Беовульф патшайымының аты: Модтрит, Трит және Фрему туралы зерттеулер

Кіріспе

Модтрит, Трит («күш», ежелгі норвеж тіліндегі Þrúðr, Тордың қызымен салыстырыңыз) және Фрему – «Беовульф» дастанында король Офаның патшайымы болып суреттелген кейіпкердің қалпына келтірілген есімдері.

Атау мәселесі: Модтрит, Трит немесе Фрему?

Трит және Модтрит аттарының қолданылу себебі – соңғы атау Клебердің (1953) жасаған түзетуі. Мод, өлеңнің 1932-ші жолында Þryð-тан бұрын айтылады, онда ол таныстырылады, және ғалымдар мод оның атының бір бөлігі ме, әлде жеке сөз ме деген мәселеде екіге бөлінген. VIII ғасырдағы Меркия патшасы Оффаның әйелі XIII ғасырғы Vitae duorum Offarum еңбегінде Квендрида деп аталады, бұл Оффаның әйелінің нақты аты – Синетриттің латын тіліне шала аудармасы. Автор сонымен қатар бұл сөзді «көкше» деген сөз бен «Дрида» деген жеке есімнен құралған этимологиялық түсіндірме береді: Quendrida, id est regina Drida. Бұл параллель кейде Беовульфтің Оффасында Трит деген патшайым болғаны және бұл бөлім сегізінші ғасырғы патшайымға жасалған жасырын сілтеме ретінде қарастырылғаны туралы қосымша аргумент ретінде қарастырылды. Соңғы кезде Р.Д. Фульк патшайымның аты Модтрит немесе Трит болған деген ұзақ жылдар бойы қалыптасқан пікірге қарсы шығып, «o» аяқталуымен байланысты қиындықтарды, оның жалпы синтаксиске тигізетін әсерін және Дрида аргументінің нашарлығын атап көрсетті. Оның орнына, ол Эрнст А. Коктың 1920 жылы айтқан ұсынысын қайта жаңғыртады: «fremu» сөзі «халықтың ханшайымы» деген сөзді өзгертетін сын есім емес, оның нақты аты. Ол higeþryðe wæg «мақтаншылдық танытты» (Ескі ағылшын тіліндегі Genesis A, 2240b жол) сияқты параллельдер негізінде Mod þryðo сөзін жалпы есім ретінде қарастырады, бірақ бұл «o» аяқталуын «a»-ға түзетуді талап етеді. Эрик Вайскотт Фулктің қайта интерпретациясын поэтикалық синтаксис тұрғысынан сынап, патшайымның аты белгісіз екеніне тоқталды. «Трит» аты, сонымен қатар, Саксо Грамматикустың Шотландияның соғысшыл ханшайымы Герминтрудты бейнелеген суретінде (Дания тарихы, IV кітап) және Скания патшасы Боркардың әйелі – қалқангер Drot(a) атында да кездесуі мүмкін (VII кітап).

The reason for the usage of both Thryth and the compound name Modthryth is that the latter name is an emendation by Klaeber (1953). Mod appears just before Þryð on line 1932 of the poem, where she is introduced, and scholars are divided as to whether mod is part of her name, or a separate word. The queen of the eighth century Mercian king Offa in the thirteenth century Vitae duorum Offarum, which portrays both this Offa and his fifth century namesake, is called Quendrida, a somewhat flawed Latin rendering of Cynethryth, the actual name of Offa's wife. The author, moreover, etymologised the word as consisting of the words quen 'queen' and the personal name Drida: Quendrida, id est regina Drida. This parallel has sometimes been taken as a further argument that the Offa of Beowulf had a queen called Thryth and that the passage was intended as a veiled reference to the eighth century queen. More recently, R. D. Fulk has challenged the long held view that the queen was named either Modthryth or Thryth, pointing out difficulties with the ending o, its implications for the overall syntax, and the weaknesses of the Drida argument. Instead, he revives the suggestion made by Ernst A. Kock in 1920 that fremu is not an adjective modifying folces cwen "the people's princess" and meaning "excellent" (which would be inappropriate at this stage of the narrative), but her actual name. On the basis of such parallels as higeþryðe wæg "bore arrogance" (Old English Genesis A line 2240b), he likewise treats Mod þryðo as a common noun, although this necessitates an emendation of the ending o to a. Eric Weiskott has challenged Fulk's reinterpretation on grounds of poetic syntax, concluding that the queen remains anonymous. The name Thryth may also have been paraphrased in Saxo Grammaticus' portrait of the war like maiden queen of Schotland, Herminthrud, who is courted by Amleth (History of the Danes, Book IV), as well as by the name of the shield maiden Drot(a), bride of king Borcar of Scania (Book VII).

