Ақыл-естің сынағы

Кіріспе

1987 жылғы Мартин Ритт фильмі

«Жаңқа» – 1987 жылы Мартин Ритт режиссерлік еткен, Барбра Стрейзанд пен Ричард Дрейфус бас рөлдерде ойнаған американдық құқықтық драмалық фильм. Сценарийін Том Топор, Даррил Пониксан және Элвин Сарджент жазған, ол Топордың 1979 жылғы аттас пьесасы негізінде түсірілген. Бұл Карл Малден мен Роберт Уэббердің соңғы көркем фильмі болды, сонымен қатар Лесли Нильсеннің комедиялық жанрдағы соңғы рөлі еді.

Сюжет

Клаудия Дрейпер өзін-өзі қорғап клиенті Аллен Гринды өлтірген кезде, анасы Роуз бен әкесі Артур Кирк оны ақыл-есі кем деп жариялауға тырысады, бұл арқылы қоғамдық даудан қашуға ниеттенді. Клаудия егер ата-анасы мұндағыдай іске асса, ол беймәлім уақытқа психиатриялық стационарға жатқызылатынын біледі, сондықтан сотқа қатысуға лайықты екенін дәлелдеуге бекінеді. Оны қорғау үшін жалдаған адвокат Клаудия сот залында оған шабуыл жасағаннан кейін жұмысынан кетеді. Судья сол кезде сот залында болған мемлекеттік қорғаушы Аарон Левинскиді оның ісін жүргізуге тағайындайды. Өте көп жұмысы болғанына қарамастан, ол айыпталушымен жеке сөйлеспейінше, басқа адвокаттармен келісімге бармауға тырысады. Клаудия оған қарсы тұрады және ол өзінің жағында екенін түсінгенше ашық наразылық білдіреді. Левински Клаудияның балалық шағын зерттей бастайды, оның жоғары орта тапқа жататын ата-анасының баласы қалай осындай жағдайға түскенін анықтауға тырысады. Оның өткенінің әрбір бөлігін ашқан сайын, ол Клаудияны осы өмірлік қиылысқа жеткізген нәрсе туралы алаңдататын жаңа түсініктерге ие болады. Психиатриялық бөлімде ол өзін-өзі қорғап кісі өлтірген күнін қайта басынан өткізеді. Ол онымен көбірек уақыт өткізуден және жуындырудан бас тартқанда, ол оған физикалық күш қолдана бастайды. Анасы куәгерлік бергенде, Клаудия қарсы болған болатын, ол бір еске түсіруге ие болады. Онда ол жатын бөлмесінде қатты ренжіп жылап отыр, ал анасы оған немқұрайлылық танытып есікті жабады. Әкесі куәгерлік бергенде, қарсы сұрақтар барысында Артурдың Клаудияны бала кезінде 16 жасқа дейін зорлағаны анықталады. Клаудия есіне біреудің ванна бөлмесіне күшпен кіруге тырысқанын еске алады. Анасы осы сұрақтарға қатты ренжіп, Клаудия да ауыр стресске ұшырайды. Соңында Клаудия өзін қорғау үшін сөзге шығып, ол қоғамның әйелге қатыстығы туралы қалыпты көзқарасына сай келмегендіктен ғана ақылдан ада емес екенін мәлімдейді. Ақырында судья оның сотқа қатысуға лайықты екеніне шешім шығарып, сот процесі күтіліп тұрғанда ол сот залынан өз еркімен шығып кетеді. Фильм Клаудияның бірінші дәрежелі адам өлтіруден сотталғаны туралы ақпаратпен аяқталады, Левински оның адвокаты болды және ол ақталды.

