Кіріспе

Гаден Тарпа Чолинг монастыры – Гелугпа дәстүріне жататын монастырь, ол Үндістанның Калимпонг қаласындағы төбеде орналасқан. Монастырь 1912 жылы Домо Геше Ринпоче Нгаванг Калсанг құрған. Тарихқа сүйенсек, Домо Геше Ринпоче 1906 жылы Үндістанға қажылық сапарымен және Үндістан, Непал және Бутаннан дәрілік өсімдіктер жинау үшін келген кезде Калимпонг қаласында тұрған. Калимпонгта тұратын тибет саудагерлері мен Бутанның бірнеше басшыларының монастырь құру туралы өтініші бойынша Ринпоче осы монастырьды ашты. Гаден Тарпа Чолинг монастыры – коммерциялық емес даму қауымдастығы, ол 1961 жылғы Батыс Бенгалия қоғамдарын тіркеу заңына сәйкес тіркелген.

Тарих

Су тышқаны жылының 11-ші айының 1-ші күні (1912) Тринлай Гьялмо ханым (Бхутан үйінің Рани Чоньи Вангмоның қарындасы) және оның күйеуі Бхавалло монастырды бас дұға залымен, монахтар жатақханасымен және Ринпоче үшін жеке резиденциясымен бірге, бұрын апельсин бағы болған 7 акр жерге салды. Тринлай Гьялмо ханым сондай-ақ монастырьдың құнды мүліктерін сақтау үшін 21 гектар шалы егістігін сыйлады. Рани Чоньи Вангмо қытай ғибадатханасы Гесар Лханганды қайта жаңартуға демеушілік етіп, монахтардың тұрмысына жомарт үлесін қосты. Бірте-бірте Тибет буддизмінің әртүрлі мектептерінен келген жас монахтар монастырьға қосыла бастады. Моңғолия, Ладах, Киннаур, Таванг, Аруначал Прадештен келген монахтармен қатар шерпа, таманг және гурунг монахтары да болды. Қазіргі таңда монастырьда тибет, монпа, шерпа, таманг және гурунг тайпаларынан 55 монах тұрады. 1939 жылы Домо Геше Ринпоче Нгаванг Калсангтың дүниеден озғаннан кейін Тарпа Чолинг монастырының үлкендері Тибет үкіметінен монастырь басқаруын өздеріне алуды сұрады. Ринпоченің жаңа туған нұсқасы табылмайынша, ал табылған жағдайда ол монастырь басқаруына тым жас болғандықтан, Тибет үкіметі Сера, Дрепунг және Гаден монастырьларынан абатты тағайындауға шешім қабылдады. Тарпа Чолинг монастырының алғашқы абаты – Гаден монастырының Гешесі Кхенпо Лодоэ Дордже болды. Екінші абат – Дрепунг Цава Хангцен Мани Тулку. Бұл екі абат 1959 жылы Қытайдың Тибетке басып кіруінен бұрын тағайындалды. Тибетті басып алғаннан кейін, Дін және мәдениет департаменті, Тибет үкіметі Рикья Ринпочеді үшінші абат, ал Серже Хенсур Лобсанг Дхоньёені төртінші абат етіп тағайындады.

Жаңартулар

2005 жылы 14-ші Далай-лама пайғамбарлық және жосықпен Билакуппеде үшінші Домо Геше Ринпоче қайта туғанын тапқанын мәлімдеді. Оның нұсқауымен Тарпа Чолинг монастыры Дорджи Шугденге табынуды тоқтатты. Монастырь діни басқарма мен Далай-лама әкімшілігінің тікелей қадағалауында.

Монастырдың тәртіп тәртібі

Монастырь тәртібі 13-ші Далай Ламаның Винаяның рухани мінез-құлық кодексінің ережелеріне сәйкес қабылданған ережелеріне негізделген.

