Кіріспе

Калифорниядағы тас жолдың бір бөлігі, Америка Құрама Штаттары

80-ші штатаралық тас жол (I 80) – Америка Құрама Штаттарында Сан-Францискодан Теанекке дейін созылатын құрлықтық штатаралық тас жол. Калифорниядағы I 80 бөлігі Сан-Францискодан шығысқа қарай Сан-Франциско-Окленд шығанағы көпірі арқылы Оклендке дейін өтеді, онда солтүстікке бұрылып, Каркинес көпірінен өтеді, ал кейін Сакраменто аңғары арқылы солтүстік-шығысқа бұрылмас бұрын. I 80 содан кейін Сьерра-Невада тауларын кесіп өтеді, Доннер жотасындағы ең биік нүктесінен өтіп, Truckee өзенінің шатқалы арқылы Невада штатына кіреді. Жылдамдық шегі жол бойында ең көп дегенде болса, штаттың ең жоғарғы шегі емес, себебі жолдың көп бөлігі қалалық аймақтарда немесе таулы жерлерде орналасқан. I 80 тас жолының кейбір бөліктері Eastshore Freeway және Alan S. Hart Freeway деп аталады. Калифорнияда I 80 АҚШ 40 (US 40) тас жолының бойымен салынды және ақырында бұл белгіні толығымен алмастырды. Бұрынғы US 40 тас жолының бойы да Калифорниядағы бірнеше тарихи жолдармен, атап айтқанда Калифорния жолы және Линкольн тас жолымен салынған. Сан-Францискодағы жол бастапқы жоспардан өзгеше болды, себебі автокөлік жолына қарсы наразылықтар жоспарланған бағыттың бір бөлігін тоқтатып тастады. Сол сияқты, Сакраментода да автокөлік жолы қаланың ішіндегі бағытын жаңарту жоспарлары тоқтатылғаннан кейін қаланың айналасынан бағытталды.

Маршрут сипаттамасы

I 80 АҚШ-тың батыс бөлігінде Дуайт Д. Эйзенхауэр тас жолы ретінде және бүкіл ұзындығы бойынша Көк жұлдызды естелік тас жолы ретінде танылады. Калифорнияда ол Сакраментодан Реноға дейінгі Линкольн тас жолының бастапқы бағытын ұстанады (Доннер Саммиті маңында шағын ауытқулармен). I 80 Калифорния тас жолы және жылдам магистраль жүйесінің бөлігі болып табылады, сондай-ақ Федералдық тас жолдар басқармасы (FHWA) елдің экономикасы, қорғанысы және көлік қозғалысы үшін маңызды деп санайтын Ұлттық тас жолдар жүйесінің бір бөлігі. I 80 сонымен қатар Эмигрант Гэптен Доннер көліне дейін Голланд Flat және Доннер көлі атпен жүретін жолы деп те аталады. I 80-нің Эмигрант Гэптен Тракиге дейінгі бөлігі Yuba–Donner көрікті жолының да бөлігін құрайды, ол Ұлттық орман көрікті жолы болып табылады.