When call girl Claudia Draper kills client Allen Green in self defense, her mother Rose and stepfather Arthur Kirk attempt to have her declared mentally incompetent by Dr. Herbert Morrison in order to avoid a public scandal. Claudia knows that if her parents succeed, she will be remanded to a mental institution indefinitely, so she is determined to prove she is sane enough to stand trial. The attorney her parents hire to defend her quits after Claudia assaults him in the courtroom. The judge appoints public defender Aaron Levinsky to handle her case, as he happens to be in the courtroom. Although he is overbooked, he refuses to engage with the other lawyers without speaking to the defendant personally. Claudia resists him and is openly hostile until she finally accepts that he is on her side. Levinsky begins to probe her background to determine how the child of supposedly model upper middle class parents could find herself in this situation, and with each piece of her past he uncovers, he receives additional, disturbing insight into what brought Claudia to this crossroads in her life. In the psych ward where she is being held, she has a nightmare reliving what happened the day she killed the man in self defense. He began to physically attack her when she refused to spend more time with him and allow him to bathe her. When her mother gets up on the stand, which Claudia was opposed to, Claudia has a flashback. In it, she is very upset crying in her bedroom, and her mother closes the door on her, ignoring her. When her stepfather is on the stand, during the cross examination, it is revealed that Arthur molested Claudia as a child until she was 16. Claudia has a flashback with someone trying to force himself into the bathroom. The mother gets visibly upset with this line of questioning, and Claudia also acts traumatized. Finally, Claudia takes the stand in her own defense and asserts that she is not insane simply because she doesn't fit society's image of what a woman should be. In the end, the judge decides she is competent to stand trial, and she leaves the courtroom on her own recognizance while she awaits her trial. The movie ends with information stating Claudia stood trial for first degree manslaughter, with Levinsky as her attorney, and she was acquitted.

Өндіріс

1980 жылы Universal Studios Том Топордың Бродвейден тыс қойылымының киноқұқығын сатып алып, оның Бродвейге көшуін қаржылады. Студия 1982 жылдың қаңтарында фильмнің түсіріліміне жасыл жарық берді және Марк Райделлдің төмен бюджетті фильмде Дебра Уингерді режиссерлікпен шығаратынын хабарлады. Барбра Стрейзанд рөлге үміттене бастады, бірақ түсірілім 1982 жылдың жазында басталғандықтан, Райделл жобаны кейінге шегергісі келмеді, себебі ол «Йентл» фильмін аяқтауға тиіс еді. Universal «Nuts» фильмінің қозғалысын тудыратын мәселелеріне алаңдап, оны Warner Bros. компаниясына сатты. Фильм 1986 жылға дейін тоқтап тұрды, содан кейін Стрейзанд 5 миллион доллар және кассалық табыстың бір бөлігіне келісім жасады. Топор мен Райделл фильмнің мазмұны бойынша келіспеді, нәтижесінде Райделл кестелік қиындықтарды, бюджеттік мәселелерді және шығармашылық айырмашылықтарды себеп етіп жұмыстан кетті. Бұл Стрейзандтың жобасын тастаған екінші жағдайы еді, он жыл бұрын ол «Жұлдыз туады» фильмінен бас тартып кеткен. Стрейзанд продюсерлік міндеттерді өз мойнына алды, бірақ режиссерлік қызметтен бас тартты, ал Райделлдің орнына Мартин Ритт жалданып алынды. Стрейзанд «Бродвей альбомы» туралы деректі фильмді түсірген Анджей Бартковиакты оператор ретінде шақырды. Ол рөліне дайындалу үшін психиатриялық ауруханадағы скизофрениямен ауырған науқастарды зерттеді, Лос-Анджелестегі қызыл шамдар үйінде жұмыс істейтін әйелдермен сұхбаттасты және сценарийдің өзіндік нұсқасын жасауға кірісті. Оның еңбегіне тиісті марапат берілмесе де, студия оның үлесін мойындады. Ричард Дрейфусқа Аарон Левински рөлі ұсынылды, бірақ ол бас тартты. Дастин Хоффман өзін ұсынды, бірақ Warner оның талаптарын қанағаттандырмады. Медиада Марлон Брандо, Пол Ньюман және Аль Пачиноның кандидатуралары қарастырылғаны туралы хабарлар тарады. Дрейфус рөлге бекітілді, бірақ түсірілім оған «Тін-мен» фильмін аяқтауға мүмкіндік беру үшін кейінге шегерілді. Бұл Лесли Нильсеннің соңғы драмалық рөлі болды. Нильсен комедия жанрында танымал бола бастады және келесі жылы «Жылаңаш қару» фильмінде түсті. 25 миллион долларлық бюджетпен түсірілген фильмнің көп бөлігі Лос-Анджелесте түсірілді, тек бірнеше күн Манхэттенде сырт түсірілімдер жүргізілді. Басты түсірілім 1986 жылдың 6 қазанында басталды және ақпан айының басында аяқталды. 1987 жылдың қазанында көрсетілген фильмге көрермендер жағымды пікір білдірді, бұл Стрейзандты фильмнің өзін-өзі сатуға жеткілікті күшті екеніне сендірді. Ол фильмді насихаттаудан бас тартты, бірақ «The Today Show» бағдарламасында Джин Шалитпен үш бөлімнен тұратын сұхбатқа қатысты, сондай-ақ фильм шетелде көрсетілген кезде баспасөз конференциясына қатысты.