Модтриттің баламалы көрсеткіштері

Р.Д. Фулк сияқты ғалымдар Модтритті шектеулі, бағындырылған қаһарман әйел мотиві тұрғысынан қарастырса, бұл ғалымдар арасындағы алдын ала пікірлерді көрсетеді деп саналады. Эрин Себо мен Кассандра Шиллинг оған қатысты көптеген жағымсыз көзқарастардың түсініксіз фразаларға немесе жазу қателігі салдарынан туған сөз тіркестеріне негізделгенін көрсетеді. Олар Беовульф ақыны Модтриттің "қоғамның гүлденуіндегі рөлінің маңыздылығын" баса көрсетіп, оны "халықтың жақсы патшайымы" ("fremu folces cwen", 1932a) деп сипаттағанын атап өтеді. Хелен Дамико Модтрит Велсиргелердің қауіпті де, игілікті де жақтарын қамтиды дейді: ол "Модтритоның үлгісі болған архетиптік бейне – жауынгер патшайымға айналған қаһарлы соғыс рухының эволюциясына паралель". Мэри Докрай Миллер оның "өзгерген бейбітшілікке берілген де, батыр Валькирия да емес екенін" айтады. Керісінше, оның кейіпкері әйелдерді тауар ретінде пайдаланатын еркек экономикасын растап, жоққа шығарады, сондықтан Modþryðo-ның еркек рөлін орындауы ерлер арасындағы айырбаста әйелдерді нысан ретінде пайдалануды күлдіреді. Тағы бір феминист ғалым Пэт Беланофф күшті әйел кейіпкерлері мен бейнелерінің ежелгі ағылшын дәстүріне тоқталып, "англосаксон ақындарының қолында әйелдің дәстүрлі бейнесі болды: ақылды, қатыгез, көбінесе жарқыраған немесе сәулелі, сөзді шебер, әрекеттері нығайып, өзі бастайтын әйел" дейді. Өлеңнің өзінде Модтрит туралы осыған ұқсас сипаттамалар бар екенін ескерсек, ол "жақсы істерімен және өмірдегі мінез-құлқымен әйгілі" екені айтылады, сондықтан осы кейіпкерге қатысты назардан тыс қалған мүмкіндіктер зерттелуде. Тіпті Бонжур сияқты ертедегі ғалымдар да өлеңдегі көптеген кейіпкерлер ұлылықтан құласа, оның ғана жағымсыз қасиеттерін өзгертіп, ұлылыққа жеткенін атап көрсетеді. Мұндай сынды ескере отырып, Модтритке бұрын мойысқан жоқ күрделіліктер феминист ғалымдардың қайта қарауы арқылы зерттеліп, өлеңде жасырылған гендерлік биліктің нюанстары ашыққа шығарылуда. Осыны ескере отырып, Модтрит енді тек жақсы патшайым Хигдке қарсылық ретінде ғана емес, күшті әйелдер дәстүріне үлес қосады. Әрине, Модтритті Юдит немесе тіпті ежелгі скандинавиялық Валькириялармен салыстыру пайдалы болар еді.

While scholars such as R. D. Fulk read Modthryth in terms of the limiting tamed virago motif, it has been suggested that this reflects preconceptions among scholars. Erin Sebo and Cassandra Schilling point out that many of the negative attitudes to her are based on phrases that are unclear or seem to be the result of scribal error. They note that the Beowulf Poet introduces Modthryth by stressing "the importance of her role in the prosperity of the community, describing her as “fremu folces cwen” (1932a), a “good queen of the people”." Helen Damico sees Modthryth as encompassing both the threatening and benevolent aspects of the Wælcyrge: she "parallels the evolution of the archetypal figure that Modthrytho is modelled upon, the progression of fierce war demon to gold adorned warrior queen". Mary Dockray Miller argues that she is "neither a reformed peace pledge, nor a heroic Valkyrie. Instead, her character both confirms and denies a masculine economy that depends on women as commodities [thus] Modþryðo's masculine performance manages to subvert the usual use of women as objects in exchanges between men". Another feminist scholar, Pat Belanoff, comments upon the Old English tradition of strong female characters and images, positing that "[w]ithin the resources available to Anglo Saxon poets was a traditional image of the female: an intelligent strong minded, usually glowing or shining, verbally adept woman whose actions are resolute and self initiated". Considering that the poem itself includes similar descriptions of Modthryth, stating that she is "famous for her good deeds and conduct in life" certain ignored possibilities for this character are being explored. Even early scholars, such as Bonjour, note that, while many characters in the poem fall from greatness, she is the only one who changes her negative traits to become great. Taking such criticism into account, it is apparent that complexities hitherto denied to Modthryth are being explored through the revision of feminist scholars thus uncovering nuances of gendered power that are implicit within the poem. With this in mind, Modthryth no longer acts solely as a foil to the good queen Hygd, but contributes to a tradition of strong female figures. Evidently, it would be profitable to view Modthryth as comparable to such figures as Judith or even the Old Norse Valkyrie brides.

Негізгі дереккөздер

Беовульф, ред. және ауд. Майкл Свонтон, Беовульф. 2-ші басылым. Нью-Йорк, 1997. Свонтонның прозалық аудармасы жоғарыдағы өлең жолдары ретінде қайта құрастырылған. Беовульф. Аударған Фульк, R. D. Ред. Фульк. Беовульф қолжазбасы: толық мәтіндер және Финнсбург шайқасы. Кембридж және Лондон: Гарвард университеті, 2010. Басылды. Беовульф: Өлеңмен аударма. Аударған Хини, Шеймус. Нью-Йорк: W. W. Norton & Company, 2002. Басылды.