Венгр физигі және инженері: Дьердь Йендрассик өмірі мен еңбектері
György Jendrassik
Жорж Йендрассик – венгр физигі, инженер. Дизель қозғалтқыштарын дамытуға үлкен үлес қосты, Эйнштейн мен Планктан дәріс алды. Өмірбаяны мен жетістіктері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Венгр физигі және инженер-механик Гёрги Жендрассик немесе Джордж Жендрассик (1898 жылы Будапешт – 1954 жылы Лондон) – венгр физигі және инженер-механик. Жендрассик өз білімін Будапешттегі Йозеф техникалық университетінде, содан кейін Берлин университетінде аяқтады, онда ол әйгілі физиктер Альберт Эйнштейн мен Макс Планктың лекцияларын тыңдады. 1922 жылы Будапештте механикалық инженер мамандығы бойынша диплом алды. 1927 жылдан бастап ол Ganz Rt компаниясында жұмыс істеді, онда дизель қозғалтқыштарын дамытуға көмектесті, олардың алғашқы бірнеше данасы бір және екі цилиндрлі болды. Кейіннен 4 және 6 цилиндрлі төрт тактілі үлгілер, қысылмайтын және араластыру камерасы бар, жасалды.
Hungarian physicist and mechanical engineer
György Jendrassik or George Jendrassik (1898 Budapest – 1954 London) was a Hungarian physicist and mechanical engineer. Jendrassik completed his education at Budapest's József Technical University, then at the University of Berlin, where he attended lectures of the famous physicists Albert Einstein and Max Planck. In 1922, he obtained his diploma in mechanical engineering in Budapest. From 1927 onward, he worked at Ganz Rt, where he helped to develop diesel engines, of which the first few pieces were made with single and double cylinders. Later, the 4 and 6 cylinder four stroke versions were developed, without compression and with mixing chamber.
Дизельді қозғалтқыштар
Жендрассик Ganz and Company Danubius Electricity, Machine, Waggon and Shipyard Ltd компаниясында жұмыс істей бастады. Ол қызметін Зерттеу бөлімінде бастады, ол дамыту және тәжірибе бөлімі болды. Оның алғашқы жұмысына голланд жағалауындағы жергілікті теміржолдарға арналған вагонның жаңа түрінің негізгі арқалықтарының беріктігін есептеу және жүктеме сынақтарын дайындау кірді. Сол кезде Зерттеу бөлімінің басты назары орташа жылдамдықты жартылай дизельдік қозғалтқышты әзірлеуге аударылды. Бұл Жендрассикке дизельдік қозғалтқыштың теориялық және практикалық мәселелерін зерттеуге мүмкіндік берді. Көп ұзамай Жендрассик дизельдік қозғалтқыштарды дамытуға көшті. Ол көлік құралдарында қолданылатын кішкентай және орташа қуатты дизельдік қозғалтқыштарды дамытуға негіз болған бірқатар патенттерді әзірледі. Екі жылдық дамыту жұмысынан кейін 1927 жылы Jm 130 бір цилиндрлі қозғалтқышы өндірілді. Оның диаметрі 130 мм, поршеннің қимылы 160 мм, 1000 айналымда 12 а.к. қуаттылығы және 210 грамм нақты отын тұтынуы болды. Кейіннен екі, төрт және алты цилиндрлі нұсқалары жасалды, олар теміржол және теңіз көлігі үшін қолайлы, алдыңғы жағында жану камерасы бар және тұрақты болды. 1927 жылы дизельдік қозғалтқыштардың табысын көрген Жендрассик Зерттеу бөлімінде алғашқы патенттер мен қозғалтқыштарды әзірледі, ал 1927 жылдың жазында тәуелсіз Жендрассик қозғалтқыштар құрылысы бөлімі құрылды. Бұл бөлім Жендрассик қайтыс болғаннан кейін де 1958 жылдың соңына дейін жұмыс істеді. Ganz Jendrassik қозғалтқыштары теміржолдарды моторизациялаудың бастамасы болды, бірақ дизельдік қозғалтқыштар кемелерде және автомобильдерде де қолданылды. Оның патенттерін бірнеше ірі қозғалтқыш өндірушілер сатып алды, соның ішінде испандық Hispano Suiza және британдық Vickers, сол кездегі жетекші қозғалтқыш өндірушілер. Жендрассик Ganz компаниясының ісі бойынша және өзінің патенттерін сату кезінде Батыс Еуропадағы ірі инженерлік компаниялардың бас кеңселеріне жиі сапарлағандықтан неміс, француз, ағылшын және испан тілдерін жетік білді. 1934 жылы ол жеке кабинет ашты, онда әріптестерімен бірге Hispano Suiza үшін алты цилиндрлі V типті дизельдік қозғалтқышты жобалады. Ол сондай-ақ Ganz Rt компаниясымен қатар жеке кеңсесін де сақтап қалды. 1934 жылы ол білікті сәулетші Хенрик Шмалдың үлкен қызы Йоханна Шмаллға үйленді. Ылғалды жетілдірілген Jendrassik қозғалтқыштары бүкіл әлемге танылып, венгр өнеркәсібінің, Ganz зауытының және ең бастысы, Дьердь Жендрассиктің беделін арттырды. Оның қозғалтқыштарды дамыту жөніндегі тұрақты қызметімен қатар, ол газ турбиналарын іске асыруға да қатысты. Оның жеке кабинетінде болашақ газ турбинасы үшін термодинамикалық есептеулер жүргізілді.
