Кіріспе

Вавилон патшалары Кассит әулеті, сондай-ақ үшінші Вавилон әулеті деп белгілі, б.з.д. екінші мыңжылдықтың екінші жартысында Вавилон қаласынан билік жүргізген кассит тектес патшалардың әулеті болды. Олар б.з.д. 1595 және 1155 жылдар аралығында Вавилон патшалығын басқарған, алғашқы Вавилон әулетінен (Ежелгі Вавилон империясы; б.з.д. 1894-1595 жж.) кейін пайда болған сол әулеттің мүшелері еді. Бұл сол мемлекеттің ең ұзақ сақталған әулеті болып табылады, ол "Орта Вавилон" (б.з.д. 1595-1000 жж.) деп аталатын кезеңде билік етті. Касситтер Месопотамияның сыртынан келген халық еді, олардың шығу тегі белгісіз, бірақ көптеген авторлар олардың Загрос тауларынан шыққан деген болжам айтады. Олардың патшаларына Бабылда билігін толық консолидациялауға бір ғасырдан астам уақыт кетті, бұл процестің мән-жайлары әлі де толық анықталмаған. Сырттан келгеніне қарамастан, кассит патшалары Вавилонның ежелгі дәстүрлерін өзгертпеді, керісінше, бірінші әулеттің соңында болған ала-құлақтың салдарынан елде тәртіп орнатты. Олар ұлы жаулап алушылар болмағандықтан, ірі құрылыс жұмыстарын жүргізді, әсіресе ірі храмдарды салды, егіс жерлерін кеңейтуге көмектесті, ал олардың қолдауымен Вавилон мәдениеті гүлденіп, Таяу Шығысқа тарады. Кассит кезеңі әлі күнге дейін жеткілікті зерттелмеген, себебі осы кезеңге қатысты деректер өте аз, және олардың көпшілігі жарияланбаған. Экономикалық және әлеуметтік жағдайлар, әсіресе, осы кезеңке тән сыйлық стелалары – кудуррулар арқылы куәландырылған патшалық сыйлықтардан басқа, өте нашар зерттелген. Осы әулеттің тұсында Вавилонның билігі Шумер және Аккадтың барлық ежелгі мемлекеттеріне бекітілді, "Кардунияш" (Karduniaš) деген ел құрылды. Касситтерден бастап, Месопотамияны бағындыруды көздеген әрбір билеуші Бабылда билік етуге тиіс болды. Бұл тұрақтылық ерекше, себебі бұл Бабыл әулеттерінің арасында билігі бірінші немесе екі жарқын негізін қалаушы патшалардың мұрасынан туындамаған және одан кейін бірте-бірте құлдырап кетпеген жалғыз әулет еді.

