Кіріспе

Қоршаған ортаға тікелей зиян келтіретін заңсыз әрекет – қоршаған ортаға тікелей зиян келтіретін құқық бұзушылық. Осы заңсыз әрекеттер қоршаған ортаны, жабайы табиғатты, биологиялық әртүрлілікті және табиғи ресурстарды қамтиды. G7, Интерпол, Еуропалық Одақ, БҰҰ Қоршаған ортаны қорғау бағдарламасы, БҰҰ Аймақаралық қылмыс және әділет зерттеу институты сияқты халықаралық ұйымдар келесі экологиялық қылмыстарды мойындады:

Жабайы табиғатқа қатысты қылмыс: Жойылып бара жатқан жануарлар мен өсімдіктердің түрлерімен халықаралық сауда туралы конвенцияға (CITES) қайшы келетін, жойылып бара жатқан түрлердің заңсыз саудасы;
Заңсыз кен өндіру: 1987 жылғы Монреаль протоколына қайшы келетін озон қабатын бұзатын заттардың (ОЗЗ) контрабандасы;
Ластануға қатысты қылмыс: 1989 жылғы Базель конвенциясына қайшы келетін қауіпті қалдықтарды төгу және олардың заңсыз саудасы;
Заңсыз, есептелмеген және реттелмеген балық аулау, түрлі аймақтық балық шаруашылығын басқару ұйымдарының енгізген бақылау шараларына қайшы келу;
Заңсыз ағаш кесу және ұрланған ағашпен байланысты сауда, ұлттық заңдарды бұзу. Экологиялық қылмыстар корпорациялар, серіктестіктер, одақтар, трастар, зейнетақы қорлары және коммерциялық емес ұйымдар жасаған қылмыстардың шамамен үштен бір бөлігін құрайды. Бұл әлемдегі төртінші ірі қылмыстық қызмет түрі және жыл сайын 5-7 пайызға өсуде. Осы қылмыстарға қатысты қудалау шаралары қолданылады. Интерпол халықаралық полициялық ынтымақтастықты жеңілдетеді және мүше елдеріне ұлттық және халықаралық экологиялық заңдар мен келісімдерді тиімді іске асыруға көмектеседі. Интерпол 1992 жылдан бері экологиялық қылмыстармен күресіп келеді.

Шығындар

Халықаралық қылмыстық топтар мен экстремистік ұйымдар табиғи ресурстарды тонаудан табыс көреді, ал осы заңсыз табыстар күрт өсуде. Терроризм және тіпті азаматтық соғыстардың себебі экологиялық қылмыстар болып табылады. БҰҰ Қоршаған орта жөніндегі бағдарламасы (UNEP) және Интерполдың мәліметтеріне сәйкес, 2016 жылдың маусым айында экологиялық қылмыстардың құны бұрынғы бағалаулардан 26 пайызға артық, 91-258 миллиард АҚШ долларын құрады, бұл 2014 жылғы 70-213 миллиард АҚШ долларынан жоғары, ал кішігірім қару-жарақтың заңсыз саудасын да басып өтеді. Осы соманың жартысынан астамы заңсыз ағаш кесу және орманды жоюға байланысты.

ICC-тің қудалауы

2016 жылдың қыркүйегінде Гаагада орналасқан Халықаралық қылмыстық соттың (ХҚС) қоршаған ортаға қарсы қылмыстар үшін үкімет пен жеке тұлғаларды қудалайтыны жарияланды. 2016 жылғы 15 қыркүйекте ХҚС-тің Істерді таңдау және басымдық беру жөніндегі саясатында жарияланған Істерді таңдау критерийлеріне сәйкес, кеңсе "әсіресе, қоршаған ортаның жойылған жағдайы, табиғи ресурстардың заңсыз пайдаланылуы немесе жердің заңсыз тартылып алынуы" сияқты құралдармен немесе салдарынан туындаған Рим статуты бойынша қылмыстарды қудалауға ерекше мән береді.

Еуропалық Одақтағы экологиялық қылмыстар

Еуропалық Одақта қоршаған ортаға қатысты қылмыстар туралы заңнаманы тиімді іске асыру жолы тіктеп келген жоқ. 2008 жылғы Қоршаған ортаны қорғау директивасы маңызды рөл атқарады, ол қылмыстық құқық көмегімен қоршаған ортаны қорғауға бағытталған. Мүше мемлекеттердің қоршаған орта саясатын бұзуы азайғанын көрсететін зерттеулер болғанымен, бірінші директива жарияланғанынан кейін он жылдан астам уақыт өткен соң, «Еуропалық жасыл келісім» аясында Еуропалық комиссия экологиялық қылмыстарды анықтау және қудалауды күшейту мақсатында, нақтырақ анықтамалар мен әдеттегі айыппұлдар мен бас бостандығынан айырудан басқа санкциялар қолдану арқылы жаңа директива ұсынысын енгізді.

Италия

Экомафияның мысалы – 1980 жылдары Неапольдегі қалдықтарды басқарудағы заңсыз төгу оқиғасы.

Нигерия

Нигерияда қоршаған ортаны қорғау агенттіктерінің құрылуы 1988 жылы халықаралық қалдықтар саудагерлері елге уытты материалдарды төккеннен кейін басталды (атты аңызға айналған Коко оқиғасы). Қазіргі уақытта Нигерияның Ұлттық экологиялық стандарттар мен ережелерді сақтау агенттігі (Нигерия) сияқты агенттіктер Нигерия заңдарымен қоршаған орта саласын реттеуге уәкілді. Бұл агенттік кеден, полиция, әскери барлау және т.б. сияқты үкімет органдарымен бірлесе жұмыс істейді және заңсыз тасымалданған жабайы жануарлар өнімдерін сәтті тәркіледі, сондай-ақ бірнеше адамды, оның ішінде шетел азаматтарын да сотқа берді.

Сингапур

Сингапур сауда орталығы болғандықтан, жасырын контрабандаға осал. Чарльз В. Шмидт Сингапурдағы инспекциялардың жетіспеуі және жеке кәсіпорындардың құпиялылығына байланысты Қытайдың Сингапур арқылы АҚШ-қа заңсыз CFC 12 сатуын түсіндіреді.