Кіріспе

2005 жылғы Шекараны қорғау, терроризмге қарсы күрес және заңсыз көші-қонды бақылау туралы заң – 109-шы АҚШ Конгресінің заң жобасы болды. Ол 2005 жылдың 16 желтоқсанында АҚШ Өкілдер палатасымен 239 дауысқа 182 дауыспен (республикашылдардың 92% қолдап, демократтардың 82% қарсылық білдірген) қабылданды, бірақ Сенатта қабылданбады. Бұл заң жобасы Өкілдер палатасының мүшесі, Висконсин штатынан шыққан республикашыл Джим Сенсенбреннердің демеушілігімен қабылданғандықтан "Сенсенбреннер заң жобасы" деп те аталатын. Бұл заң жобасы 2006 жылғы АҚШ-тағы иммиграциялық реформаға қарсы наразылықтардың туындауына себеп болды және АҚШ-тағы заңсыз көші-қон мәселесі бойынша Конгресс палатасы қабылдаған алғашқы заң еді. Заң жобасының жасалуы мен салдары "Сенат сөйлейді", "Қазір демократия қалай жұмыс істейді: он екі оқиға" атты құжаттық фильмдер сериясының 11-ші бөлімінде көрсетілген.

Заңсыз көшіп келгендерге көмек көрсетуді тыйым салу

Заңсыз көшіп келген адамға "АҚШ-та тұру немесе онда қалуға заңдық құқығы жоқ шетелдік екенін біле тұра немесе салдарына немқұрайлы қарап" көмек көрсету қылмыс болып есептеледі. Бұрынғыдан тыс кеткен шетелдікке қолданылатын түрме мерзімі, сол шетелдікке АҚШ-қа қайта кіруге біліп көмектескен немесе көмектескен кез келген адамға да қолданылады. Қазіргі заңдар бұдан бұрын-ақ заңсыз көшіп келгендерге "көмектесу және ынталандыру" ісін тыйымдайды. Алайда, бұл заң жобасы адам сатушыларға қарсы күресті күшейтуге бағытталған.

Түзетулер

Түрлі иммигрант визасын (сонымен қатар «грин-карта лотереясы» деп те аталады) жою. (Боб Гудлатте ұсынған 650-ші түзету) Қасиетті қала саясатын қабылдаған немесе сақтап қалған федералды, штаттық немесе жергілікті мемлекеттік органдарға гранттар беруге тыйым салады. (Томас Танкредо ұсынған 659-шы түзету) (12.16.2005 ж. бірауыздан келісіммен қайтарылып алынды) Иммиграциялық құқық қорғау органдарының қызметкерлері арасында спутниктік байланыстың пайдаланылуын қамтиды. (Джон Картер ұсынған 638-ші түзету) АҚШ шекаралық патрулінің барлық формаларын АҚШ-та жасауды талап етеді, бұл заңсыз көшірмелерді болдырмау үшін жасалады. (Рик Ренци ұсынған 641-ші түзету) Құрлықтағы барлық бақылау-өткізу пункттеріне US VISIT жүйесін енгізудің мерзімдерін белгілейді. (Майкл Н. Касл ұсынған 642-ші түзету) 656-шы түзету қабылданбады. Заң жобасының бастапқы (Республикалық) нұсқасы бірінші рет заңсыз кіруге берілетін жазаны қылмыстан қылмысқа ауыстырды. Бұл түзету, Репрезентант Сэнсенбреннердің ұсынысы бойынша, заң жобасындағы қылмыс туралы мәтінді қылмыстан қайтаруға бағытталған, осылайша қолданыстағы заңның осы бөлігін өзгертусіз қалдыруға тырысты. Түзету 164-ке қарсы 257 дауыспен қабылданбады. Республикашылар 156-65 дауыспен түзетуді қолдады, яғни қылмысты қылмыстан қайтаруға. Демократтар 191 дауыспен 8 қарсы дауыс берді, заң жобасының мәтінін қылмыс ретінде қалдыруды жөн көрді. 2006 жылдың көктемінде, наразылық акцияларының ең жоғары нүктесінде, демократтар осы қылмыс ережесін заң жобасына қарсы наразылық білдірушілерді біріктіру үшін пайдаланды. Бұл стратегия көбінесе «улы таблетка» деп аталады.