Тарихи дереккөздер

Ұзақ уақытқа қарамастан, династия кезеңі жеткілікті түрде құжатталмаған: дереккөздер аз және олардың шамалы бөлігі ғана жарияланған. Осы кезеңнің архитектуралық және өнерлік іздері де сирек; олар негізінен Дур-Куригалзу қаласынан табылды, онда Кассит кезеңінің жалғыз монументалды кешені – сарай мен бірнеше культтық ғимараттар орналасқан. Ниппур, Ур және Урук сияқты басқа да ірі вавилондық орындарда қосымша ғимараттар табылды. Ханрим төбелерінде Кассит патшалығына тиесілі шағын қоныстар да анықталды: Тель-Мұхаммед, Тель-Инли және Тель-Зубейди. Сонымен қатар, Орта Евфраттағы Терка, қазіргі Кувейт аумағындағы Фаилака аралы және Парсы шығанағындағы Бахрейнде де Кассит үкімшілігінің іздері бар. Кудуррулер мен мөр цилиндрлеріне салынған төменгі рельефтер сол кездегі суретшілердің еңбектерінің ең танымал куәгерлері болып табылады. Эпиграфиялық тұрғыдан алғанда, осы кезеңнің дереккөздері бойынша маман Дж.А. Бринкман шамамен 12 000 мәтін табылғанын, олардың көп бөлігі Ниппурдың әкімшілік мұрағаттарына жататынын және олардың тек 20% ғана жарияланғанын есептеді. Бұл мәтіндер негізінен 19 ғасырдың соңында американдық археологтар жүргізген қазбалар барысында табылып, Стамбул және Филадельфияда сақтаулы. Қалғандары басқа орындардан алынған: Дур-Куригалзудан табылған қырық тақташа жарияланған, ал басқалары Урдан. Ханрим төбелерінде де тақташалар табылды, олардың көпшілігі жарияланбаған, сондай-ақ тегі белгісіз тақташалар да бар ("Пейзер мұрағаты"). Бұл құжаттаманың көп бөлігі әкімшілік және экономикалық сипатта, бірақ сонымен қатар патшалық жазбалар, ғылыми және діни мәтіндер де кездеседі. Кассит патшаларының патшалық жазбалары аз және көбінесе қысқа болып келеді, олардың династиясының саяси тарихы туралы көп мәлімет бермейді. Осы мәселені зерттеу үшін б.з.д. бірінші мыңжылдықтың басында жазылған тарихи хроникаларға, Синхрондық тарих пен П хроникасына жүгіну қажет, олар негізінен Кассит патшалары мен Ассирия патшалары арасындағы қақтығыстар туралы ақпарат береді. Соңғыларының патшалық жазбалары өте көп және осы соғыстар туралы маңызды мәліметтер ұсынады. Елам патшалық жазбалары аздап сенімсіз. Бұл дереккөздерге Кассит патшаларының Мысыр және Хеттермен дипломатиялық хат алмасуларынан алынған хаттар да қосылған. Бұрынғылары Амарна хаттары деп белгілі, олар ежелгі Ахетатонның астанасы Амарнадан табылған.

Бейтаныс бастама

1595 ж.б.д. Вавилон патшасы Самси Дитананы хетттердің патшасы Мурсили I жеңіп, Вавилон қаласының ұлы ғибадатханасы Есагилада сақталған Мардук мүсінін тартып алып, өзімен бірге кетті. Бұл жеңіліс түрлі қарсыластар, оның ішінде касситтердің әлсіретуіне ұшыраған бабылдық аморлық династияның соңына белгі салды. Бабыл патшаларының тізімінде Агум II қаланы хетттер тонағаннан кейін билікке келгендігі айтылады. Сол дереккөзге сәйкес, Агум II кассит патшаларының әулетінің (Гандас құрған) он бірінші билеушісі болған, ол б.з.д. 18 ғасырдың екінші жартысында қайда болғаны белгісіз. Мүмкін, касситтер хетттермен одақтасып, билікті басып алу науқанына қолдау көрсеткен. Ежелгі мәтіндерде касситтердің нақты шығу тегі туралы мәлімет жоқ. Олардың ең алғашқы айқасы б.з.д. 18 ғасырда Вавилонда тіркелген, бірақ келесі ғасырларда Сирия мен Үстіңгі Месопотамияда да еске алынған. Дегенмен, көптеген сарапшылар олардың шығу тегін Загрос тауларымен байланыстырады, онда касситтер б.з.д. бірінші мыңжылдықтың бірінші жартысына дейін кездесетін. Бабыл патшасы ретінде танылған алғашқы кассит билеушісі Бурна Буряш I болып есептеледі. Бұл әулеттің қарсыласы – Вавилонның оңтүстігінде, Урук, Ур және Ларса қалалары маңында орналасқан Теңіз елі болды, ол б.з.д. 15 ғасырдың басында кассит билеушілері Уламбуриаш және Агум III тарапынан жеңіліске ұшырады. Осы әскери жеңістен кейін Вавилонның Оңтүстік Месопотамиядағы үстемдігі ешқандай сынға ұшырамады және кассит билеушілері Шумер мен Аккадияның барлық аумақтарын бақылады, ол Кардунияш (Кардунияш; касситтердің Вавилонға берген атауы) атанды, бұл Яқын Шығыстың ірі державаларының бірі болды. Кейіннен кассит билеушілері тек Бахрейн аралын (сол кезде Дилмум деп аталған) бағындырды, онда аралдың вавилондық әкімі есімдері жазылған мөр табылды, бірақ осы биліктің қанша уақытқа созғаны белгісіз.