Гесар Лхаганг немесе қытай ғибадатханасы

Бұл ғибадатхана бұрын Кали-Жорада орналасқан және көшкінге ұшырап, жартылай қираған. Кейіннен ол Тарпа Чолинг монастырының аумағына көшіріліп, 1912 жылы Рани Чоеньи Вангмо оны Домо Геше Ринпоче тұратын жерге жақын орналастырды. Моңғол монахы тыныштандыратын мәтіндерді моңғол тілінен тибет тіліне аударды және Гесар қасиетті құдайы мен Дахангты құрметтеу үшін дұға жазды. Гесарға ай сайын дұғалар арналады. Бұл ғибадатхана Тао Чэнь деп аталатын, болашақты болжауға мүмкіндік беретін қытайлық болжамдау мектебімен танымал болды.

Лха-Тен

Ла Тен – монастырьдың қорғаушы қасиетті құдайының ғибадатханасы. Ол негізгі залдың сол жағында, артында орналасқан және үш құрылыстан тұрады: екеуі алдыңғы жағында, ал артқы жағында ақ түсті ғибадатхана. Алдыңғы Лха Тен, «Три» әрпімен белгіленген, Нечгун Чоегьялдың ғибадатханасы, ал екінші Лха Тен, «Кие» әрпімен белгіленген, Таши Вобардың ғибадатханасы. Артқы жағындағы ақ ғибадатхана, «Кие» әрпімен белгіленген, Жово Чинг Карваның ғибадатханасы. Нечгун Чоегьял – Тибеттің басты қорғаушы қасиетті құдайы, ал Таши Вобар және Жово Чинг Карва – Тарпа Чолинг монастырының басты қасиетті құдайлары.

Лу-Кханг, Нага ғибадатханасы

Лу-Кханның Тришулы бар, ал осы ғибадатхананың Нагасы әйел деп есептеледі. 1994 жылы Гангтоктағы Энчай монастырының жанында тұратын қарт әйелге рух кіріп, ол трансқа түсіп, өте таза тибет тілінде былай деді: "Мен Тибеттен Домо Геше Ринпоче Нгаванг Калсангпен бірге Үндістанға келдім және Тхарпа Чолинг монастырының аумағында тұрдым. Қоғамдық залды жөндеу кезінде жұмысшылар мен еңбекшілер менің қасиетті орнымның жанына лас қоқыстарды тастады, мен айналаның ластануынан онда тұруға шыдамадым. Жағдайымды Ринпочеге жеткізіңіздер". Ринпоче дереу монахтарға айналасын тазалауды бұйырды және еңбекшілерге Нага қасиетті орнына жақындауға тыйым салды.

Мани Лаганг

Лама Нгаванг Калсанг дұға дөңгелегін жасады және ол Бас залдың кіреберісінің сол жағына орналастырылды. Бас залдың жөнделуі басталғанда ол жеке бөлмеге көшірілді.

Шангмо Дордже Бутидің ғибадатханасы

Шангмоның бұрын көшпелі әйел кейпінде жүретін жын болғаны айтылады. Оны Сакия Гонгма Ринпоче бағындырған. 1902 жыл шамасында Шангмо Сакия монастырынан қашып, Домо Геше Ринпочемен бірге Дункар Гонпаға келді, себебі Ринпоче де сол "Шан" жерінде туған еді. Дункар Гонпада ол монастырды қорғауға қасиетті ант берді. Тарпа Чолингте қойма бастығы Шангмоға Тарпа Чолинг монастырының азық-түлік қоймасын күзетуді тапсырды. Шангмо монастырь жөнделгенге дейін сол қоймада тұрды. Қазір оның тұрағы Мани Лхагангқа көшірілді, онда оның арнайы құдайы бар.

