Кіріспе
1981 жылы түсірілген фильм, режиссері Тобе Хупер. "Күлкі үйі" – 1981 жылғы американдық қорқыныш фильм. Режиссері Тобе Хупер, сценарий авторы Ларри Блок, ал басты рөлдерде Элизабет Берридж, Кевин Конвей, Уильям Финли, Купер Хакэби, Майлз Чапин, Ларго Вудруфф, Уэйн Доба және Сильвия Майлз сомдаған. Фильмнің сюжеті Айова штатындағы жергілікті қыдырыс орындағы қараңғы аттракционға түсіп қалған және психикалық мүкімі шектеулі, кісі өлтіретін карнивальды қызметкерден қуылған төрт жасөспірімнің басынан өткен оқиғаны баяндайды. Universal Pictures компаниясымен шығарылған "Күлкі үйі" фильмі, режиссер Хупердің "The Texas Chain Saw Massacre" (1974) және "Eaten Alive" (1976) фильмдерінен кейінгі алғашқы ірі студиялық жобасы болды. 1981 жылдың 13 наурызында көрсетілімге шыққан "Күлкі үйі" коммерциялық сәтсіздікке ұшырады, бірақ сыншылар тарапынан аралас, көбінесе оң пікірлер алды.
The Funhouse is a 1981 American slasher film directed by Tobe Hooper, written by Larry Block and starring Elizabeth Berridge, Kevin Conway, William Finley, Cooper Huckabee, Miles Chapin, Largo Woodruff, Wayne Doba, and Sylvia Miles. The film's plot concerns four teenagers who become trapped in a dark ride at a local carnival in Iowa and are stalked by a mentally disabled murderous carnie. Released by Universal Pictures, The Funhouse was director Hooper's first major studio production after The Texas Chain Saw Massacre (1974) and Eaten Alive (1976). Upon its release on March 13, 1981, The Funhouse was a commercial disappointment, but received mixed to positive reviews from critics.
Сюжет
Айова штатының шағын қаласында, ниеті белгісіз біреу Эмиге душ қабылдап жатқанда шабуыл жасайды. Шабуылшы – оның кіші інісі Джой екені белгілі болады, ол қорқынышты фильмдердің жанкүйері, ал ол қолданған қару – жалған резеңке пышақ. Әкесінің қарсылығына қарамастан, Эми жаңа досы Баззбен, жақын құрбысы Лизбен және Лиздің жауапсыз досы Ричимен бірге саяхаттайтын циркке барады. Цирк ішінде төрт жасөспірім марихуана шегіп, 21 жастан асқандарға арналған стриптиз-шоуды тамашалайды, бақсы мадам Зеннаны әжуалайды, табиғаттың ерекше туындыларының көрмесін көріп, әртүрлі фокус көрсетулерді тамашалайды. Ричи оларды "Күлкі үйіне" түнеуге шақырады, ол ішінде қараңғы аттракцион екенін білмейді. Цирк жабылып, жасөспірімдер күлкі үйіне кіріп кетеді. Аттракционның астындағы бөлмеге апаратын тесіктен олар көлік операторын – Франкенштейннің монстрының маскасын киген үнсіз адамды – Зеннамен жезөкшелік қызметін атқарып жатқанын көреді. Ол ерте бойында жетіледі, бірақ оның өтінішіне қарамастан, Зенна 100 долларлық төлемақысын қайтармайды. Ол оны ашумен өлтіреді. Жасөспірімдер қашып кетуге тырысады, бірақ күлкі үйі ішінде қамалып қалады. Қашып кетуге әрекеттенгенде, Ричи жасырын түрде Зеннаның ақысын сақтаған маскалы оператордың сейфінен ақша ұрлайды. Күлкі үйінің шақырушысы Конрад Стракер ұлы Гунтер Твибунттың (маскалы оператор) Зеннаға не істегенін біледі. Конрад ақшаның жоғалғанын да сезеді. Гунтер оны алған деп ойлап, оған шабуыл жасайды. Гунтердің беті альбинизм және фронтоназальды