Дипломатиялық қатынастар

Біздің заманымыздан бұрынғы 14 және 13 ғасырлар Вавилонның Кассит әулетінің гүлдену кезеңін білдірді. Оның патшалары өздерінің замандастары Мысырдың, Хатидің, Митаннидің және Ассирияның ұлы билеушілерімен теңесті, олармен дипломатиялық қарым-қатынас орнатып, "ұлы патша" (šarru rabû) атағын алу құрметіне ие болды. Бұл атақ, мол хат алмасу мен сыйлықтар алмасуды (šulmānu) қамтиды. Бұл жүйе, негізінен, Амарна хаттары арқылы Мысырда және Хатусада (Хиттік астанасы) расталған. Оны mār šipri деп аталатын елшілер қамтамасыз етті. Олар көптеген алтын мен басқа да қымбат металдарды қамтитын сән-салтанатты тауарлармен маңызды алмасулар жүргізді. Бұл сыйлықтар мен құрбандықтар схемасы болды, кейбір егемендер оны толық орындамаса, арасында кейде шиеленістер туындады. Бұл алмасулар достық сыйлық ретінде немесе патша таққа отырған кезде құрмет көрсету мақсатымен жасалды. Дипломатиялық тіл – бұл бабылдық аккад тілі, алдыңғы кезеңдегідей "орта бабылдық" түрінде қолданылды. Бұл кезеңдегі аймақтық биліктердің сарайлары династиялық некелер арқылы байланысты, ал Кассит патшалары осы процеске белсенді қатысып, хеттілер (бәлкім, олардың Бабыл қаласындағы билікті басып алуына себепкер болған) және эламдықтар сияқты кейбір сарайлармен бірнеше буынға созылған байланыстарды орнатты. Бүрна-Бұриаш II (шамамен б.з.б. 1359 – 1333 жж.) өзінің бір қызын Мысыр перғауыны Ахенатонға (б.з.б. 14 ғасырдың соңы), екінші қызын хетті патшасы Суппилулума II-ге берді, ал өзі Ассирия патшасы Ашшур-убаллит I-нің қызына үйленді. Сондай-ақ, Бабыл ханшайымдары эламдық билеушілерге үйленді. Бұл тәжірибелер әртүрлі патша үйлері арасындағы байланысты нығайтуға, саяси шиеленістерді болдырмауға бағытталған. Хеттілер сияқты алыс серіктестермен бұл бедел мен ықпалдың бір түрі болды, өйткені хеттілік сарайға жіберілген Бабыл ханшайымдары мен мамандар (дәрігерлер мен жазушылар) хеттілік патшалығында Бабыл мәдениетінің таралуына үлкен үлес қосты. Мәтін: Нибуррерияға (Тутанхамонға?) айт, Мысыр патшасы, менің бауырлым: Осылай сөйлейді Бурна-Бұриаш, Кардунияш патшасы (Вавилон), сіздің бауырлыңыз. Мен үшін бәрі жақсы. Сіз үшін, сіздің үйіңіз үшін, әйелдеріңіз үшін, балаларыңыз үшін, еліңіз үшін, билеушілеріңіз үшін, жылқыларыңыз үшін, көліктеріңіз үшін, бәріңізге де игілік болсын! Менің және сіздің ата-бабаларымыз достық қарым-қатынас орнатқаннан бері, біз бір-бірімізге мол сыйлықтар жіберіп, ешқандай сұраныстан бас тартқан емеспіз. Менің бауырлым маған екі алтын кенді сыйға жіберді. Егер алтын жеткілікті болса, сіздің ата-бабаларыңыз жібергендей жіберіңіз, егер жеткіліксіз болса, олардың жібергенінің жартысын жіберіңіз. Неліктен маған тек екі алтын кен жібердіңіз? Қазір ғибадатхананы салу өте қымбатқа соғып, аяқтау қиын. Маған көбірек алтын жіберіңіз. Сіздің еліңізге не қажет болса, маған жазыңыз, мен оны сізге жіберуге дайынмын.

