Кіріспе

Неміс дәрігері және теологы (1715–1794)

Иоганн Готтлоб Лейденфрост (27 қараша 1715 – 2 желтоқсан 1794) – Лейденфрост эффектісі деп аталатын ғылыми құбылысты алғаш рет сипаттаған неміс дәрігері және теологы.

Жеке өмірі мен мансабы

Иоганн Готтлоб Лейденфрост Роспервендада, Stolberg Stolberg округінде дүниеге келген. Оның әкесі Иоганн Генрих Лейденфрост белгілі дін қызметкері болған. Лейденфросттың академиялық мансабы басталғанға дейінгі өмірі туралы көп мәлімет жоқ. Лейденфрост алғаш рет Гийсен университетінде оқыды, онда әкесінің қадамын басып, теологияны зерттеді. Бірақ ол тез арада медицинаға көшті және кейін Лейпциг және Галле университеттерінде осы мамандық бойынша білімін жалғастырды. 1741 жылы ол "Адам денесіндегі қозғалыстардың үйлесімді қатынасы" атты еңбегі үшін медицина ғылымының докторы дәрежесін алды. Академиялық оқуын аяқтағаннан кейін Лейденфрост бірнеше жыл саяхаттап, бірінші Силезия соғысында далалық дәрігер болып жұмыс істеді. 1743 жылы Лейденфрост Дуйсбург университетінде профессорлық қызметке қабылданды. 1745 жылы ол Дуйсбургтік жергілікті әйел Анна Корнелия Калькхоффқа үйленді. Иоганн мен Аннаның жеті баласы болды, соның ішінде Иоганна Ульрике (1752–1819), кейін танымал неміс теологы Кристиан Крафттің әйелі болған. Дюйсбург университетінде медицина, физика және химияны оқытумен қатар, Лейденфрост университет ректоры болып та қызмет етті, сонымен бірге жеке медициналық практикасын да жүргізді. 1756 жылы Лейденфрост Берлин ғылым академиясының мүшесі болды. Өмірі бойында Лейденфрост жетпістен астам қолжазба жариялады, оның ішінде De Aquae Communis Nonnullis Qualitatibus Tractatus (1756) ("Жалпы судың кейбір қасиеттері туралы трактат") кітабында Лейденфрост эффектісі алғаш рет сипатталды (бірақ бұл құбылысты бұрын Герман Бурхаве 1732 жылы байқаған еді). Лейденфрост Дуйсбургте қайтыс болды.

Лейденфрост эффектісі

Лейденфрост сипаттаған құбылыс – сұйықтықтың қайнау температурасынан едәуір жоғары температурадағы массаға жақын тиген кезде, сұйықтықтың жылдам қайнауын болдырмайтын оқшаулағыш бу қабатын құратын эффект. Оны көбінесе тамақ пісіру кезінде байқауға болады; табаның температурасын анықтау үшін су тамшыларын себіп қояды. Егер табаның температурасы Лейденфрост нүктесіне тең немесе одан жоғары болса, су металл бетімен сырғып өтеді және Лейденфрост нүктесінен төмен температурадағы табаға қарағанда булануға көбірек уақыт кетеді. Бұл эффект кейбір қауіпті тәжірибелерде де қолданылған, мысалы, ылғал саусақты балқытылған қорғасынға малып немесе ауыздан сұйық азотты ұрып шығару, екеуі де тәжірибешіге зиян келтірмей орындалған. Лейденфрост эффектін сұйық пен будың ағынын бөлу үшін конструкциялық шешімдер арқылы жоюға болады, соның арқасында сұйықтың жақсы ылғалдануын және ядролық қайнауын тіпті өте жоғары температурадағы беттерде де қамтамасыз етуге болады. Құрылымдық жылу қорғанысында көрсетілгендей, Лейденфрост эффектін тиімді жылуды салқындатуды сақтай отырып, 1150°C-тан жоғары температурада да болдырмауға болады.