дисплазия салдарынан қоршаулы деформацияланған, өткір тістері, ұзын, ақ, сиреген шаштары, қызыл көздері және мұрнының түбінен жоғары созылған теріс жарығы бар екені анықталады. Жасөспірімдер мұны көреді, ал Конрад Ричидің жаққан отынан төбеден құлағаннан кейін біреудің оларды бақылап отырғанын түсінеді. Базз Ричиде ақша бар деген шешімге келеді. Ричи ақшаны олармен бөлісетінін айтады. Лиз ақшаны қайтаруды қаласа да, Базз олардың қауіпті жағдайда екенін біледі. Конрад куәгерлерді жою үшін күлкі үйін аралап, Гунтерді қатты ашуға итермелейді. Жасөспірімдер күлкі үйінің әртүрлі заттарын қару ретінде пайдаланады. Ричиді Конрад арқанмен асып өлтіреді, ал қалған үшеуі оның денесі арбамен жүріп өткенін көреді. Лиз гистерияға ұшырап, тұйық есіктен құлап түседі және Гунтермен бетпе-бет келеді. Ол оны пышақтап жаралайды, ал Гунтер оны өндірістік желдеткішке басын тығып өлтіреді. Базз Конрадты Эмимен бетпе-бет келгенде өлтіреді, бірақ кейін Гунтер оны өлтіреді. Соңғы қалған Эми мен Гунтердің күлкі үйінің техникалық бөлімінде болған соңғы шайқасында Гунтер электр тогынан зақымданып, екі айналмалы тістің арасында қысылып өлді. Таң атқанда, жарақаттанған Эми күлкі үйінен шығып, үйіне беттейді, ал кіреберісте тұрған аниматроникалық семіз әйел оған аяусыз күліп қана қоймай, мақтан тұтады.
Тақырыптар
1997 жылы жарық көрген "Қараңғылық ошақтары" атты кітабында Тони Уильямс "Күлкі үйі" "америкалық отбасының қанаушылық табиғатын зерттеуді жалғастырады" деп мәлімдейді, бұл тақырып бұрын "Техасқа сойғыш тісті қасапшы" (1974) фильмінде де көтерілген. Уильямс сондай-ақ Эми кіретін "карнавал әлемі" оның отбасымен үйіндегі шектеулі өмір салтына қарсы, босаңсыған және құлақтан шығарған орта ретінде әрекет етеді деп санайды. Хупердің сөзіне сүйенсек, ашылу сахнасы "сіз жанрлық фильм көріп отырғаныңызды бірден білдіреді. Бұл фильмді қауіпсіз етуге де көмектесті. Мен де соны қаладым, себебі мен түс пен қиялға толы көрініс жасағым келді, содан кейін Франкенштейн маскасын киген адамның шын мәнінде ерекше аномалия екенін көрсетуге дайын болдым". 2021 жылы жарық көрген "Американдық түн: Тоби Хупердің киносы" кітабында Кристофер Вуфтер мен Уилл Додсон "Күлкі үйі" фильміндегі қайта-қайта келетін тақырыпты атап өтеді – ересектердің жасөсперімдерді кемсіртуі және оларға жаман қарауы, оларды "жастарды құқықтан айыратын жемқорлық одақ" деп сипаттайды.
Өндіріс
"Күлкі үйі" Ларри Блок жазды, ал сценарийін Universal Pictures сатып алды. Олар Paramount компаниясының "Жұманың 13-і" (1980) фильмінің сәттілігінен кейін, жасөспірімдерге бағытталған қорқыныш фильмін шығаруды жоспарлап отырған.
Түсірілім
Фильмнің оқиғасы Айова штатының американдық орталық аймағында болса да, түсірілімі Флорида штатының Майами қаласындағы Norin Studios студиясының артқы алаңдарында өтті. Фильмде көрсетілген көңіл көтеру шаралары мен аттракциондар 1940-1950 жылдарға дейін Огайо штатының Акрон қаласындағы жабылып қалған карнавалдан әкелінді. Фильмде көрінетін "ерекше" жануарлар – оның ішінде аузы жарылған және екі басы бар сиырлар – саяхаттап жүретін карнавалға тиесілі нағыз жануарлар еді.