Ассирия мен Еламмен соғысу

Бабыл Ассириямен бірнеше қақтығыстарға қатысты. Ассирия билеушісі Ашур Убалит I 1365 жылы Митани билігінен босап, солтүстік және оңтүстік Месопотамия арасындағы көп ғасырлық қарсыластың басталуын қадағалады. Бурна Буриаш II (шамамен б.з.д. 1359 – б.з.д. 1333 жж.) бастапқыда Ассирияның тәуелсіздігіне қарсы болды, себебі ол бұл аймақты өзінің қарауындағы елдердің бірі деп есептеді, бірақ кейін Ассирия патшасының қызына үйленді, олардан Кара хардаш атты ұлы дүниеге келді. Ол б.з.д. 1333 жылы таққа отырды, бірақ көп ұзамай қаза тапты, оның орнына Наци Бугаш келді. Ашур Убалит немересінің өліміне жауап ретінде Вавилонға шапқындап, тағы бір немересі Куригалзу II (б.з.д. 1332 – 1308 жж.) таққа отырғызды. Ол өлгенше әкесіне адал болды, бірақ келесі Ассирия патшасы Энлиль нирариді ашуландырды, бұл бір ғасырдан астам созылған қақтығыстарға әкелді, соңында Вавилонның Каштилиаш IV (б.з.д. 1232 – 1225 жж.) мен Ассирияның Тукульти Нинурта I (шамамен б.з.д. 1243 – 1207 жж.) арасындағы шайқасқа ұласты. Соңғысы Вавилонға басып кіріп, қиратты, астанасын тонады және мыңдаған адамды жер аударды. Жағдай одан әрі ушықты, өйткені Ассириялықтар Тукульти Нинуртаның қалауына қарамастан, Вавилонды толық бақылауға ала алмады, ол өзінің жеңісін ұзақ эпикалық мәтінде (Тукульти Нинурта жырлары) сипаттап, өзін Вавилон патшасы деп жариялады. 1245 – 1215 жж. аралығында Элам патшасы Кидин Хутран қақтығысқа араласқанда, мүмкін, Кассит патшаларымен одақтасып, неке арқылы байланыс орнатты. Кидин Хутран Ниппурді қиратты және Вавилонның Ассириялық билеушілерінің жағдайын қиындатты, олар б.з.д. 1217 жылға дейін бірінен соң бірі тақтан түсірілді. Тукульти Нинуртаның 1208 жылы қаза тауып, Ассириядағы ішкі қырқыстардан кейін Вавилон патшалары өз тәуелсіздігін қайта жеңіп алды, сондықтан б.з.д. 1171 – 1159 жж. аралығында Вавилон патшасы Меродах Баладан I Ассирия патшасы Нинурта апил Экурдың солтүстік мемлекетте билікке келуіне көмектесті, бірақ кейін ол оған қарсы сәттіліксіз күресті. Осы қақтығыстар аяқталғаннан кейін көп ұзамай Элам әскерлері Месопотамияға енді, олардың патшасы Шутрук Нахунте (б.з.д. 1185 – 1160 жж.) басшылық етті, Вавилон мен Ассирия соңғы соғыстардан әлсіреген кезде. Элам патшасының Вавилонға араласуына оның отбасылық байланыстары арқылы Кассит әулетіне деген құқығын нығайту ниеті себеп болуы мүмкін, сол кезде мұрагерлік даулар Вавилон билеушілерінің заңдылығын әлсіреткен еді.

Династияның құлдырауы

1160 ж. б.з.д., Мерудах Баладан Бабылдағы билікті бекіткен кезде, эламдық монарх Шутрук Нахунт Вавилонға шапқыны жасап, маңызды қалаларын тонады. Осы кезеңде Месопотамия тарихының бірнеше маңызды ескерткіштері, эламдықтардың астанасы Сузаға көшірілді. Тоналған заттардың ішінде Аққадтың Нарам Сим жеңісінің немесе Хаммурапи кодексі сияқты бірнеше мүсіндер мен стелалар, сондай-ақ касситтердің кудуррулары сияқты әртүрлі дәуірлерге жататын басқа да стелалар болды. Кассит билеушілерінің бірнеше жылдық қарсылығынан кейін, келесі элам патшасы Кутир Накунт III 1155 ж. б.з.д. Кассит әулетін құлатты және Вавилонның бағынуын білдіретін символ ретінде Мардук құдайының мүсінін Эламға алып кетті.