Сан-Франциско шығанағы

Калифорния штатының көшелер мен тас жолдары кодексіне сәйкес, көптеген карталар мен жергілікті көрсеткіштер I 80 тас жолы Сан-Францискодағы US 101 тас жолымен қиылысатын жерден басталады. Дегенмен, федералдық тізілімдер I 80 тас жолының батыс соңын Сан-Франциско-Окленд шығанағы көпірінің батыс жағына, Фримонт көшесінен шығу орнына (бұрынғыда бұл орын Embarcadero тас жолына жалғасқан Terminal Separator Structure деп аталатын) орналастырады. Федералдық және штаттық үкіметтер қол қойылған Interstate жүйесінің бөлігі болып саналатын, Сан-Франциско Скайвей немесе Бейшор виадугі деп белгілі I 80 тас жолының батыс сегментінің нақты бөлігі екендігі туралы келіспеушілік тудырады. (Құрылыс 1954 жылы басталды, соңғы бөлігі 1960 жылдың 10 мамырында аяқталды) Бұл келіспеушілік 1930 жылдарда (1934–1937) Бей көпіріне жақын орналасқан және US 40 тас жолының бөлігі ретінде белгіленген Eastshore тас жолын қайта жаңарту арқылы туындады. Eastshore тас жолы El Cerrito қаласынан басталды, Hill көшесінде San Pablo даңғылымен қиылысып, Potrero даңғылы мен Cutting бульвары арасында орналасқан, қазіргі Bay Area Rapid Transit (BART) El Cerrito del Norte станциясына жақын жерде. Бұл тас жол емес, себебі оған кіру үшін пандустар емес, жақын маңайдағы көшелердің қиылыстары қолданылды. Eastshore тас жолы El Cerrito қаласынан Сан-Франциско-Окленд шығанағы көпіріне дейін бүгінгі тас жолдың бойымен бір бағытта жүрді, бірақ ол әлдеқайда тар болды. Бұл мақсат үшін шығанақтың жағалауындағы лайлы жерлердің бір бөлігі толтырылып, жол салынды. Беркли қаласындағы University және Ashby даңғылдары арасында бұл 1930 жылдардың соңында Works Progress Administration (WPA) құрылысымен Aquatic Park ретінде дамыған жасанды лагунаның пайда болуына себеп болды. Бүгінгі Eastshore Freeway-дің шығыс жағындағы, Albany қаласындағы Buchanan көшесі мен Berkeley қаласындағы Hearst даңғылы арасындағы фронтальді жол "Eastshore Highway" атауын сақтап келеді. Ескі Eastshore тас жолының El Cerrito қаласындағы Potrero және San Pablo даңғылдары арасындағы соңғы сегменті бүгінде "Eastshore Boulevard" деп аталады. Бастапқыда "Eastshore Freeway" атауы бүгінде "Nimitz Freeway" (I 880) деп белгілі болған аймаққа да қолданылды. Бұл тас жол 1958 жылы Честер В. Нимицке арналды, сондықтан 1950 жылдардың басында бірнеше жыл бойы Eastshore Freeway Сан-Франциско шығанағының шығыс жағалауының барлық ұзындығын қамтыды. 1960 жылдардың соңына дейін Eastshore Freeway сонымен қатар Nimitz Freeway-мен бірге 17 мемлекеттік тас жолының (SR 17) бөлігі ретінде тағайындалды.

Орталық аңғар

Бұл I-80 жолының бөлігі, ауылдық автожолдарда кең таралған ең жоғары жылдамдық шегінен өзгеше, ең жоғары жылдамдыққа ие. I-80 – Фэрфилд қаласында 39A (Red Top Road) және 47 (Air Base Parkway) шығулары арасында алтыдан сегіз жолақты автомобиль жолы. I-80 батысқа қарай 7239 фут (2206 м) және шығысқа қарай 7227 фут (2203 м) биіктікте Сьерра-Невада жотасын Донер түбегінде (сонымен қатар Еуэр Седл деп те аталады) кесіп өтеді. Доннер түбегінің демалыс аймағы осы жерде орналасқан. Бұл саммит Калифорния штатының Невада округінде орналасқан. Асу, әдетте, жыл бойы ашық болады; қыста қардан тазартылады, бірақ ең қауісті қар бораны кезінде уақытша жабылуы мүмкін. Ескі, бастапқы US 40/Линкольн тас жолының Донер асуынан өтетін бағыты оңтүстікке қарай шамамен 3 шақырымдай. Бұл тас жол 1964 жылы I-80 арқылы ресми түрде Сьерраны кесіп өтетін бағытқа алмастырылды. Қазіргі Донер асуы төмен болғанымен, Еуэр Седл мемлекетаралық тас жол стандарттарына сәйкес құрылысқа көмектесетін, біртіндеп жағалауға ие болуы себебінен таңдалды, себебі бұл стандарттар Донер асуы жолындағы өткір бұрылыстарға жол бермейді. 48 шақырымдық аралықтағы еңіс 3-тен 6 пайызға дейін жетеді.

