Кіріспе

Қабықшалылар туысы Циклоп – 400-ден астам түрін қамтитын тұщы су копеподтарының ең көп таралған туыстарының бірі. Олар, басқа ұқсас мөлшердегі копепод емес тұщы су қабықшалыларымен, әсіресе кладоцералармен бірге, көбінесе су блохалары деп аталады. Циклоп атауы грек мифологиясындағы бір көзді алыптан (Циклоптан) шыққан, себебі олардың бір ғана үлкен көзі болады; Циклоптың көзі қызыл немесе қара түсті болуы мүмкін.

Анатомия

Циклоптардың денесі 0,5–5 мм арасында болуы мүмкін және екі бөлікке нақты бөлінеді. Бас және алғашқы бес кеуде сегментінен тұратын алдыңғы бөлігі кеңінен сопақ келген. Артқы бөлігі айтарлықтай жіңішке болып, алтыншы кеуде сегменті мен төрт аяқсыз плеон сегменттерінен құралған. Артынан екі қауда мүшесі шығып тұрады. Байқау қиын болғанымен, циклоптарда 5 жұп аяқ бар. Екі ұзын бірінші антеннасы аталықтар жұптасу кезінде аналықтарды ұстап тұру үшін қолданылады. Содан кейін аналық жұмыртқаларын денесіндегі екі кішкентай қапшада көтереді. Дернәсілдері, яғни науплийлер, еркін жүзеді және сегменттелмеген.

Тіршілік ету ортасы

Циклоп тұщы суларда кеңінен таралған, бірақ тұзды суларда сирек кездеседі. Ол тоқыраған және ақырын ағатын су қоймаларының өсімдіктермен қапталған жағалауларында тіршілік етеді, онда ол өсімдік материалдарының, жануарлардың (мысалы, нематодалардың) немесе өліктердің ұсақ бөліктерімен қоректенеді. Циклоп ерекше дүркінді қозғалыстармен жүзеді. Циклоп қолайсыз жағдайларда өмір сүру үшін шырыш қабықшасын жасай алады. Орташа өмір сүру ұзақтығы шамамен 3 айды құрайды.

Қоғамдық денсаулық сақтаудың маңызы

Циклоп дракункулиоз (гине құрт ауруы) және балық тасқұрт (Diphyllobothrium latum) инфекциясының аралық иесі болып табылады. Бұл ауру, жұқпалы су ішу арқылы адамға беріледі. Дракункулиоз көбінесе өлімге алып келмейді, бірақ денені әлсіретеді.

Бақылау әдістері

Циклопты физикалық, химиялық, биологиялық және инженерлік тәсілдермен бақылауға болады.

Физикалық

Циклопты жою үшін суды жіңішке матадан өткізу жеткілікті. Оны қайнаған сумен де өлтіруге болады, себебі ол 60°C температурадағы ыстыққа оңай көнеді.

Химиялық

Хлордың 22 ppm концентрациясы циклопты 2 сағатта жояды, бірақ осы деңгейдегі хлор суға жағымсыз иіс пен дәм береді. Артық хлорды натрий тиосульфатымен кетіруге болады.

Биологиялық

Кішкентай балықтар, мысалы, барбел мен гамбузия циклоптармен қоректенеді. Оңтүстік Үндістанның Карнатака штатында осы типтегі жемтілік қатынасы драхкункулезді жою үшін қолданылған. Сонымен қатар, циклоптар жануарлар дүкендері мен балық дүкендерінде балықтарға қосымша тамақ ретінде мұздатылған күйде кеңінен сатылады.

Инженерлік

Ауыз суды құбыр желісі арқылы беру, түтікше құдықтарды пайдалану және қадамды құдықтарды жою – қауымдық деңгейде тиімді шаралар болып табылады.