Арнайы макияж эффекттері
Гунтер Твибунттың деформацияланған бет-әлпеті, экипаж мүшелері, оның ішінде Хупер оны "сиыр адам" деп атаған, макияж суретшісі Рик Бейкер жобалап, макияж суретшісі Крейг Рирдон орындады. Фильмнің сценарийінде Твибунттың сыртқы келбеті толыққанды сипатталмаған, бұл Бейкерге дизайн процесінде шығармашылық еркіндік берді. "Фангория" журналымен сұхбатта Бейкер былай деді:
"Бұл - туа біткен ақауларға ұқсайтын монстр. Осы туралы ойлана бастағаннан кейін, осы деформацияны монстр еткенім үшін өзімді кінәлі сезіндім. Табиғаттан қорқынышты нәрсені табу өте оңай, себебі шынымен қорқынышты жағдайлар көп. Мен оны жай ғана ерекшелік деп көрсеткім келмеді, сондықтан оған қосымша элементтер қостым. Осылай түсінілгенін үміттенемін, өйткені ол әлі де туа біткен ақаулардың көптеген белгілерін сақтайды. Твибунттың қолдарын Рирдон жасады. Бұл кейіпкерді Сан-Франциско аймағынан келген мим Уэйн Доба сомдады. Сонымен қатар, Рирдон фильмдегі карнавалда көрсетілген, Твибунттың інісін – ұқсас бет ақаулары бар сақталған нәрестені жасады. Бұл суретті жасау үшін медициналық құралдар дүкенінен алынған сәбидің винилден жасалған қалыбы қолданылды.
It's a birth defect type monster. After I started thinking about it for a while, I felt real guilty about making that deformity a monster. It's so easy to take horror straight from nature, because there are some pretty horrifying real things. I just didn't feel right about making it a straight freak, so I added a little more to it. I hope it comes across that way, because it still has a lot of the birth defect aspect to it. Twibunt's hands were designed by Reardon. The character was portrayed by Wayne Doba, a mime from the San Francisco area. Additionally, Reardon designed Twibunt's brother, a preserved infant exhibiting similar facial deformities seen on display at the carnival in the film. A vinyl cast of a baby from a medical supply house was used as a base for the prop.
Шығару
"Funhouse" 1981 жылы 13 наурызда АҚШ-тағы 814 кинотеатрда көрсетілімге шықты. Кейбір аймақтарда "Қорқынышты карнавал" деген қосымша атаумен шықты.
Кассалық жинақ
АҚШ кассасында "Күлкі үйі" фильмі тұңғыш аптасында 2 765 456 доллар тапты және жалпы сомада 7 886 857 доллар табыс етті.