Тарихи маршрут

Калифорнияда I 80 жолы АҚШ 40 жолының бағытымен салынды және ақырында оны алмастырды. АҚШ 40 белгісі 1964 жылғы штаттық тас жолдарды қайта нөмірлеудің бөлігі ретінде штатта жойылды. US 40 – 1926 жылы жобаланған Калифорнияның алғашқы бағыттарының бірі, бірақ оның батыс ұшы 1936 жылы Сан-Франциско-Окленд шығанағы көпірі ашылғанға дейін Оклендте US 101E (кейін SR 17, кейін I 5W, қазір I 580/I 880) орналасқан. Берклиден Сан-Францискоға автопаром жүріп тұрды, паром тоқтағыштарында US 40 деп белгіленген. Сан-Франциско-Окленд шығанағы көпірі салынғаннан кейін US 40 және US 50, US 101-ге қосылу үшін көпір бойымен ұзартылды. Автопаром қызметі содан кейін тоқтатылды. US 40 және US 50 екеуі де Сан-Франциско-Окленд шығанағы көпірінен өтті және маршруттар қазіргі Оклендтегі MacArthur Maze-де бөлінді. US 50 қазіргі I 580 арқылы оңтүстік-шығысқа қарай Стоктонға дейін жалғасты, ал US 40 қазіргі I 80 жолымен жақыннан ілесіп өтті. Сакраментоға жеткенде US 40 және US 50 қайтадан бірікті, US 50 бұрынғы US 99-бен бірге Стоктоннан Сакраментоға дейін жүрді. US 40 кейін Сакраменто орталығында US 50-ден қайта бөлінді және қазіргі I 80 автобусының бағытын ұстанды, ол 1957 жылдан 1981 жылға дейін I 80 болды, содан кейін I 80 бұрынғы I 880 бойымен қайта бағытталды, ол сол кезде Сакраментоның шетінде орналасқан. US 40 содан кейін I 80 арқылы Сиерра-Невададан Невадаға жақыннан ілесіп өтті. Донер көлінің жанындағы ескі US 40 жолының бір бөлігі әлі де сақталған және I 80-нің балама жолы болып табылады. Ол Сода-Спрингс маңынан басталып, Трукиде аяқталады. Бір кезде ол Донер көлінің жанынан өтеді, I 80-нен айырмашылығы, ол тарихи US 40-тан солтүстікке қарай Сиерра-Невадада биікке көтеріледі.

