Кіріспе

Жақсы көрінетін жақтары бар кристалл. Спар – тау-кен өндіру немесе минералогияда қолданылатын ескі термин, ол жақтары анық көрінетін кристаллдарды білдіреді. Спар материалдары оңай сынып немесе бөлініп, тегіс, жылтыр беті бар ромбы тәрізді, куб тәрізді немесе қабатты бөлшектерге айналады. Әртүрлі спар минералдары – бұл тау-кеншілер мен алхимиктер арасында гипс сияқты металл емес минералдарды атау үшін қолданылған тарихи термин. Ескі ағылшын тілінде бұл spærstān, яғни «найза тасы» деп аталған, оның кристалдық өскіндеріне байланысты. Осылайша, минералогиядағы «спар» сөзі «найза» сөзімен бір түбірден шыққан. Бүгінде тау-кеншілер арасында «спар» термині кез келген жарқын кристалды затты білдіру үшін жиі қолданылады. Көбінесе, спар – фельдшпар, кальцит немесе барит сияқты оңай бөлінетін, ақшыл түсті металл емес минералдарды сипаттайды. Барийдің негізгі көзі болып табылатын барит (BaSO4) «ауыр спар» деп те аталады (грек тілінде «барис» сөзі «ауыр» дегенді білдіреді). Кальцит көбінесе шұңқырлар мен үңгірлерде кездесетін «ит тісі» кристалдарын құрайды.

Су астындағы формация

Жалпы, шпар су астында, фреаттық аймақта немесе су кестесінің төменінде, көптеген үңгірлердің қалыптасатын негізгі жерінде, немесе тұрған су тобырларында, бассейн шпары ретінде пайда болады. Егер үңгір суға толып, су тобырында сталактиттер батса, «бөтелке шоғы» деп аталатын құрылым пайда болуы мүмкін. Суда еріген минералдық компоненттердің иондары мыңдаған жылдар бойы бірте-бірте жиналып, көбінесе кальцит және гипс сияқты минералдар түрінде, кейде галит, кварц және флюорит сияқты минералдарға айналады.

Ауадағы формация

Кейде үңгір қабырғаларынан немесе кеуекті шөгінділерден шығып келетін ерітінділердің әсерінен ауада шпар түзіледі. Ауада өскенде, ол көбінесе гипс немесе селениттен құралған болады. Кейде ол шөгінділерде табылған ұсақ инелер түрінде пайда болады. Ал басқа шпарлар гипс шамшырақтарының ұштарында кездесуі мүмкін.