Патша

Кассит патшасы бірнеше лақап атпен танылды. «Төрт аймақтың патшасы» немесе «толық билеуші» (šar kiššati) сияқты дәстүрлі атаулармен қатар, «Кардунияш патшасы» (šar māt karduniaš) деген жаңа атақ та қолданылды, сондай-ақ Куригалзу есімді екі патша қолданған «Энлильдің хаканаку» деген бастапқы атау да пайдаланылды. Бұл атаулар патшаның өзін бүкіл Бабыл аймағының билеушісі деп санағанын көрсетеді. Кассит патшалары Месопотамия монархияларының барлық дәстүрлі белгілерін қабылдады: жауынгер патшалар, мемлекеттің жоғарғы судьялары және құрылыс жұмыстарын жүргізушілер, әсіресе дәстүрлі Месопотамия құдайларының храмдарын күтіп ұстау және қалпына келтіру. Этникалық шығуына қарамастан, касситтердің сарайдағы саяси және діни әдет-ғұрыптарға тигізген әсері шектеулі болған сияқты. Әулеттің басында патшалардың аттары касситтерге тән болды, бұл халықтың құдайларына, мысалы Буриас, Харбе немесе Марутас сияқты есімдер берілді, бірақ кейін кассит және аккад сөздері араласып қолданыла бастады. Патшалық әулеті Сукумуна және Сумалия есімді екі кассит құдайының қорғауында болды, олардың Бабыл қаласында храмы болған және онда патшалар таж кигізілген. Сол кездегі мәтінге сәйкес, ресми астана кейіннен Дур Куригалзуға көшірілсе де, патшалар Бабылда құрметтелуді жалғастырды, ол өзінің басты астана мәртебесін сақтап қалды. Дур Куригалзу – II Куригалзу (б.з.б. 1332-1308) құрған жаңа қала, онда кассит тайпаларының басшылары кассит патшаларын құрметтеді. Бұл екінші дәрежелі астана, көрінеу, Бабылдың беделін жоғалтпастан, әулетпен тығыз байланысты болды.

Патшалық әкімшілігінің элитасы

Касситтер дәуірінде патшаға жақын лауазымды тұлғаларға жаңа атақтар берілді, мысалы, касситтер тілінен шыққан шакрумаш термині, ол, көрінеу, әскери басшыны немесе бастапқыда ат мінгізіп, көлік жүргізген картаппуді білдірді. Касситтер армиясының ұйымдастырылуы туралы мәліметтер өте аз болғанымен, осы кезеңде әскери техникада маңызды жаңалықтар болғаны белгілі, оның ішінде жеңіл шарықтардың пайда болуы және жылқының қолданылуы, бұл касситтердің ерекше шеберлігінің бірі болды. Жоғары лауазымды тұлғалардың арасында суккалу (мағынасы нақты емес, оны «министр» деп аударуға болады) әлі де кездесетін. Осы тұлғалардың міндеттері толық анықталмаған және тұрақсыз болуы мүмкін. Касситтердің әулеті туралы көп мәлімет жоқ, бірақ олардың ең маңызды лауазымдарды иеленгені және үлкен жерлерге ие болғаны қабылданған. Облыстық басқару туралы көбірек мәлімет бар. Патшалық провинцияларға (пихату) бөлінді, оларды әдетте шакин мати немесе шаку деп аталатын губернаторлар басқарды, сондай-ақ кейде бель бити басқаратын тайпалық территориялар да болды, осы лауазым туралы төменде айтылады. Ниппур губернаторының ерекше атағы шандабакку (шумер тілінде: GÚ.EN.NA) болды және ол басқа губернаторлардан гөрі көп билікке ие болды. Ниппур губернаторының осы лауазымы Касситтер дәуірінен табылған көптеген архивтердің болуына байланысты жақсы белгілі. Губернаторлар көбінесе бір отбасының ішінде бір-бірінен кейін тағайындалған. Жергілікті деңгейде ауылдар мен қалаларды «мэр» (хазанну) басқарды, оның міндеттері сот функцияларын қамтыды, бірақ судьялар (дайяну) да болды. Төменгі лауазымдарды бабылондықтар атқарды, олар мұндай жұмыстарға жақсы даярланған. Касситтердің хатшы-әкімші мамандығына қызығушылығы болмаған сияқты. Барлық азаматтар патша билігіне салық төлеуге міндетті болды, кейбір жағдайларда бұл салық еңбекпен төленуі мүмкін еді: кейде әкімшілік жеке тұлғалардан белгілі бір тауарларды талап ететін. Бұл салық төлемдері көбінесе кудурруларда көрсетілген, онда белгілі бір жерлерге салықтан босату туралы жазылған.

