Юлиан Лещинский: Польшаның коммунистік қайраткері және сталиндік фракциясының басшысы

Кіріспе

Польшалық саяси белсенді (1889–1939)
Юлиан Лещинский (8 қаңтар 1889 – 20 тамыз 1939), сондай-ақ Леньский псевдонімімен де белгілі, – поляк коммунистік саяси белсенді, публицист және Польша Коммунистік партиясының (КПП) сталиндік фракциясының жетекшісі. Ол 1930 жылдары партияны басқарды, ал өзі де Ұлы тазалаудың құрбаны болды.

Өмір және мансап

Лесчинский жұмысшы отбасында дүниеге келген. Польшаның Ресей басып алған бөлігінде өскен Ленский 1905 жылғы революция кезінде студенттік ереуілге жетекшілік еткені үшін қамауға алынып, мектептен қуылды. Сол жылы Варшавада Польша және Литва Корольдігінің Социал-демократиясына (SPDKiL) қосылды. 1909–1912 жылдары Краков университетінде философияны оқыды, содан кейін заңсыз өмір сүрді, толық уақытты партия ұйымдастырушысы болып жұмыс істеді. СДПКиЛ бөлінген кезде ол большевиктерге бұрынғы СДПКиЛ басшылары Роза Люксембург пен Лео Йогичестен гөрі жақын болған Якоб Ханецкий мен Карл Радек басқарған розламовтық оппозицияны қолдады. Ол 1913 жылдың қыркүйегінде Владимир Ленин ұйымдастырған Краков маңындағы Поронинода өткен большевиктер конференциясында топтың өкілі болды. 1913 жылдың қазанында тұтқындалған ол дәлелдердің жетіспеуінен үш айдан кейін босатылды, бірақ 1914 жылы қайта тұтқындалды және Германиямен соғыс басталғанда Орел бекінісіне ауыстырылған поляк тұтқындарының бірі болды. Кейін Мценскке жер аударылып, содан кейін шартты түрде босатылды. Ленский ақпан революциясы кезінде Петроградта (Санкт-Петербург) болды және сәуірдегі большевиктер конференциясында қайта біріккен СДПКиЛ-ді өкілдік етті, онда Ленин екінші революцияға шақырды. Қазан революциясы кезінде ол бас поштаны басып алуға қатысты. Жаңа совет үкіметінде ол Иосиф Сталин басқарған Ұлттар жөніндегі халық комиссариатында поляк істері жөніндегі бас комиссар болып тағайындалды. 1919 жылдың ақпан-сәуір айларында Литва мен Беларусьде білім беру жөніндегі халық комиссары болды. 1919–1920 жылдары Украина коммунистік партиясының Польша бюросын басқарды. Ол 1920 жылы Польша-Совет соғысын жалғастыру шешімін қолдаған совет Ресейіндегі поляк эмигранттарының азын қысым тобының бірі болды. 1923 жылдың күзінде Ленский Польша коммунистік партиясында (ККП) «Үш В» деп белгілі триумвиратты, оның ең жоғары лауазымды мүшесі Адольф Варскиді, сол жылы Польшадағы саяси дағдарыс кезіндегі әлсіздігі үшін сынап, көзге түсті. 1924 жылы ол Берлин, Париж және Варшавада Коминтерн үшін жұмыс істеді. 14 қазанда Варшавада тұтқындалды, бірақ бес күннен кейін сотқа әкелгенде қашып кетіп, Варшавада жасырынды, содан кейін Данциг (Гданьск) арқылы Варшаваға контрабандалық жолмен әкелінді. «Үш В» Лениннің өмірінің соңында басталған билік күресінің бөлігі ретінде Леон Троцкиймен байланыстары болғандықтан басшылықтан қуылды. Жаңа ККП басшысы Генрих Домский Коминтерн басшысы Григорий Зиновьевтің одақтасы болды. 1925 жылдың соңында Сталин мен Зиновьев арасында араздық туғанда Ленский Домскийден ажырасып, Сталинді қолдады. Келесі он екі жыл бойы ол ККП-дағы жетекші сталиншіл болды, бірақ партияда аз ғана жақтастары болды және өзінің үстемдігін орнатуға үш жыл кетті. 1925 жылдың қарашасында ККП Орталық Комитетіне, ал 1926 жылы Политбюроға сайланды. 1929 жылдың маусымынан 1937 жылдың маусымына дейін Коминтерннің Бас хатшысы және атқару комитетінің мүшесі болды. 1929–1933 жылдары Берлинде тұрып, ол жерден тыйым салынған Польша коммунистік партиясын басқарды. Нацистер билікті басып алғанда Копенгагенге қашып кетті. Үш жылдан кейін Парижге қоныс аударды. ККП-ны Коминтернге толық бағындырса да, 1937 жылдың маусымында Коминтерн оны Парижден Мәскеуге шақырып алды, 17 маусымда келді және үш күннен кейін НКВД тұтқындады. Оның бірден атылғаны туралы күмән бар. Оқиғалардың бір нұсқасына сәйкес, ол түрмеге қамалып, 1939 жылдың 20 тамызында қайтыс болды.