Сан-Францискодағы бастапқы маршрут

I 80 алғаш бекітілген кезде, ол жоспарланған I 280 (SR 1) басталып, Алтын қақпа саябағы арқылы өтіп, еңбек етпеген Panhandle тас жолымен шығысқа қарай, содан кейін Орталық тас жолымен (US 101) оңтүстікке және оңтүстік-шығысқа қарай Сан-Франциско Skyway-ге дейін баруы тиіс еді. Panhandle тас жолы Хейс аңғары арқылы өтіп, Алтын қақпа саябағынан өтіп, қазіргі SR 1 болып табылатын ұсынылған I 280-де аяқталуы керек еді. 1964 жылы қоғамдық наразылықтар Caltrans компаниясын Panhandle тас жолы жобасынан бас тартуға мәжбүр етті. 1968 жылғы қаңтардағы түзету I 280-ді қазіргі орналасуына жылжытты, I 480-ді мемлекеттік тас жолға айналдырды және I 80-нің басталу нүктесін Embarcadero тас жолына (кейін I 280, бұрынғы I 480) дейін қысқартты. Осы қысқартудан бұрын I 80 «Сан-Францискодағы 280-ші маршруттан Невада штатының Верди маңындағы шекарасына дейін, Сан-Францискодағы Дивизион көшесіне жақын, Окленд маңынан, Олбани, Сакраменто, Солтүстік Сакраменто, Роузвилл, Оберн, Эмигрант Гэп, Трукки және Трукки өзенінің шатқалы арқылы» деп анықталған. Бұл өзгерістер сол жылдың соңында мемлекеттік деңгейде жасалды, бірақ 80-ші маршрут тек US 101-ге дейін қысқартылды. (Орталық тас жолы US 101 бөлігі болып қала берді, ал Panhandle тас жолы SR 241 аталды. Panhandle тас жолы кейіннен тас жол төңкерілісінің нәтижесінде тоқтатылды, ал SR 241 атауы содан бері Оранж округындағы байланыссыз тас жолға қайта тағайындалды.) I-80 бөлігі ретінде белгіленген Сан-Франциско Skyway қазіргі күнге дейін I-80-нің де-факто бөлігі болып қала береді және Калифорниядағы Interstate бөлігі ретінде тізімделеді. 2000 жылы «Сан-Франциско хроникасы» газеті Сан-Франциско арқылы жаңа тас жол салу туралы мақала жариялады. Мақалада 19-шы даңғылдың 8 шақырымдық туннелі Джуниперо Серра бульвары арқылы Алтын қақпа саябағынан Лейк-стритке дейін созылатыны, шығу орындары Брадхерхуд авеню, Оушен авеню, Кинтара көшесі, Линкольн Уэй және Гири бульвары болмақ. Ван Несс туннелі шамамен 3 км қашықтықта, Фелл көшесінен Ломбард көшесіне дейін, Бродвей және Гири бульварына шығу орындарымен салынады. Оак және Фелл бойында жоспарлаушылар Лагунадан Дивисадеро көшелеріне дейін 1 км-ден астам жер асты жолын ұсынды. Алайда, бұл жолдар Сан-Францисконың ұзақ жылдар бойы қалыптасқан бас жоспарына қайшы келеді, ол жаңа тас жол қуатын көздейді. 2015 жылғы наурыз айында бұл ұсынылған маршрут Калифорниялық көлік комиссиясы (CTC) тарапынан қабылданды. Жаңа маршрут Сьерра-Невада арқылы саяхаттауды да әлдеқайда жеңілдетті. Салына бастамас бұрын US 40 екі жолақты, бөлінбеген, ирек бұрылыстарға толы тас жол болды. Бұл маршрут қыс айларында Донер асуының биіктігінен (2206 м) жиі жабылатын, ал жүргізушілер солтүстікке қарай ұзақ маршрутты, қазіргі SR 70 болып табылатын US 40 баламалы маршрутын (US 40 Alt) және 1591 м биіктігіндегі Бекворт асуын пайдалануға мәжбүр болды. I-80 Донер Саммиті арқылы өтетін жолмен Сьерра-Невада арқылы жүру әлдеқайда оңай болды, өйткені бұл өткел тек қана қарлы дауылдар кезінде ғана жабылады.

US 40 желісін қысқарту

1964 жылы Caltrans Калифорния штатының автомобиль жолдары жүйесіндегі белгіленген бағыттардың санын азайтуды көздеді. 1956 жылдан бастап жобаланып, салынып жатқан мемлекетаралық тас жолдар жүйесі, АҚШ тас жолдары мен штаттық автомобиль жолдарының санының артуына себеп болды. Осының нәтижесінде, 1964 жылғы қайта нөмірлеу кезінде US 50 Батыс Сакраментоға дейін қысқартылды. I-80 құрылысы аяқталғандықтан, АҚШ-тың батыс бөлігінде US 40 бағытының толыққанды жолы жойылды. Қайта нөмірлеуге рұқсат беретін штат заңы 1963 жылдың 20 қыркүйегінде қабылданды. Белгілерді ауыстыру 1964 жылдың 1 шілдесіне дейін аяқталды және US 40 пайдаланудан тоқтатылды.

