Кіріспе

Футбол стадионы

Грбавица стадионы (босниялық: Stadion Grbavica) Босния және Герцеговинаның Сараево қаласында орналасқан. Бұл футбол стадионында алаңға жақын террасалар бар, және ол FK Željezničar Sarajevo футбол клубының үй стадионы, сондай-ақ Босния және Герцеговина ұлттық футбол құрамасының екі стадионының бірі. Стадион 13 146 отыратын орынға және оңтүстік трибуналардың астында тұрған көрермендерге арналған қосымша орындарға (сыйымдылығы 16 000 адамға дейін) ие. Грбавица стадионы Долина ćupova (ағылш. Қазандықтар аңғары) деп те белгілі.

Құрылыс

Сараево қаласының Грбавица ауданында спорттық нысанның құрылысы 1940 жылдардың соңында басталды. Сараево қаласында бұрыннан бірнеше футбол алаңдары мен трибуналары болғанмен (соның ішінде жаңадан салынған Кошево стадионы), Югославияның коммунистік үкіметі SD Željezničar спорт қоғамының басшылығымен әртүрлі клубтардың пайдалануына жаңа көпмақсатты спорт кешенін салуға ресурстарды бөлуге шешім қабылдады. Клубтың көптеген жанкүйерлері, достары және мүшелері, соның ішінде Югославия Халық Армиясының (ЮНА) бірқатар әскери қызметкерлері футбол алаңын салуға көмектесті. Кошево стадионының құрылысымен салыстырғанда – бұл мемлекеттік қаржыландыру мен еңбек күшімен кең ауқымды қолдау көрсетілген ірі жоба болды – Грбавица стадионының құрылысына азырақ жұмысшы бөлінгендіктен, оны аяқтау көбірек уақыт алды. Жаңа алаңқа жүгіру жолы және дренаж жүйесі салынды, сондай-ақ қарапайым бетон трибуналар орнатылды. Стадионның оңтүстік және шығыс жағында бетон трибуналар болса, батыс жағында жақында бұзылған Марижин Двор стадионынан әкелінген ағаш трибуналар орнатылды. Грбавица көп мақсатты нысан ретінде пайдалануға берілді: футбол матчтарынан өзге, велоспорт және жеңіл атлетика жарыстары да ұйымдастырылды. Бірақ, ақырында ол тек футболға арналған стадионға айналды. Стадион 1953 жылдың 13 қыркүйегінде Югославияның екінші лигасының батыс дивизионындағы «Железничар» және «Шибеник» командалары арасындағы матчпен ресми түрде ашылды. «Железничар» 4:1 есебімен жеңіске жетті.

1970-ші жылдар: сегіз жылдық жабылу, қосымшалар мен жөндеулер

1968 жылдың маусым айының соңында стадионда масштабты жаңарту, кеңейту және жөндеу жұмыстары басталды, осының салдарынан ол келесі сегіз жылға жабылды. Қызығы, осы жылдар ішінде стадионның негізгі арендаторы – FK Željezničar ең үлкен жетістіктеріне қол жеткізді – 1971–72 жылғы Югославия бірінші лигасының чемпионы атанды. Бірақ өз алаңында ойнамай, қарсыласы FK Sarajevo-ның "Кошево" стадионында өнер көрсетті. Грбавицада осы кезеңде тек Željezničar клубының Еуропа лигасы матчтары ғана өтті, мысалы, 1968–69 жылғы Митропа кубогының жартылай финалында 1969 жылдың мамырында "Скло Юнион Теплице" клубымен және 1971–72 жылғы УЕФА кубогында 1971 жылдың күзінде "Клуб Брюгге", "Болонья ФК" және "Сент-Джонстон ФК" клубтарымен өткен ойындар. 1976 жылдың 25 сәуірінде Грбавица қайта ашылды. Жобаға 50 000 текше метр материал жұмсалды, соның ішінде жарықтандыру қондырғылары орнатылды. Бұған қоса, екі жаттығу алаңы, жаңа киім ауыстыру бөлмелері, душ және басқа да қосалқы құрылыстар салынды. Алғашқы демеушілер – Джурасовичтер отбасы болды.