Ауыл шаруашылығы

Кассит Вавилонының экономикасы туралы өте аз мәлімет бар. Ауылдық жердегі жағдай түсініксіз, себебі кудуррулар мен негізінен Ниппурдан алынған кейбір экономикалық тізімдерден басқа деректер өте шектеулі. Төменгі Месопотамия жазығының әртүрлі аймақтарында жүргізілген археологиялық зерттеулер палеовавилон кезеңінің соңындағы дағдарыстан кейін экономикалық жаңарудың баяу болғанын көрсетеді, сол кезде қоныстанған аумақтардың саны күрт азайды. Қоныстардың қайта қоныстануы болғаны анық, бірақ бұл құбылыс негізінен шағын ауылдар мен ауылдық елді мекендерге қатысты, олар кейін басымдыққа ие болды, ал бұрынғыдай маңызды болған қалалық орталықтардың аумағы азайды, бұл аймақ тарихындағы үзіліс болған "ауылдану" процесін көрсетеді. Бұл жағдай ауыл шаруашылығы өнімдерінің төмендеуімен бірге жүрген болуы мүмкін, және кейбір аймақтарда (мысалы, Урук сияқты) су арналарының өзгерісімен күшейген болуы мүмкін. Патшалардың жер беруі негізінен өңделген жерлерге жақын жерлерге бағытталған сияқты, бұл бұрынғы кезең аяқталғаннан кейін қараусыз қалған жерлерді қайтаруға жасалған әрекет болуы мүмкін. Сондай-ақ, патша әкімшілігі Ниппур маңындағы қарқынды өңделген жерлерді пайдаланумен айналысқандығы айтылады. Дегенмен, Бабылдың басты экономикалық саласы – суармалы егіншілік туралы өте аз мәлімет бар.

Қолөнер және сауда алмасулары

Жергілікті қолөнер мен сауда туралы да аз мәлімет бар. Дүр Куригалзу мұрағатында ғибадатханада жұмыс істейтін шеберлерге металл және тас сияқты шикізат жеткізілуі туралы жазба бар. Патшалық сарайлар арасындағы дипломатиялық қарым-қатынас шеңберінде жүзеге асырылған тауар алмасулар, оларды толыққанды сауда деп атауға болмаса да, элиталар үшін халықаралық тауар айналымына үлкен үлес қосты. Осылайша, Касситтердің Мысырмен шатыр дипломатиялық байланыстары Бабылға алтынның көптеп келуіне мүмкіндік берген секілді, бұл Месопотамия тарихында алғаш рет бағаны күміс емес, алтынға негіздеуге жол ашты. Бабыл батыс көршілеріне (Мысыр, Сирия және Анатолия) Ауғанстаннан импортталған лазуритті, сондай-ақ жылқыларды экспорттады. Жылқы өсіру Касситтердің ерекше шеберлігі болған сияқты, бұл Ниппур мәтіндерінде жақсы дәлелденген, бірақ бұл жануарлар Месопотамияның шығыс және солтүстік-шығыс таулы аймақтарынан келген.