Талқылау

Заң жобасының палаталық нұсқасына көшіп-қонғандардың, әлеуметтік әділеттілік, гуманитарлық және діни ұйымдар мен басқа да топтар көптеген қарсылық білдірді. Оппозициялық топтардың айтуынша, ұсынылып отырған заң жобасы 11 миллионнан астам заңсыз көшіп келгендерге және олармен байланысы бар адамдарға теріс әсер етеді, қоғамдық полиция қызметіне елеулі кедергілер келтіретін шараларды қамтиды және соңғы бір ғасырдағы ең қатал көші-қонға қарсы заң жобасы болып табылады. Заң жобасында ешбір топты ерекше атап көрсетілмеген; заң жобасы қабылданса, АҚШ-та тұрып жатқан барлық заңсыз шетелдіктерге әсер етеді. Бүгінгі күнге дейін наразылықтардың көп бөлігі Мексика мен испан тілді халық тұратын аймақтардан туындауы, испан тілділердің елдегі ең ірі құжатсыз иммигранттар тобы болуымен байланысты болуы мүмкін. Мәселені қолдаушылардың пікірінше, АҚШ-та заңсыз өмір сүру – азаматтық құқық бұзушылық, ал бұл заң жобасы ұзақ жылдар бойы назардан тыс қалған АҚШ иммиграциялық кодекстерін қайта жаңартуға бағытталған, құқық бұзушылықтың ауырлығын азаматтықтан қылмыстыққа өзгерту арқылы. Заң жобасын қолдаушылар, оның шекарадағы қауіпсіздікті арттыратынын, АҚШ Иммиграция және Кедендік басқармасының қызметкерлерін шекараға көбірек жіберу арқылы террористердің елге кіруіне тосқауыл қоятынын айтады. Сондай-ақ, бұл заң жобасы Мексикадан АҚШ-қа тасымалданатын есірткі және адам саудасын қысқартуға көмектеседі, өйткені ол контрабандашыларды АҚШ шекарасының сол жағындағы байланыстар мен көздерінен айырады. Заң жобасына қарсылар, оның баспана іздеушілердің адам құқықтарын бұзатын шараларды қамтиды деп мәлімдейді, оларға маңызды процестік кепілдіктерден айырылып, олар бақылауға ала алмайтын мәртебелерін қылмыстық қылық деп есептейді және олардың қажетті қызметтерге қол жеткізуін шектейді. Заң жобасына қарсылар, оның заңсыз көшіп келгендерді қылмыскерлер деп қайта анықтайтынын және оларға көмек көрсеткендерді жазалайтынын айтады. Бұдан өзге, ол гуманитарлық қызметкерлер, мемлекеттік мектеп мұғалімдері, шіркеу қызметкерлері және тек көмек көрсету мақсатындағы адамдарға бес жылдық ең төменгі түрме жазасын көздейтін бірнеше жаңа міндетті жазаларды енгізеді. Кейбір хабарламаларға қарағанда, заң жобасының нәтижесінде үлкен депортациялар болмайды. Ол жергілікті құқық қорғау органдары ұстаған адамдарды депортациялауды жеңілдетуі мүмкін, бірақ "Жылы қайту" операциясында болғандай, заңсыз көшіп келгендерді белсенді түрде іздеу туралы ережелер жоқ. Лос-Анджелес архиепискобы Роджер Маони иммиграциялық заң жобаларындағы ережелерге қатысты пікір білдірді және президент Бушқа жолданған хатында, ұсынылып отырған кейбір шаралардың заңды иммиграциялық мәртебесі жоқ адамдарға қайырымдылық көмек пен діни қызмет көрсетуді тиімді түрде заңсыз ететінін жазды. 2006 жылғы Күлдір сәрсенбіде кардинал Маони Лос-Анджелес архиепископтығының дін қызметкерлері мен дін адамдарына H. R. 4437 заңға айналған жағдайда, оны елемеуді бұйырды. Ол сенаторлар Барбара Боксер мен Дианна Файнштейнге өкілдер палатасы қабылдаған тек қана заңның орындалуына қатысты заң жобасын емес, Сенатқа кешенді иммиграциялық реформа туралы заң жобасын қарастыруға мәжбүрлеу үшін жеке өзі үгіт-насихат жасады. Махони сондай-ақ Конгрессті заңсыз иммиграциялық дағдарыс үшін айыптап, олардың өткен 20 жылдағы мәселе бойынша әрекет етпегендігіне байланысты, HR 4437 жазалаушы және қорлаушылыққа ашық деп қарсылық білдірді және S. 2611-ді қолдады.

