Кіріспе

Құс түрлері. Әнші бұталық торғай немесе Хорсфилд бұталық торғайы (Mirafra javanica) – Австралияның көп бөлігі мен Оңтүстік-Шығыс Азияның көп бөлігіндегі далалық жерлерде қоныстанайтын торғайдың бір түрі. Оны американдық табиғатты зерттеуші Томас Хорсфилд сипаттаған.

Таксономия

Әнші бұталық торғай 1821 жылы америкалық натуралист Томас Хорсфилд Ява аралынан жиналған бір мысалдан ресми түрде сипаттады. Ол торғайды Mirafra туысына жатқызды және Mirafra javanica есімді екі атауын берді. Әнші бұталық торғай – Alaudidae тұқымдасының өте кең және әртүрлі 100 түрінің бірі. Олар кішкентай немесе орташа мөлшердегі сайрақтар, көбінесе қараңғы, қоңыр реңді қауырсындары болады. Көбінесе Ескі Дүние тұқымдасы болып табылатын бұл түрлер Еуропа, Африка, Азия және Үндістан субконтиненті бойынша кеңінен таралған, бірақ әнші бұталық торғай ғана Уолласея, Жаңа Гвинея және Австралияда табиғи түрде кездеседі. Әнші бұталық торғайдың басқа да аттары: Австралиялық бұталық торғай, Австралиялық торғай, Шығыс бұталық торғай, Шығыс торғай, Шығыс әнші бұталық торғай, Хорсфилд торғайы және Ява торғайы. Морфологиялық тұрғыдан алғанда, Alaudidae тұқымдасы жақсы анықталған топты құрайды, оның мүшелері сиринкс және тарс ерекшеліктерін бөліседі. Сырнақтың осциндер арасында ерекше, бірақ көптеген субосциндер тұқымдастарында кездесетін пессулусы жоқ. Оларда басқа сайрақтардағы екі ойысқа орнына, тек бір ойысы бар, бірақ бұл қасқыр тәрізді сайрақтарға тән.

Сипаттама

Әнші құс – кішкентай, денелі құс. Басы үлкен, тұмсығы қасқыр тұмсығына ұқсас қысқа, ал көтерілген кезде ғана көрінетін кішкентай тоқпағы бар. Арқалық қауырсындары қоңыр, қызғылт немесе құм түсті, қауырсындарының ортасы қараңғы жолақты. Кеудесі ұсақ немесе жолақты, қас үстінде сарғыш түсті қасы бар. Астыңғы бөліктері ақшыл, құйрығы қоңыр. Ересек құстардың жоғарғы бөліктері мен басы қара түске жақын, олардың үстінде қоңыр немесе қызғылт жолақтар бар. Жастар да ұқсас, бірақ басы мен жоғарғы бөліктері қауырсындарының жиегінде ақ жолақтармен әдепті түрде жабысқан. Балапандардың тілі мен аузында тығыз түк және қараңғы дақтар болады. Қанаттары қысқа және дөңгелек, ерекше қызыл қоңыр панелі бар. Ең ішкі екінші қауырсыны жетілмеген, ал он негізгі қауырсынының ішінде p10 өте қысқа, бірақ жетілмеген емес. Бастапқы қауырсындар p1-ден бастап сыртқа қарай түлейді, ал құйрық пен дене бастапқы қауырсындардың түлеуі басталғанға дейін немесе оның алғашқы кезеңінде түлейді. Австралияда олар шенопод бұталарында, табиғи және экзотикалық шалғынды жерлерде, жағалаудағы құрғақ жерлерде, құм төбелерде, лайлы жерлерде, сондай-ақ егістіктер мен жайылымдар сияқты өзгертілген ашық жерлерде мекендейді. Олар ойын алаңдарында, гольф алаңдарында, жол жиектерінде, тұзды батпақтарда және басқа бұталы жерлерде немесе құрғақ жерлерде сирек кездеседі, және ағаштар көп жерлерде мүлдем кездеспейді. Бұл туралы Австралия мұражайының бұрынғы кураторы, орнитолог Эдвард П. Рамзи жазған. Ол 1865 жылы Лондон зоологиялық қоғамының баяндамаларында M. j. horsfieldii-нің ұя салуын сипаттады: "Мирафра horsfieldii-нің ұялары әдетте қараша, желтоқсан айларында және көбінесе қаңтар мен ақпан айларында табылады. Олар жыртылған, шала құрылған ұялар, Anthus australis сияқты жақсы аяқталмаған. Олар тостаған тәрізді және толығымен шөптерден тұрады, ешқандай қосымша төсемесі жоқ. Ұя салынған жер – шөп немесе сабанның жанындағы немесе жердің артындағы кішкентай ойыс; ұяның алдыңғы жиегі ғана тегістелген, артқы бөлігі жыртылған күйде қалдырылған, тіпті жұмыртқаларды жасыруға көмектесу үшін алға тартылған. Ұяның диаметрі шамамен 28 см, тереңдігі 1 см. 1861 жылдың 4 ақпанында біз М'Куари даласындағы шөп шабылатын жерден үш жұмыртқадан тұратын ұяны алдық, бұл әдеттегі саны. Олардың ұзындығы 8-10 сызық, ені 6-7 сызық, ашық топырақ түсті қоңыр, бүкіл бетіне қараңғырақ түсті ұсақ дақтармен жабылыпты. Кейбір үлгілер басқаларына қарағанда қараңғырақ, ал уақыт өте келе жердің түсі сарғыш түске айналады, ал дақтар көмескі және анық емес болады."

Ән шығару

Көбейтін кезеңде олар күндіз де, түнде де, жерде де, төменгі тармақтарда да, немесе аумақ үстінде биікке көтеріліп ән салады. Бұталық торғай әуенді ән айта алады, ол көбінесе басқа көптеген түрлерді шеберлікпен еліктеумен толығады.

Тамақтандыру

Бұталық шыршалар – жерде тіршілік ететін, бәсекелес қоректенетін құстар, олардың қысқа, жалпақ мүсігі тұқымдарды ұсақтауға ыңғайлы. Олар негізінен шөп тұқымдарымен және омыртқасыздармен, әсіресе көбею маусымында жәндіктермен қоректенеді. Көбінесе азықтарын жер бетінен немесе одан біршама төменнен жинап алады. Көбінесе жалғыз қоректенеді, бірақ кейде шағын топтарда кездеседі.