Jendrassik started working at Ganz and Company Danubius Electricity, Machine, Waggon and Shipyard Ltd. He started his activities within the Study Department, which was the development and experimental department. His first work included the strength calculation and preparation of the load tests for the main girders of a new type of wagon for the Dutch coastal local railways. At this time, the main focus of the Study Department was the development of a medium speed semi diesel engine. This gave Jendrassik the opportunity to study the theoretical and practical problems of the diesel engine. Jendrassik's interest soon turned to the development of diesel engines. He developed a number of patents which laid the foundations for the development of small and medium performance diesel engines for use in vehicles. After two years of development work, the Jm 130 single cylinder engine was produced in 1927. It had a bore of 130 mm, a stroke of 160 mm, and produced 12 hp at 1000 rpm with a specific consumption of 210 grams. This was later developed into two , four and six cylinder versions, which were stable, suitable for rail and marine propulsion, and which featured a combustion chamber in the front. In 1927, seeing the success of the diesel engines, Jendrassik developed the first patents and engines within the Study Department, and in the summer of 1927 the independent Jendrassik Engine Construction Department was established. This department continued to operate after Jendrassik's death until the end of 1958. The Ganz Jendrassik engines were the start of the motorisation of the railways, but diesel engines were also used in shipping and road vehicles. Its patents were bought by several major engine manufacturers, including the Spanish Hispano Suiza and the British Vickers, which were the leading engine manufacturers at the time. Jendrassik was fluent in German, French, English and Spanish, due to his frequent trips to the headquarters of large Western European engineering companies in the affairs of the Ganz company and in the case of the sale of his own patents. He set up a private office in 1934, where he and his colleagues designed a six cylinder V type diesel engine for Hispano Suiza. He also maintained his own office alongside Ganz Rt. In 1934, he married Johanna Schmall, the eldest daughter of Henrik Schmall, a qualified architect. The increasingly perfected Jendrassik engines became known all over the world and enhanced the reputation of Hungarian industry, the Ganz factory and not least György Jendrassik. In addition to his constant engine development activities, he was also involved in the realisation of gas turbines. In his private office, the thermodynamic calculations for the future gas turbine were carried out.