Пантеон және ғибадат орындары

Кассит дәуіріндегі Месопотамия пантеоны алдыңғы кезеңнен күрт өзгермеді. Бұл Лувр мұражайында сақталатын Мели Шипак II (б.з.д. 1186–1172 жж.) кұдурруының төменгі рельефінен көрінеді. Бұл стелада жер бергені үшін шақырылған құдайлар функционалды және иерархиялық принцип бойынша бейнеленген. Жоғарғы бөлігінде Месопотамия пантеонында дәстүрлі түрде үстемдік құрған құдайлардың белгілері: құдайлардың патшасы Энлил, Ану, Син, Шамаш, Иштар және Энки. Кассит билеушілері Месопотамияның діни салттары мен дәстүрлерін қабылдады, бірақ Вавилон қаласының мәдени үстемдігі және оның басты ғибадатханасы Эсагиладағы дін қызметкерлерінің маңыздылығы қаланың қамқоршы құдайы Мардукты Кассит кезеңінің соңына қарай Вавилон пантеонындағы маңызды құдайға айналдырды. Оның ұлы Набу, даналық құдайы, және Гула, медицина құдайы да кең танымал болды. Уруктың басты діни кешені Эаннаның ішіндегі ерекше әшекейленген шағын ғибадатхана Караиндас билігінде (б.з.д. 15 ғасыр) және Бурна Буриаш II билігінде (шамамен б.з.д. 1359–1333 жж.) салынғаны белгілі. Алайда, ең алдымен Куригалзу есімді екі патшаның бірі (вероятно, б.з.д. 14 ғасырдың басында билік құрған біріншісі) Вавилонның негізгі қалаларында, атап айтқанда, ірі діни орталықтарда (Вавилон, Ниппур, Аккадия, Киш, Сиппар, Ур және Урук) бірнеше ғибадатханалар салғаны немесе қайта жаңартқаны үшін мәлім. Сонымен қатар, ол өзі құрған Дур Куригалзу қаласында Энлиль құдайына арналған зиккурат салды. Бұл жұмыстармен қатар, Куригалзу осы ғибадатханаларда құдайларға табынуды демеушілік етті. Вавилон патшаларының құдайларға табынудың қорғаушысы және қаржыландырушысы ретіндегі дәстүрлі рөлін қайта жаңарта отырып, Кассит патшалары Ниппур, Ур, Урук және Эриду сияқты Палеовавилон кезеңінің соңында оңтүстік Вавилонның бірнеше ірі орындары тастап кетілгеннен кейін осы ғибадатханалардың көпшілігінің қалыпты жұмысын қалпына келтіруде маңызды рөл атқарды. Алайда, маңызды өзгеріс болды: аккад тіліндегі мәтіндер мектеп оқу бағдарламасына енгізілді, бұл Месопотамия әдебиетінің дамуымен қатар жүрді, ол көбінесе шумер тілінде жазылды, бірақ шумер тілі де қолданыла берді. Кассит кезеңі "Стандартты Вавилон тілінің" дамуын да көрді, бұл аккад тілінің әдеби түрі келесі ғасырларда әдеби шығармаларда тұрақты болып қалды, сондықтан оны тілдің "классикалық" түрі деп санауға болады. Содан бері Месопотамияның жаңа әдебиеттері тек осы диалектіде жазылды. Кассит кезеңі кейде осы кезеңде белсенді болған деп есептелетін сауаттылардың арасынан ата-баба іздеген келесі кезеңдердің сауаттылары арасында беделге ие болған көрінеді. Бұл кезеңнің маңызды жетістіктері көптеген лексикалық тізімдердің канондық нұсқаларын жазуды, ежелгі Месопотамиядағы ең көрнектілердің бірі "Шамашқа арналған гимнді" жазуды, сондай-ақ басқа да бірін қамтиды. "Гилгамеш эпосының" стандартты нұсқасы, дәстүр бойынша, экзорцист Син Леки Уннинни, көбінесе осы кезеңге жатады. Алайда, әдеби шығармалардың нақты уақытын анықтау мүмкін емес: ең жақсы жағдайда, бұл жетістіктерді б.з.