Кіріспе

Клеопатраның түні - американдық композитор Генри Кимболл Хэдлидің екі актілі қысқа операсы. Либреттосын Элис Лиал Поллок француз жазушысы Теофил Готьедің 1838 жылғы «Клеопатраның бір түні» атты әңгімесі негізінде жазған. Операның тұңғыш қойылымы 1920 жылғы 31 қаңтарда Метрополитен опера театрында өтті. Опера келесі маусымда қайта қойылды және 1929 жылы NBC радиосында берілді. Клеопатраның түні эклектикалық, кеш романтикалық стильде жазылған, оған веризм қозғалысының драмалық лирикасы және Вагнер мен Рихард Штраустың бай оркестрлік тәсілдері әсер еткен. Операның алғашқы қойылымын Норман Бел Геддес жасаған. Франсис Алда бас рөлді, ал тенор Орвилл Харрольд Меамун рөлін орындады. Премьераны Генаро Папи жүргізді, бірақ Хэдли маусымның алтыншы және соңғы қойылымында дирижерлік таяқшаны өз қолына алды, Метте өзінің операсын өткізген алғашқы американдық композитор атанды. Опера келесі маусымда тағы үш рет сахналанды. Генри Т. Финк оны Метте қойылған он американдық операның ішіндегі ең жақсысы деп мәлімдеді.

Сюжет

Бірінші акт Нил өзенінің жанындағы кең бақшада Клеопатраның моншасының қасында басталады. Көшпелі шымылдық көтерілгенде, алыстан египеттіктердің жаңбыр тілеген дұғалары естіледі. Клеопатраның сүйікті қызметшілері Ирас пен Мардион кіреді. Ирас Мардионның өте сарғыш екенін айтады. Мардион Мейамунға, арыстан аулаушыға ғашық екенін мойындайды, бірақ ол оған назар бөлмейді. Евнух кіреді, Клеопатраның кангиасында жақындап келе жатқанын және күн батқанға дейін шомылатындығын хабарлайды. Бірақ ол оларды патшайымның көңіл-күйі туралы ескертеді. Қыздар мен евнуктер оған хош иісті су мен гүл жапырақтарымен ванна дайындап береді. Клеопатраның қайығы келіп, патшайым кемеден түседі, ал "Жылымда қан ағыны сезіледі" атты ариясында ол ыстыққа қатты шағымданады. Түн де оған демалыс бермейді, себебі ол Мысыр құмының астында жатқан мумиялардың көптігін ұмыта алмайды. Ол құдайларға жалбарынып, өзіне жаңа нәрсе сыйлауын сұрайды. Сол сәтте жебе патшайымның аяғына түседі. Ол сол жебені атқан адам жазасын тартатынын уәде етеді. Бірақ ол жебе сабына оралған папирусты байқайды. Мардионның оны өзіне беруін талап етеді. Онда "Мен сені сүйемін" деген сөздер жазылған. Ол Нилде жүзіп келе жатқан алыстағы бір адамды көреді және оны тірі әкелуді бұйырады. "Мен сені сүйемін, мен сені сүйемін" ариясында Клеопатра дұғасына жауап берген құдайларға алғыс айтады. Патшайым киімін шешіп, ваннаға кіргенде, кенеттен Мейамун судан шығады. Евнуктер кіріп келгенді өлтіруге дайын, бірақ Клеопатра оларды тоқтатады. Мейамун қорқып, қорқып қалмайды, сұралғанда "Мен сені сүйемін" деп жауап береді, содан кейін патшайымға деген құмарлық туралы поэтикалық ария айтады. "Біз бір ауаны тыныс алдық", - деп қорытындылайды ол. "Енді мен өле аламын". Клеопатра оны өлтіруден бас тартып, келісімшарт ұсынады. Ол өмірін бір түнге бергісі келе ме? Ол таң атқанда аяушылық танытпайтынын ескертеді. Мардион оны өзін тазаламауын өтінеді және оны сүйетінін мойындайды. Ол оны танымайтынын айтады, ал патшайымның ұсынысын қабыл алған соң, қыз пышақ алып өзін-өзі жарақаттайды. Клеопатра оның денесін крокодилдерге тастауға бұйрық береді. Ол тек Мейамунмен бірге сарайға барғысы келеді. Оның қолына сүйеніп, патшайымның сарайына кіреді, ал ол қараңғылыққа қарай сырғиды, оның қызметшілері патшайымды мақтайды. Ұзақ емес интермеццадан кейін екінші акт Клеопатра сарайының террасасында таң атпай басталады. Мейрамханада қонақтар Клеопатраны ешкімнің, тіпті Марк Антонийдің де тойға шақырмағанын айтады. Көп ұзамай Клеопатра мен Мейамун сарайдан шығады, аңшы жұлдызды плащ киген. Клеопатра тағына отырады, ал Мейамун оның аяғына отырады. Патшайым сүйіктісін қасына отыруға шақырады, бірақ оған қарамауын сұрайды, себебі оның қарауынан есінен айырады. Ол грек қыздарына би билеуге бұйырады. Көптеген дәмді тағамдар ұсынылса да, Мейамун тамақтанбайды. Клеопатра шөл қыздарын би билеуге шақырады және олар қарсылық білдіруге тым шаршағанша би билейді, оларды қонақтардың кейбірі алып кетеді. Клеопатра Мейамуннан оның жүрегін бағындырған сөздерді қайталауын сұрайды. Ол өзінің сүйіспеншілігін шын жүректен, құлшыныспен жариялайды. Шығыста алғашқы жарық шағыла бастайды. Клеопатра онымен бірге жақын маңдағы ақ ғибадатханаға қашуға шақырады, онда олар таң атқанды елемеуі мүмкін, бірақ Мейамун уақыт жеткіліксіз екенін айтады. Клеопатра қақпақтарды жабуға бұйрық береді. Ол бір ай бойы күнді жасырып, оны сүйіп жүретін болады. Ол оған кез-келген сыйлық ұсынады, бірақ ол тек ол өлгенде, оның жер бетіндегі қабығын қазір сияқты жүрегіне қысып, түннің тыныш сағаттарында кейде оны ойлағанын сұрайды. Ол келіседі. Таң атқанда, уды дәмдеуші кіреді және Мейамунға булы тостақан ұсынады. Ол құдайларға сәлем беріп, оны иығына көтеріп алады. Клеопатра оның қолын ұстап, оны сүю үшін өмір сүруін бұйырады. Бірақ дәл сол сәтте Ирас Антонийдің кернейін жариялауға асығады. Мейамун тостақаннан тез ішкеннен кейін Клеопатраның аяғына өлі болып құлайды. Клеопатра қолын шапалақтап, евнуктер Мейамунның денесін жібек матамен жауып тастайды. Антонийдің бас офицері кіреді, ал Клеопатра оған Антонийге барып, оны асыға күтіп тұрғанын айтуды айтады. Антонийдің адамдары кеткенде, ол Мейамунның денесін ақырын ашады және оны жүрегіне қысып, қайғылы үнмен оған уәдесін орындағанын айтады. Антонийдің дауысы естіледі, ал бастапқыдағыдай жаңбыр тілеген дұғалар естіледі, ол Мейамунның өлі ерінін сүйеді және оның евнуктері оның сүйіктісінің денесін қайта жабады.