Сыни жауап
"Rotten Tomatoes" веб-сайтында "Күлкі үйі" 21 сыншы пікірінің негізінде 67% мақұлдау рейтингісіне ие, орташа бағасы 6,2/10. Тоби Хупер 1980-жылдардың басындағы қан мен зорлық-зомбылыққа негізделген қорқыныш фильміне стиль мен күдік әкелгені үшін ерекше мақталады, ал оның осы жұмысы алғашқы "Полтергейст" фильмін түсіру жұмысын алуына басты себеп болды. "Chicago Tribune" газетінің киносыншысы Джин Сискел фильмді ұнатып, оған оң баға берді. Ол 1987 жылы өткен бір хабарда фильмнің қызықты сюжеті, шығармашылық режиссурасы және тіпті мейірімділікке ие жаман қаһарман бар екенін айтып, оны өзінің "күнәлі ләззаттарының" бірі деп атады. "The New York Times" газетінің журналисі Джон Корри фильмге орташа баға беріп, былай деп жазды: "Шындығында, кейде мырза Хупер бізді тек қан мен қорқыныштан артық нәрсеге көндіруге тырысады. Ол цирк мүсіндерін, әйелдер шоуларын, алаяқтар мен еңбекқорларды стильмен суреттеген. Цирк – бұзылған Орталық Американың шағын көрінісі, зұлым қуанышқа бөлініп, ол ұзаққа созылғанда жаман емес. Содан кейін монстр келіп, сілекей шашады". "Variety" журналының фильмге берген пікірі де ұқсас болды: "Суреттеудің барлық әсемдігіне қарамастан, фильмде ерекше ештеңе жоқ, ал режиссер Тоби Хупердің "Техас тізбекті арақ қырғыны" фильмінің жанкүйерлері шок пен дау-дамалдың толық жоқтығынан әсіресе көңілі қалады". "People" журналында жарияланған шолуда фильм мақталды: "Режиссер Тоби (Техас тізбекті арақ қырғыны) Хупер жақсы нәрселерге көшуі керек болса да, ол осы қанды және садистік жанрдың шебері. Фильмде өте шиеленісті соңғы қақтығыс бар". "Newsday" басылымының Алекс Кенеас та фильмге оң баға берді: "Funhouse тегін және графикалық қанға сауда жасамайды, бірақ оған мұқтаж емес. Кішкентай тәсілдермен және жанрдың дәстүрлі, сынақтан өткен құралдарын қолдана отырып, ол күтуді шеберлікпен арттырады [және] Хитчкок пен Джеймс Уэйлге құрмет көрсеткенде өткен дәуірдің суық сезімін жақсы еске түсіреді". Джон Билдің "Күлкі үйі" фильміне жазған қорқыныш тақырыбындағы музыкалық партитурасы сыншылар тарапынан мақтау алды. Фильмнің саундтрек альбомының дискісі коллекционерлік затқа айналды.
Үй медиасы
Фильм шығарылғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң Ұлыбританияда «бейәдеп видео» ретінде сотқа берілді, бірақ бұл әрекет сәтті болмады. BBFC бұрын фильмді кинотеатрларда көрсетуге «X» сертификатымен рұқсат берген болатын. Кейбір сыншылар фильмге тыйым салуға жасалған әрекетке күмән келтірді, себебі фильм тізімдегі басқа фильмдермен салыстырғанда тым қарапайым, ал кейбіреулер оның «Dead End Street-тегі соңғы үй» орнына қателікпен таңдалғанын болжайды. «Dead End Street-тегі соңғы үй» «The Fun House» деген басқа атаумен шығарылып, тізімге енбеген. 1987 жылы BBFC фильмді үй медиасы үшін 18 сертификатымен шығарды, ал 2007 жылы бұл сертификат 15-ке төмендетілді. 2011 жылдың 18 шілдесінде Arrow Video компаниясы фильмнің арнайы Blu-ray нұсқасын Ұлыбританияда шығарды. АҚШ-та GoodTimes Entertainment 1998 және 1999 жылдары «The Funhouse» фильмін VHS және DVD форматында шығарды. Universal Home Entertainment 2004 жылы DVD нұсқасын шығарды. 2012 жылдың қазан айында Shout! Factory «Scream Factory» деген қорқыныш жанрындағы суб-лейблі арқылы фильмнің арнайы коллекционерлік Blu-ray және DVD нұсқасын шығарды. Актерлер мен түсірілім тобының мүшелерімен жаңадан жүргізілген сұхбаттары бар 4K Ultra HD Blu-ray нұсқасы 2022 жылдың 12 қыркүйегінде Scream Factory компаниясымен шығарылды.
Новелизация
Сценарий негізінде жазылған романды Дин Кунц Оуэн Уэст деген атпен жазды. Фильмнің түсірілімі күтілгеннен кешіккендіктен, кітап фильм шығудан бұрын жарық көрді. Роман фильмде пайдаланбаған көптеген түсіндірмелер мен кейіпкерлердің сипаттамасын қамтиды.