д. 1400 және 1000 жылдар аралығында орналастыруға болады. Орта Бабыл дәуірінің әдебиетінің ең ерекше аспектілерінің бірі - бірнеше еңбектердің адам тағдырына, әсіресе құдайлар мен адамдар арасындағы қарым-қатынастарға қатысты терең ойлануды көрсететіндігі. Бұл Месопотамияның сапиенциалдық әдебиетінің бірнеше негізгі еңбектерінде кездеседі, бұл жанр мыңжылдық бойы өмір сүрді, бірақ кейін толық жетілуіне жетіп, терең ойлануды ұсынды. Ludlul bel nemeqi ("Мен Даналық Иесін мадақтаймын"; "Дұрыс азап шегушінің өлеңі" және "Дұрыс азап шегушінің монологы", "Дұрыс даналық Иесін мадақтау" немесе "Бабылдық Әйүп") әділ және пәк адам, ол өздерінің бақытсыздықтарын жоқтап, оның себебін түсінбейді, өйткені ол құдайларды құрметтейді. Кассит кезеңінен кейін жазылған "Песимизм диалогы" сатирикалық диалог түрінде ұқсас ойлануды ұсынады. Гилгамеш эпосының стандартты нұсқасына әкелген өзгерістер де осы дамуды көрсетеді: бұрынғы нұсқада Гилгамештің батырлық аспектісі айқын көрінген болса, жаңа нұсқада адам тағдыры туралы, әсіресе өлімнің болмай қалғаны туралы ой жүгірту енгізілген сияқты. Осы кезеңдегі бірнеше тұрғын үйлер Урда, Ниппурда және Дур Куригалзуда табылған. Ал діни сәулет, аз танымал болса да, кейбір жаңалықтарға куә болып көрінеді. Дур Куригалзудағы қалалық ауданда, сегіз бөлімге бөлінген үлкен сарай кешенінің бір бөлігі табылды. Бұл ғимараттың әр бөлімі Кассит тайпаларының біріне арналған болуы мүмкін. Сол кездегі мәтінге сәйкес, Дур Куригалзу сарайы осы тайпалардың жаңа патшалардың билігін ресми мойындаған жері болды, бұл Вавилон қаласында өткен тәж кигізу рәсімінен кейін болды, ол негізгі астана болып қалды. Сарайдың оңтүстік-шығысында Энлиль құдайына арналған діни кешен орналасқан, оның үстінде биіктігі 57 метрден аспайтын зиккураттың қиратылған қалдықтары тұр. Бұл жерде басқа да ғибадатханалар салынған. Кассит кезеңінің тас мүсіншілігі негізінен бұрын бірнеше рет айтылған кудурруларды безендіретін төменгі рельефтермен ұсырылған, олардың иконографиясы ерекше қызығушылық тудырады. Оларда стелада тіркелген заңдық актілерді кепілдендіретін құдайлардың белгілері бар, олар осы кезеңнің суретшілерімен айтарлықтай дамытылған және құдайлардың антропоморфты бейнелерін ауыстырған, бұл көптеген құдайларды минималды кеңістікте бейнелеуге мүмкіндік берді. Дегенмен, мүсіншілер осы стелаларда бұрынғы кезеңдерде болғандай, кейіпкерлердің бейнелерін жасауды жалғастырды. Мели Шипактан келген кудурру осы патшаның стелада тіркелген мүлікті сыйға берген қызымен қолынан ұстап тұрғанын және оны актінің кепілі, таққа отырған Наная құдайына ұсынып тұрғанын көрсетеді. Жоғарыда Син (Жарты ай), Шамаш (күн дискісі) және Иштар (таң жұлдызы, Венера) құдайларының белгілері бейнеленген. Глиптикалық тақырыптар б.з.д. екінші мыңжылдықтың екінші жартысында түрлі эволюцияны бастан өткерді, сарапшылар оларды үш немесе төрт түрге бөледі, бірақ олардың хронологиясы мен географиялық таралуы әлі де жақсы анықталмаған. Бастапқыда басым болған мөр түрі алдыңғы кезеңнің дәстүрін жалғастырды; ол отырып және дұға етіп тұрған құдайды, суреттің қасындағы мәтінді, өте дамыған, дұға есімдік құрамынан тұрады; қалыптау үшін қолданылатын материал әдетте қатты тас. Кассит кезеңінің келесі түрі көбірек түпнұсқа; орталық кейіпкер бейнеленген, көбінесе қтоникалық фигура, тау үстінде немесе судан шығып тұрған құдай, немесе батыр, демон немесе джинмен қоршалған ағаштар. Үшінші кассит түрі Ассириялық ықпалымен және нақты немесе гибридтік жануарлардың болуымен сипатталады. Кейінгі стиль (сонымен қатар "псевдокассит" деп аталады), Кассит кезеңінің соңында немесе одан кейін дамыған, жұмсақ тастарға қашалған және суреттерде ағаштармен байланысты жануарлар басым болды және үшбұрыштардан тұратын жиектермен шектелген.