Сакраментодағы бұрынғы сәйкестендірулер

Сакраменто аймағында I 80 көптеген бағыттарға қайта бағытталды. 1972 жылдан 1980 жылға дейін I 880 батыс Сакраментодан басталып, бастапқы I 80-нен бұрылыс ретінде басталды, Сакраменто өзенінен солтүстік-шығысқа қарай I 5-ке дейін жалғасты, Солтүстік Сакраменто мен Дель Пасо Хайтс қауымдастықтары арқылы шығысқа қарай жалғасты және Роузвилл автожолымен (I 80) алмасудан аяқталды. Қазіргі таңда тағайындалған Капитал Сити автожолы сол кезде I 80 маршруты болды, оңтүстік-батысқа қарай тікелей Сакраментоның орталығына дейін жалғасты. I 80 1983 жылы Beltline автожолы бойымен қайта бағытталды, ал Capital City автожолы I 80 Автобусы, сондай-ақ I 305 және SR 51 болды. I 880 SR 244 және одан кейін US 50 қиылысатын еді, бірақ 1979 жылы Сакраменто қалалық кеңесі темір жол транзиті үшін ұсынылған I 80 бағытын жою туралы дауыс берді. Салынған I 80/SR 51/SR 244 бөлінісі қазір үш темір жол стансасында қолданылады. 1980 жылы жаңа I 80 бағыты ШЖЖ жүйесінен жойылды. SR 244 кейін 1994 жылы тасталған жобаның жалғыз автокөлік жолының бөлігіне дейін қысқартылды, ол шамамен ұзын. 1982–1984 жылдары I 880 екі жылдан төрт жылға дейін әрекетсіз болғаннан кейін Оклендтен Сан-Хосеге дейінгі SR 17 бағытына қайта тағайындалды.

Бей көпірінің ауыстырылуы

1989 жылы 17 қазанда Лома-Приета жер сілкінісі салдарынан 63 адам қаза тауып, 3757 адам жарақат алды. I-80 тас жолының бөлігі болып табылатын Сан-Франциско-Окленд шығанағы көпіріне ауыр зақым келді, себебі шығыс жағындағы жоғарғы қабаттың бір бөлігі төменгі қабатқа құлады. Дүмпуіл көпірдің Окленд жағын шығысқа қарай ығыстырып, бір бөлімінің бұрандаларын қиып жіберді, нәтижесінде жолдың бөлігі құлағыштай құлап түсті. Caltrans құлаған бөлікті алып тастап, жаңасын орнатты және 18 қарашада көпірді қайта ашты. 2002 жылы болашақта үлкен жер сілкінісі болу қаупіне байланысты Caltrans жаңа шығыс құрылысын салуға кірісті. Департамент Сан-Франциско-Окленд шығанағы көпірінің жаңа құрылысында жаңа жер сілкінісіне төзімді технология қолданылғанын және Лома-Приета жер сілкінісі сияқты дүмпуілде құламайтынын мәлімдеді. Жаңа шығыс құрылысы 2013 жылдың 2 қыркүйегінде ашылды, оның құны шамамен 6,4 миллиард долларға бағаланды.

Жедел жолдар

2022 жылдың мамыр айында Caltrans Fairfield-тегі Red Top Road және Vacaville-дегі Leisure Town Road арасындағы I 80 тас жолында 18 миль (29 км) ұзындығындағы жоғары жүк көлеміне арналған ақылы (HOT) қатарларын салуды бастады. Жобаға Red Top Road және Air Base Parkway арасындағы қолданыстағы 8 миль (13 км) ұзындығындағы бірлескен жолдарды қайта жабдықтау кіреді. 2025 жылы ашылуы жоспарланған HOT қатарлары ашық жол ақы төлеу жүйесін пайдаланады, сондықтан қолма-қол ақша қабылдау үшін төлем кассалары болмайды, және әрбір көлікте FasTrak транспондері болуы тиіс.