Кіріспе

Бразилиядағы спорт

Питека (peˈtɛkɐ) – Бразилиядағы дәстүрлі спорт түрі, ежелгі заманнан бері жергілікті халықтар қолдан жасаған "қолмен ұшырылатын шағын доп" арқылы ойналады және елдің өзі сияқты көне екендігі айтылады. Осы атау шағын доптың өзіне де берілген. Халықаралық ойыншылар:

Бразилияда – Тиаго Веласко. Францияда – Джефф Импьйна (Санноа), Винсент Ванносталь (Санноа), Яннис Кокотакис (Санноа), Стефан Манка (Санноа), Бенуа Пертук (Санноа), Томас Дерриен (Санноа), Каролина Мартин (Лаксу), Мари Франс Тирар (Лаксу), Лаура Бюро (Санноа), Клеменс Лаперш (Санноа), Элоди Лаудрен (Санноа), Аликс Лебланк (Санноа), Кэтлин Вентура (Санноа). Ұлыбританияда – Питер Чик (Гринвич), Ник Трумбл (Гринвич), Росс Ванстоун (Гринвич), Дэниел Оусдин (Гринвич), Джозеф Людкин (Гринвич), Крис Уолл (Гринвич), Мэтт Харфилд (Гринвич), Луис Олмос (Гринвич), Исаак Лофтус Чик (Гринвич Джуниорс), Том Чапман (Гринвич Джуниорс), Генри Чапман (Гринвич Джуниорс).

Мақсаттар

Ойынның мақсаты – қолмен волейбол торларына ұқсас биік тордан шатырша тәрізді нысанды (петека) соғып, оны қарсы алаңға түсіру. Тордың әр жағында петекаға бір рет қана соққы беруге болады. Бұл ойын жеке және жұптық, ерлер және/немесе әйелдер арасында жарыс немесе демалыс мақсатымен ойнатылады.

Тарих

Петека сөзі тупиан тілінде «соғу» деген мағынаны білдіреді. Уақыт өте келе бұл сөз португал тіліне еніп кетті. Алғашында петека би мен әнмен бірге тойларда ойналатын. Бірте-бірте бұл ойын спорттық жаттығуға айналды. Ойын бразилиялық ата-бабалардан бірнеше буынға жетіп, осы аралықта едәуір дамыды. Ертедегі петекалар өте қарапайым, үйде жасалған, жүгерінің қабығына байланған жапырақтарға оралған тастардан тұратын. Көрнекті сөздікте бұл «қауырсындары жабысқан былғары төсемше» деп сипатталған. Алғашқы петекалардың суреттері сирек кездеседі, бірақ 1979 жылдың 30 мамырында Бразилия балалар ойыншықтарын бейнелейтін төрт почта маркасынан тұратын жиынтықты шығарды, бұл Халықаралық балалар жылына арналған. Бразилия 1920 жылы Бельгияның Антверпен қаласында өткен жазғы Олимпиада ойындарына қатысқанда, бразилиялық спортшылар кемеде де, ойындар арасындағы үзілістерде де көңіл көтеру үшін бірнеше воланды алып кетті. Петека ойыны көптеген елдердің спортшыларын қызықтырып, олар ойын ережелерін білуге ниет білдірді. Бірақ мәселе ережелердің болмауында еді – ол тек көңіл көтеру үшін ғана еді. 1940 жылдары петека көшелерді, шөптерді және құмды тастап, Белу-Оризонтедегі ашық алаң спортына айналды. Ойыншықтың қазіргі форматы, яғни бәсекелестік ойындарға сәйкес келетін түрі Минас-Жерайс штатының астанасы Белу-Оризонтеде қалыптасты. Типик петека төрт ақ тауық қауырсынынан тұрады, олар негізге бекітіліп, бірнеше жұқа резеңке қабаттарынан жасалған түбіне жалғанады. Ойын ережелері алғаш рет Белу-Оризонтеде жазылды, ал алғашқы корттар салынды және қаланың әртүрлі әлеуметтік клубтарында өткізілген ішкі чемпионаттармен бұл жаттығу бәсекелестік сипатқа ие болды. 1973 жылы Минас-Жерайс штатының Петека федерациясы (FEMP) құрылды, бұл бразилиялық халық арасында туып, дамыған спорттың новаторлық рухын растады. Белу-Оризонтеден бұл жаттығу Бразилияның басқа штаттарына, содан кейін Франция сияқты басқа елдерге тарады, олар Бразилияда ойналатын ойынды қабылдады. Петека қазір Бразилиядағы футбол мен волейболдан кейінгі ең жылдам дамитын спорт түрлерінің бірі. Ойынның Indiaca деп аталатын және петекаға ұқсас нұсқасы Германияда дамыды, ол алғаш рет 1936 жылы пайда болды.

