұрғындары және билеушілері/иелері – паштун Каси тайпасы болған деп саналады. Кветта алғаш рет 11 ғасырда Газнилік Махмудтың шапқындарының бірі кезінде еске алынған. 1543 жылы Моғол императоры Хумаюн Персияға шегінетін кезінде мұнда тоқтап, екі жылдан кейін қайтып келгенше бір жасар ұлы Акбарды қалдырып кеткен. 18 ғасырдың басында Қандаһардағы Гилзай билігі, Калат, Кветта және Пишиндегі балухтармен бірге, аймақтағы ауғандар мен балухтар арасындағы шайқас алаңына айналды. 1751 жылы Ахмет Шах Дуррани Кветтаны Калат ханы Мир Нури Насир Хан Балучқа, оның Панипат шайқасында (1761) Маратхаларға және 1765 жылы сикхтерге қарсы армиясымен көмектескені үшін сыйлап берді. Бүгінде Кветта Пәкістанның маңызды қалаларының бірі. Кветтаның халқының көп бөлігін паштундар құрайды, олардың 20% астамы – паштундар (көбінесе Каси және Какар тайпаларынан).
Quetta (the word derives from kwatta, Pashto for qilla) is a natural fort, surrounded as it is by imposing hills on all sides. It is encircled by hills Chiltan, Takatoo, Mordar and Zarghun. It is believed that the earliest Muslim inhabitants and rulers/owners of the city were the Pashtun Kasi Tribe. Quetta was first mentioned in the 11th century when it was captured by Mahmood of Ghazni on one of his invasions of the subcontinent. In 1543 the Mughal emperor Humayun rested here on his retreat to Persia, leaving his one year old son Akbar until he returned two years later. The Ghilzai power in Kandahar at the beginning of the eighteenth century, simultaneously with that of the Baloch in Kalat, Quetta and Pishin became the battle ground between the Afghans and Baloch in the region. Ahmed Shah Durrani finally handed Quetta over to the Khan of Kalat Mir Noori Naseer Khan Baloch for helping him with his army in 1751 against the Marathas in the Battle of Panipat (1761), and against the Sikhs in 1765. Today, it is an important city in Pakistan. Quetta has a majority Pashtun population, with more than 20% of its inhabitants being Pashtun (mainly of the Kasi and Kakar sub tribes).
Тарих
Қазіргі Кветта мен Пәкістанның Белуджистанында адам қонысының ең алғашқы дәлелі палеолит дәуіріне жатады, ол аңшылық лагерьлермен және литик шашыраңқыларымен (ұсақталған және жарылған тас құралдар) көрсетілген. Аймақтағы ең алғашқы қоныстанған ауылдар керамикалық неолитке (шамамен 7000–6000 ж.б.э.) дейін барып жетеді, олардың ішінде Мехергарх (Качи жазығында орналасқан) кіреді. Бұл ауылдар келесі Халколит дәуірінде, өзара әрекеттесу күшейген кезде, кеңейді. Бұл дайын өнімдер мен шикізат, соның ішінде шоқ қабыршақ, лазурит, түркіза және керамика тасымалдауды қамтыды. 2500 ж.б.э. (бронза дәуірі) қазіргі Пәкістанның Белуджистан деп аталатын аймағы Хараппа мәдениетінің құрамына енді, Инд өзенінің алабындағы кең аумақтарға маңызды ресурстармен қамтамасыз етті. Қалтаның қуатты хандары 1512 жылдан бері бекіністі ұстап келді. 1828 жылы Кветтаға келген алғашқы еуропалық оны 300 саз үймен қоршалған саз қабырғалы бекініс деп сипаттады. 1839 жылы Бірінші Ауған соғысы кезінде британдықтар оны қысқа мерзімге басып алғанмен, Кветта 1876 жылға дейін толық британдық бақылауға көшпеді, ал Роберт Сэндмен Белуджистанда саяси агент болып тағайындалды. Мұсылман лигасының құрылуымен Белуджистан Пәкістанның тәуелсіздігіне үлес қосты. Қази Мұхаммед Эсса (сүнни хазара) Белуджистанда мұсылман саяси партиясын алғаш рет таныстырған адам болды, бұл күрес 1947 жылға дейін жалғасты. Пәкістан тәуелсіздік алғаннан кейін Белуджистан Пәкістанға қосылды және Кветта Белуджистанның астанасы болды. «Кветта» сөзі пашту тіліндегі «ква та» сөзінен шыққан, ол «таулардың ішінде» немесе «таулар арасында» дегенді білдіреді. Сонымен қатар, Рашид халифалығының төртінші халифасы Әли ибн Әби Талибтің (660 ж.) тұсында Кветта аймағы Әл-Қықан деп аталған.