Турбовинті
Кейіннен Жендрассик газ турбиналарында жұмыс істеді және зерттеулерді жеделдету үшін 1936 жылы Invention Development and Marketing Co. Ltd. компаниясын құрды. Келесі жылы ол 100 а.к. қуаттылығы бар эксперименталды шағын газ турбиналық қозғалтқышты сәтті іске қосты. Содан кейін Жендрассик Будапешттегі Ganz зауытында өндірілген және сынақтан өткен CS 1 прототипіне айналған үлкен турбовинтомотормен жұмыс істей бастады. 15 сатылы компрессор және 7 сатылы турбинасы бар, осьтік ағын принципінде жасалған және көптеген заманауи ерекшеліктері бар бұл қозғалтқыш 13 500 айналымда 1000 а.к. қуаттылығына ие болды. Cs 1 Венгрия авиация өнеркәсібінде жоғары өнімділікке ие жаңа буын ұшақтарды қуаттандыру әлеуетімен қызығушылық тудырды, нәтижесінде екі қозғалтқыштың күшімен жұмыс істейтін Varga RMI 1 X/H истребитель-бомбардировщигінің құрылысы басталды. Оның алғашқы стендтік сынағы 1940 жылы өтті, бұл оны әлемдегі алғашқы турбовинтомотор етіп белгіледі. Алайда, жану процесінде туындаған мәселелер қуаттылығын шамамен 400 а.к. деңгейінде шектеді. 1941 жылы Daimler Benz DB 605 қозғалтқышын Венгрияда өндіру туралы келісімге қол жеткізілгеннен кейін әзірлеу тоқтатылды. Жендрассик 1942 жылдан 1945 жылға дейін зауыттың бас директоры болды. 1943 жылы ғылыми еңбектерінің танылуымен Венгрия Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі болып сайланды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол газ турбиналарын дамытуды жалғастыра алмады. Сәтті кәсіпкер болғандықтан, коммунистік Венгрияда оны саяси сенімсіздік қоршады. Ірі компанияларды мемлекеттік меншікке алудан бұрын, Матиас Ракоси басқаратын коммунистік партия бай өнеркәсіпшілер мен ірі кәсіпкерлерге қарсы кең ауқымды саяси науқандар мен жамандаушылық науқандар жүргізіп, соғыстан кейінгі кедейліктің жауапкершілігін оларға жүктеді. Жендрассик Венгрияда өзін қауіпсіз сезінбеді. Аргентинада болғаннан кейін 1948 жылы Лондонға келіп, Metropolitan Cammell және Metropolitan Vickers компанияларының бақылауындағы Metropolitan Railcars Ltd. компаниясында консультант және директор болып жұмыс істеді. 1949 жылдан бастап Жендрассик Power Jets (Research and Development) Ltd. компаниясының сыртқы консультанты болып жұмыс істеді және өмірінің соңына дейін қысым алмастырғышын әзірлеумен айналысты; бұл газ тәрізді ортаның сығылуы мен кеңеюінің механикалық бөліктерді – поршеньдерді немесе қанаттарды пайдаланбай, тікелей газдардың әрекеті арқылы жүзеге асырылатын перспективті жылу машинасының түрі. Оның тек Венгрияда тіркелген өнертабыстарының саны 77-ге жетеді. Оның соңғы маңызды өнертабысы – Power Jets Ltd. компаниясында реактивтік қозғалтқыштар үшін қысымды өтеу құрылғысы.
Later on, Jendrassik worked on gas turbines and in order to speed up research, he established the Invention Development and Marketing Co. Ltd. in 1936. The next yea,r he successfully ran a small experimental gas turbine engine of 100 hp. Jendrassik next began work on a larger turboprop engine, which would emerge as the CS 1 prototype, produced and tested in the Ganz works in Budapest. Of axial flow design with 15 stage compressor and 7 stage turbine, it incorporated many modern features. With predicted output of 1,000 bhp at 13,500 rpm the Cs 1 stirred interest in the Hungarian aircraft industry with its potential to power a modern generation of high performance aircraft, and construction was begun of a twin engined fighter bomber, the Varga RMI 1 X/H, to be powered by it. Its first bench run took place in 1940, making it the world's first turboprop engine to run. However, combustion problems were experienced which limited the output to around 400 bhp. Development was discontinued in 1941, when an agreement was reached to manufacture the Daimler Benz DB 605 engine in Hungary. Jendrassik's became the factory's managing director from 1942 to 1945. In recognition of his scientific work, in 1943 he was elected as a corresponding member of the Hungarian Academy of Sciences. After World War II, he was not able to continue developing gas turbines. As a successful entrepreneur, political distrust surrounded him in the new communist dominated Hungary. Before the nationalization of large companies, the communist party of Mátyás Rákosi carried out a large scale political campaign and disparaging propaganda activities against the rich industrialists and large entrepreneurs, and made the rich socially responsible for the poverty after the war. Jendrassik no longer felt safe in Hungary. After a spell in Argentina, he came to London in 1948 to become consultant and director to Metropolitan Railcars Ltd., controlled by Metropolitan Cammell and Metropolitan Vickers. Since 1949, Jendrassik has also been an external consultant of Power Jets (Research and Development) Ltd., with which he worked with until his death, on the development of a pressure exchanger; this is a promising type of heat engine in which the compression and expansion of a gaseous medium is effected by direct action of the gases involved without the employment of mechanical parts such ad pistons or blades The number of his inventions on record only in Hungary is 77. His last invention of great importance was the pressure compensating device for jet engines at the Power Jets Ltd.