In 1980, Universal Studios purchased the film rights to Tom Topor's off off Broadway play and financed its move to Broadway. The studio greenlighted the film adaptation in January 1982 and announced Mark Rydell would produce and direct Debra Winger in the relatively low budget film. Barbra Streisand had campaigned for the role, but filming was scheduled to begin in the summer of 1982 and Rydell was unwilling to postpone the project while she completed Yentl. Universal was concerned about the controversial nature of Nuts and eventually sold it to Warner Bros., where it remained in limbo until 1986, when Streisand was signed for $5 million plus a percentage of the gross. Topor and Rydell clashed about the film's focus and Rydell eventually quit, citing scheduling problems, budgetary concerns, and artistic differences. It was his second time that he had abandoned a Streisand property; he had walked away from A Star Is Born a decade earlier. Streisand assumed producing duties but declined to direct, and Martin Ritt was hired to replace Rydell. Streisand hired Andrzej Bartkowiak, who had filmed the documentary chronicling the making of The Broadway Album, as director of photography. She researched her role by studying schizophrenic patients in a mental ward and interviewing prostitutes at a Los Angeles brothel, and she began to work on her own draft of the screenplay. Although she received no screen credit for her work, the studio later publicly acknowledged her contribution. Richard Dreyfuss was offered the role of Aaron Levinsky, but he passed. Dustin Hoffman suggested himself, but Warner refused to meet his artistic and salary demands. At various times, the media reported Marlon Brando, Paul Newman, and Al Pacino were considered. Dreyfuss was cast, and filming was postponed again to allow him to complete Tin Men. This film also has the distinction of being Leslie Nielsen's final dramatic film role. Nielsen had been establishing himself in comedy, and the next year, he starred in The Naked Gun. Aside from a few days of exterior shooting in Manhattan, the film, budgeted at $25 million, was made in Los Angeles. Principal photography began on October 6, 1986 and ended in early February. When the film previewed in October 1987, audience feedback was very positive, leading Streisand to believe it was powerful enough to sell itself. She refused to promote it other than in a three part interview with Gene Shalit on The Today Show, but she later participated in a press conference when the film was released in foreign markets.