Жауап

Миллиондаған адамдар заңға қарсы наразылық білдірді, себебі оның жаппай депортацияға алып келетіні қаупі болды. Осы қозғалыстың басшылары Конгреске заңсыз көшіп келгендерге заңды мәртебе беру туралы заң қабылдауға шақырды. АҚШ Сенаты заң жобаларын қарастыруда (мысалы, S. 2611), ол H. R. 4437-дегі кейбір тармақтарды жояды, мысалы, заңсыз болуды қылмыс деп жариялайтын бөлімдер (заңсыз кіру қазіргі уақытта құқыс бұзушылық болып саналады) және заңсыз шетелдіктерге көмек көрсетуді қылмыстық қылық деп есептейді. Сонымен қатар, көптеген қалалар мен округтер бұл заң жобасына қарсы ресми ұстаным білдірді. Көптеген еңбек одақтары да заң жобасына қарсы болды, бірақ еңбек қозғалысы ішінде қонақ жұмысшылар бағдарламасын немесе қазіргі уақытта елде жүргендерді заңдастыруды қолдау туралы пікір қақтығысы бар еді, бұл екі мәселе Сенаттағы кейбір заң жобаларында қарастырылуда. Бұл тақырып бойынша пікірталас АҚШ азаматтарының заңсыз көші-қон туралы көзқарастарын белгілі бір деңгейде қарама-қарсылыққа түсірді. Gallup, CNN, CBS/New York Times, Los Angeles Times/Bloomberg, NBC/Wall Street Journal және басқа да көптеген сауалнамалар Сенаттың иммиграциялық заң жобасына қоғамдық қолдау бар екенін көрсетті, бұл заң жоба H. R. 4437-ге қарағанда кейбір иммигранттарға заңды мәртебе алуға мүмкіндік береді. Алайда, иммиграцияны шектеуді қолдайтын "Immigration Studies Center" ұйымы Zogby сауалнамасын жүргізіп, американдықтар Палатаның күш қолдану саясатын, Сенаттың кешенді тәсілінен гөрі қолдайтынын көрсетті. 2006 жылдың 1 мамырында, дүйсенбі күні "Көшіп келгенсіз күн" атты акция ұйымдастырылды, онда заңсыз көшіп келгендер мен оларды қолдаушылар ештеңе сатып алмауға және жұмыстан немесе оқудан бас тартуға шақырылды. Мақсаты – американдық қоғамға құжаттары жоқ иммигранттардың экономикаға көмектесетінін көрсету болды. Нәтижесінде бүкіл ел бойынша кем дегенде бір миллион адам шеруге қатысты. Ірі шерулер Лос-Анджелесте, Нью-Йоркте, Чикагода, Далласта өтті, ал кішігірім шаралар көптеген штаттарда, әсіресе Пенсильванияда, Вирджинияда және Солтүстік Каролинада ұйымдастырылды. Лос-Анджелестегі екі шеруге барлығы 600 000 адам жиналды деп есептеледі. Екінші ірі наразылық акциясы Чикагода өтті, онда шамамен 400 000 адам қатысты. Иммиграциялық құқықтар қозғалысындағы барлық ұйымдар бойкотты қолдамады, сондықтан қатысу деңгейі әртүрлі болды. Бұл күннің экономикаға тигізген әсері әлі толыққанды зерттелген жоқ. 2006 жылдың 11 мамырында Сенат басшылары осы айдың соңына дейін өздерінің иммиграциялық заң жобасын қабылдауға тырысатындарын мәлімдеді, ол S. 2611 деп аталады. 2006 жылдың 13 мамырында президент Джордж Буш Пентагоннан шекара күзетіне көмектесу үшін АҚШ Ұлттық гвардиясын жөнелтуді сұрады. Жөнелтілетін әскер саны 6000 адаммен шектелді.

Фильм

Сенат сөйлейді, «Қазір демократия қалай жұмыс істейді: он екі оқиға» деректі фильмдер сериясының 11-тарауы. Бұл Шэри Робертсон мен Майкл Камеринидің 2001-2007 жылдар аралығында АҚШ-тағы жан-жақты иммиграциялық реформаға жасалған тырабын зерттейтін туындысы. Фильм жарық көргеннен бері жақтастар, саясаткерлер және білім берушілер үшін маңызды көзқарасқа айналды. «Сенат сөйлейді» фильмі, Өкілдер палатасының Сенсенбреннер заңын қабылдауына жауапты жағдайды орталыққа қояды. Фильм тарихтағы ең қатал, тек күш қолдануға бағытталған және амнистияға қарсы иммиграциялық заңға иммигранттар қозғалысының жария түрдегі реакциясын көрсетеді. Партия жетекшілерінің жауап беруге жасаған қысымына ерекше назар аударылады. Фильм 2006 жылы Сенаттың H.R. 4437 заңына балама ретінде қабылдаған екі партиялық иммиграциялық реформаның оқиғасын жалғастырады.