Leszczyński was born into a working class family. Brought up in the Russian occupied sector of Poland, Lenski was arrested and expelled from school for leading a student strike during the 1905 Russian Revolution, and in that same year joined the Social Democracy of the Kingdom of Poland and Lithuania (SPDKiL) in Warsaw. In 1909–12, he studied philosophy at Kraków university, after which he lived illegally, working as a full time party organiser. When the SDPKiL split, he supported the rozlamovist opposition, led by Jacob Hanecki and Karl Radek, who were closer to the Bolsheviks than the old SDPKiL leaders, Rosa Luxemburg and Leo Jogiches. He represented the group at a Bolshevik conference that in Poronino, near Krakow, in September 1913, organised by Vladimir Lenin. Arrested in October 1913, he was released after three months for lack of evidence, but was arrested again in 1914, and was one of a batch of Polish prisoners transferred to Oryol fortress at the start of the war with Germany. Later he was exiled to Mtsensk, then was released on parole. Lenski was in Petrograd (St Petersburg) during the February Revolution and represented the reunited SDPKiL at the Bolshevik conference in April, where Lenin called for a second revolution. During the October Revolution, he took part in seizing the main post office. In the new Soviet government, he was appointed chief commissar for Polish Affairs in the People's Commissariat for Nationalities, which was headed by Joseph Stalin. In February–April 1919, he was People's Commissar for Education in the short lived Lit Bel (Lithuania and Belarus) republic. In 1919–20, he was head of the Polish bureau of the Ukraine communist party. He was one of a minority of Polish exiles in soviet Russia who backed the decision to pursue the Polish soviet war in 1920. In autumn 1923, Lenski rose to prominence in the Polish communist party (KPP) by attacking the triumvirate known as the 'Three W's', whose most senior member was Adolf Warski, for their alleged weakness during the political crisis in Poland that year. During 1924, he worked for Comintern, in Berlin, Paris, and Warsaw. He was arrested in Warsaw on 14 October but made a daring escape when he was brought to court five days later and hid out in Warsaw until he could be smuggled back via Danzig (Gdansk), to Warsaw. The 'three W's' had been ousted from the leadership as part of the power struggle that began during Lenin's terminal illness because of their links with Leon Trotsky. The new KPP leader Henryk Domski was an ally of the head of Comintern, Grigory Zinoviev. When a rift opened up between Stalin and Zinoviev late in 1925, Lenski broke with Domski and backed Stalin, and for the next dozen years, he was the leading Stalinist in the KPP, though he had few supporters in the party, and took three years to establish his supremacy. He was elected to the Central Committee of the KPP in November 1925, and to the Politburo in 1926. He was General Secretary from June 1929 to June 1937, and a member of the executive committee of Comintern. In 1929–33, he was based in Berlin, directing the outlawed Polish Communist Party from there. When the Nazis seized power, he escaped to Copenhagen. Three years later, he settled in Paris. Though he completely subordinated the KPP to the Comintern, he was summoned by the Comintern from Paris to Moscow in June 1937, arriving on 17 June. and was arrested three days later by the NKVD. There is some doubt about whether he was executed immediately or not. According to one version of events, he was imprisoned and died on 20 August 1939.