Сыни қабылдау

Джанет Маслин, «The New York Times» газеті: «Фильм дерлік толығымен жолдан тайып кеткен. Үш сценарийшінің тобы оған ешқандай қарқын бере алған жоқ. Материал тым көп сөзден тұрады және тыныш, ал негізгі сұрақ аса қызықты емес, визуалды стиль алаңдатып, шатастырады. Дегенмен, Стрейзанд әрқашан жұлдыз болып көрінеді». Роджер Эберт, «Chicago Sun-Times» газеті, фильмге төрт жұлдыздың екеуін берді және «фильмнің ашылуы соншалықты көңілсіз, клишелі, ескі фильмдерге тән, біз оларға көп мән бермейміз. Сот залындағы драма шаршаңқы түрде аяқталар кезде, Стрейзандтың ақылдан безген әйел рөліндегі шынайы игерілуіне көз жеткізу қиын. «Nuts» – жақсы актерлік өнерді қамтыған, бірақ оған сәйкес келмейтін сот клишелерінің бекергі әрекеті». Рита Кемпли, «The Washington Post» газеті, фильмді «жақсы триллер сияқты ырғақты, тұрақты кейіптік зерттеу» деп атады және Барбра Стрейзандтың «тамаша өнерін» атап өтті. Ол былай деп қосты: «Ол соншалықты керемет, тіпті бізді оңай сценарийдің қарапайым психологиясына назар аудармайды. Сәтте қызулық бар, бірақ кейін ойланатын ештеңе жоқ. «Nuts» – өзінің керемет бөліктерінен гөрі нашар, барлық жетістіктеріне қарамастан, іштен бос, еркектер кешіндегі торт сияқты. Фильмдер жасаушылардың мақсаты – ішкі шындықты сыртқы көрініске қарсы қойып, кімнің ақылсыз екенін анықтауға мәжбүрлеу еді. Ол хабарламасы бар фильм болғысы келді, бірақ соңында ол тек мелодрама ғана». Дессон Хоу, «The Washington Post» газеті: «Бұл Голливудтың ең жақсы манипуляциясы. Сізге ең жоғары нүктеге дейін эмоционалдық фрагменттер беріледі». Джонатан Розенбаум, «Chicago Reader» газеті: «Фильм адамның назарын үнемі өзіне аударады және оның либералды хабары қызықты, бірақ кейіпкер туралы белгілі бір фактілер тым ерте айтылады, сондықтан көрермендер кейіпкерлермен бірге сынақтан өтпейді. Ақыл-естің қалыпты түсінігіне қарсы күреске айналуға тиіс болған нәрсе, стратегиялық түрде орналастырылған аяндар мен кульминациясы бар тиімді сот драмасы ретінде көрінеді».

Janet Maslin of The New York Times wrote "The film is almost entirely adrift. A group of three screenwriters have not succeeded in giving it any momentum at all The material is exceptionally talky and becalmed, the central question none too compelling, and the visual style distractingly cluttered Still, Miss Streisand manages to be every inch the star." Roger Ebert of the Chicago Sun Times rated the film two out of four stars and noted that "the movie's revelations are told in such dreary, clichéd, weather beaten old movie terms that we hardly care As the courtroom drama slogs its weary way home, Streisand's authentic performance as a madwoman seems harder and harder to sustain Nuts is essentially just a futile exercise in courtroom cliches, surrounding a good performance that doesn't fit." Rita Kempley of The Washington Post called the film "a consistent character study, paced like a good thriller" and cited Barbra Streisand's "bravissimo performance". She added "She is so dazzling, in fact, that she blinds us to the pat psychology of the facile script There's heat in the moment, but there's nothing to chew on afterward Nuts is less than the sum of its illustrious parts. Despite all its achievements, it's ultimately hollow inside, like a cake at a bachelor party. The filmmakers never quite succeed in their larger purpose: pitting inner truths against outward appearances to force us to decide who is and is not nuts. It wants to be a movie with a message, but in the end it's just a melodrama." Desson Howe of The Washington Post wrote "[I]t's Hollywood manipulation at its best. You're given little emotional tidbits along the way until the high point." Jonathan Rosenbaum of the Chicago Reader wrote "While the movie holds one's attention throughout, and its liberal message is compelling, we are clued in to certain facts about the heroine so early on that the audience is never really tested along with the characters. What might have been a sharper existential confrontation of our received ideas about sanity merely comes across as an effective courtroom drama, with strategically placed revelations and climaxes."

Марапаттар

Фильм "Алтын глобус" сыйлығының "Ең үздік драма фильмі" номинациясына ұсынылды. Стрейзанд "Алтын глобус" сыйлығының "Ең үздік әйел актер рөлі – драма" номинациясына, сондай-ақ "Дэвид ди Донателло" сыйлығының "Ең үздік шетелдік әйел актер" номинациясына ұсынылды. Дрейфус "Алтын глобус" сыйлығының "Ең үздік екінші рөлдегі актер" номинациясына ұсынылды.

Үй медиасы

Warner Home Video 2003 жылдың 1 шілдесінде фильмді 1-ші аймақ DVD форматында шығарды. Ол анаморфты кең экранды форматта, ағылшын және француз тілдерінде дыбыс жолдарымен, ал ағылшын, француз және испан тілдерінде субтитрлермен келген. Бонус материалдарына Барбра Стрейзандтың түсіндірулері және өндіріс кезінде түсірілген фотосуреттер галереясы кіреді.