Мектеп және білім беру

1956 жылы жас ұрпақ монахтарының қажеттілігіне сәйкес бастауыш мектеп ашылды. Бастауыш мектепке кедей және мұқтаж отбасылардан шыққан жергілікті балалар қабылданды. 1959 жылы қытай басқыншылығынан кейін көптеген қуғынға ұшыраған тибет студенттері осы монастырь мектебінде білім алды. Жас монахтар тибет тілінде оқу мен жазудың негізгі білімдерін мектептен алды. Далай Ламаның нұсқауымен Тарпа Чолинг монастыры монастырь аумағында монахтарға арналған жеке мектеп құрды. 2010 жылы монастырь мектебінде қазіргі заманғы білім беру бастау алды. 2010 жылы Сера Джей Драти Хангценнен келген Геше Тензин Чогдуп Далай Лама кеңсесі тарапынан діни ұстаз болып тағайындалды. Геше ла таңертең мәтіндерді жаттау, кешке дұға оқу сияқты монастырь біліміне қарайды. Гешела монахтарға күнтізбе бойынша сабақ береді. Геше ла күндіз Лам Рим және Друп Таға сабақ берді. Кейбір студенттер мен мектеп мұғалімдері Гешеланың үзіліс уақытында Гешеладан арнайы сабақ алады. Монастырь сондай-ақ Қалимпонг және көршілес аймақтардың халқы үшін сенбі күндері Дхарма сабақтарын ұйымдастырады. Геше ланың оқыту әдісі түсінікті және оңай болғандықтан Калимпонгта танымал. Монастырь мектебінде ағылшын және тибет тілінен екі мұғалім жұмыс істейді.

Әкімшілік

Жалпы, Тарпа Чолинг монастырының басқаруын тікелей Домо Геше Ринпоче жүзеге асырады. Бірақ, кейде Домо Геше Ринпоче болмаған жағдайда, немесе Ринпоченің жаңа туған денесі монастырь басқару жауапкершілігін өз мойнына алуға тым жас болса, Тибеттік Үкімет-Шұғыла басқаруды қадағалайды. 2012 жылға дейін монастырь Далай Ламаның жеке кеңсесі және Орталық Тибет Әкімшілігінің Дін және мәдениет департаментінің тікелей қадағалауында болды.

Табыс көзі

Тринлай Гьялмо ханым мен оның отбасы, сондай-ақ Бутан үйінің Махараниі Тарпа Чолинг монастырының жалғыз күнкөріс көзі болды. Егдеулер бірте-бірте қайтыс болды және жас ұрпақ монастырды қаржыландыруға қызығушылық танытпағандықтан, монастырьтың күнкөріс көзі тоқтап қалды. Осы аралықта Дункар Гонпа қоғамы монастырьдың тұрмысын толыққанды қолдады. Домо Геше Ринпоченың қайта туғаны деп есептелетін бала 14-ші Далай Ламаның болжауы мен жорамалдары арқылы Оңтүстік Үндістандағы Байлакуппеде табылды. Қайта туған баланың аты Тензин Вудэн еді. Қазіргі таңда Тарпа Чолинг монастырында Дорже Шугден құдайына адал қызмет ететін бірде-бір монах жоқ. Осыдан кейін Дункар Гонпа қоғамы монастырға көмектесуін тоқтатты және ол Дін және мәдениет департаментінің, Орталық Тибет әкімшілігінің және Далай Ламаның жеке кеңсесінің тікелей бақылауына өтті.

Қалимпонг тұрғындары мен Тарчо монастыры арасындағы қарым-қатынас

Тарпа Чолинг монастырын Домо Геше Ринпоче Нгаванг Калсанг құрғаннан бері Тарпа Чолинг монастыры мен Калимпонг халқының арақатынасы жылы, әдемі және үйлесімді болды. Дордже Шугден құдайына деген сенім монастырдың абыройын даққа асырды, бірақ 14-ші Далай Ламаның болжауы мен жорамалдары арқылы Домо Геше Ринпоченің заңды және шынайы қайта тууы табылып, оның таққа отырғызылуынан кейін Дордже Шугденге құлшылық ету мен бағынуға шын ниетпен тыйым салғаннан кейін келісімге келді.