Ойын ережесі

Петека матчы үш ойынның ең жақсысы саналады, жеке немесе жұптық форматта өтеді. Он екі ұпайға бірінші жеткен ойыншы (немесе жұп) сетті жеңіп алады. Бір ойынның ұзақтығы ең көп жиырма минутты құрайды. Егер екі тараптың ешқайсысы да қажетті ұпай санына жетпесе, көп ұпай жинаған команда жеңіске ие болады. Петека тек бір қолмен соғылуы керек және қарсыластар жағына, тордың үстінен өтіп, қайтару үшін жіберілуі тиіс. Сервис беруші, сервис ауысқанша өз орнында қалады. Ұпайды тек сервис беруші команда ғана жеңіп ала алады. Сервис беруші ойыншының ұпай жинауға отыз секунд уақыты бар. Егер ол мұны істемесе, сервис қарсыластар командасына/ойыншысына беріледі.

Қателіктер

Бірқатар танымал қателер болуы мүмкін. Сервис қатесі: егер петека тордың астынан өтсе, корт шегінен тысқа шығып кетсе, торға тисе немесе қарсы жаққа өту алдында сол команданың ойыншысына (қос тиіс) тисе, сервис қарсы командаға беріледі. Ойын барысындағы қателер: егер ойыншы қолымен немесе аяғымен қарсы команда жағына басқанда (волейболдегідей); егер ойыншы петеканы екі қолмен тигізсе; егер анық сүйемелдеу болса, бірақ соққы болмаса; егер оның денесінің басқа бөлігі тисе және петека соққы алмаса (басы, аяғы). 30 секундтық ереже: сервис беруші немесе сервис беруге құқылы командада ұпай алуға 30 секунд уақыт бар. Егер осы уақыт ішінде ұпай алынбаса, сервис қарсы командаға өтеді. 20 секундтан кейін төреші қалған уақытты ескерту үшін "10" деп хабарлайды. Төрешінің сыбызғысымен раунд аяқталады. Бұл қатаң ереже, әсіресе төреші болған кезде.

Жабдықтар мен алаң

Шаттлкок: Петека ойынының екі түрінде екі түрлі шаттлкок қолданылады. Әдеттегі петека турнирінде шаттлкоктың жазық негізі және стандартты салмағы 42 грамм болады. Қауырсындары тік және иілген. Шағын петека ойынында шаттлкоктың дөңгелек резеңке негізі бес немесе одан көп резеңке дискілерге бекітіледі. Негіз қолға жұмсақ. Дизайн әртүрлі болғанымен, ең көп таралған петекалар (әсіресе жарыс түрі) толтырылған былғары қап немесе қабатты резеңке төсем пішіндес негізден және негізге жабысқан қауырсындардан тұратын ұшқыштан құралады. Алаң: Жеке ойын 15 м x 5,5 м алаңда, ал жұптық ойын 15 м x 7,5 м алаңда өткізіледі. Салыстыру үшін, стандартты волейбол алаңы 18 м x 9 м. Петека ағаш, цемент немесе саз алаңда ойналады. Шағын петека стандартты бадминтон алаңында ойналады. Тор: Ерлер ойыны волейболға ұқсас 2,43 м биіктіктегі тікбұрышты тормен өтеді. Әйелдер ойынында тордың биіктігі 2,24 м-ге дейін төмендетіледі. Балалар (8-12 жас) 2 м биіктіктегі тормен ойнайды. Аяқ киім: Еденге жақсы жабысатын жеңіл аяқ киім ұсынылады. Жеңіл қолғаптар: Жаңадан бастаушылар петеканың резеңке негізінің қолға қатты тиетінін және әдетте қызыл іздер мен шаншып тұратын сезім пайда болатынын байқайды. Сондықтан регбиде қолданылатын сияқты саусақтары ашық жеңіл қолғап кию ұсынылады.