1986 ж. Солтүстік стенді қосылды

1986 жылы тиянақты солтүстік трибуна салынды. Стадионды толығымен қайта жаңарту және жаңа салынған солтүстік трибуна сияқты етіп қоршау жоспарлары болған, бірақ олар уақытша тоқтатылды. Жаңарту жұмыстарының нәтижесінде 1987 жылғы қазан айында Югославия ұлттық футбол құрамасы (сол кезде «Желжо» легендасы Ивица Осим басқарған) стадионда алғашқы ойынын өткізді. Еуро-88 іріктеу турнирінде Солтүстік Ирландияға қарсы өткен матчта Югославия 3:0 есебімен жеңіске жетті.

Босния соғысы

1992 жылы Босния соғысы барысында стадионның құрылысы ауыр зақымдарға ұшырады. Стадион алдыңғы шептер арасында орналасқандықтан, қатты шайқастарды бастан өткерді. Босния сербтерінің күштері Батыс трибунасының ағаш жайлауларын өртеп тастады. 1996 жылға дейін бұл жерде футбол матчы қайтадан өткізілмеді. Символикалық түрде, соғыстан кейінгі алғашқы матч жергілікті дерби болды. Солтүстік трибунасы 5 377 орынға арналған.

2000 жылдар

Кейінгі жылдары стадион ішінара қайта жаңартылды. 2004 жылы солтүстік және оңтүстік трибуналарға 8898 орын орнатылды, сондай-ақ террасаларда шағын жұмыстар атқарылды. Стадиондағы соңғы маңызды жұмыс 2008–09 жылдары жарық шамдарын жөндеумен байланысты болды. 2009 жылдың 22 сәуірінде, шамамен 18 жылдан кейін, Грбавица стадионында жарық шамдары астында алғашқы ойын өтті. 2012 жылдың 13 ақпанында, 10 күн бойы ауа райы нашарлап, қар көп жауғаннан кейін батыс трибунасының үстіндегі шатырдың бір бөлігі құлады. Шатырдың құлауына басты себеп – терасса мен шатырдың нашар күтілуі, қардың бірінші қардан бастап тазаланбауы, сондай-ақ ғимараттарға соғыс кезінде келген зақымдар болды. 2016 жылы батыс трибунасында 690 орын, ал оңтүстік трибунасында 3068 орын болды. Оңтүстік трибунаға LED дисплей орнатылды.

2017: Шығыс стенді қосылды

Шығыс трибунасы қайта жаңартылды (барлық тұрған бөлікті алмастырған, толық отыратын трибуна) және жұмыстар 2017 жылдың сәуір айының басында аяқталды. Шығыс трибунасының сыйымдылығы 4650 орынды құрайды. Шығыс трибунасын қаржыландыру клуб жанкүйерлері мен жергілікті кәсіпкерлердің күшімен жүзеге асты. АҚШ құрамасының жартылай қорғаушысы Микс Дискеруд жобаға қолдау көрсетіп, солтүстік трибунаға 50 орын сатып алды, сондай-ақ шығыс трибунасына екі 10 жылдық абонемент сыйлады. Бұрынғы клуб тренерлері мен ойыншылары, Амар Осим, Эдин Джеко, Ибрагим Шехич және Семир Штилич сияқтылар да қаржылай көмек көрсетті. Аймақтық клубтар да жобаны қолдады, оның ішінде Динамо Загребтен де қаржы түсті. 2017 жылдың 1 сәуірінде «Железничар» 2016–17 жылғы Премьер-лига маусымының Чемпиондық кезеңінде «Слобода Тузла» командасын қабылдады және осы күні жаңадан салынған Шығыс трибунасы ресми түрде ашылды.

2018-2020: Пич алмастырылды және шығыс стендтің шатыры салынды

2018 жылдың мамыр айында су өткізбейтін жүйесі бар жаңа алаң салынды. Жаңа алаң 2018 жылдың шілдесінде жаңартылды. 2019 жылдың желтоқсан айында стадионның шығыс трибунасының жаңа шатырының құрылысы басталды. 2020 жылдың наурызында құрылыс аяқталды, және «Желєзнічар» командасы 2020 жылдың 8 наурызында «Тузла Сити» командасына қарсы жаңа шатыр астында алғашқы ойынын өткізді.

Орналасқан жері

Стадион Грбавица ауданында, теміржол өтіп кеткен Шанац төбесінің ішінде орналасқан. Пойызда стадионның үстінен өтетін кезде, көрермендерге сәлемдесу үшін дабыл қағар еді. Бүгінде бұл ескі теміржол қолданылмайды. Дегенмен, стадион жанынан троллейбустар қатынайды, сондай-ақ келушілер басқа да қоғамдық көлік түрлерін пайдалана алады. Трамвай жолы да Сосьялно станциясына жақын орналасқан, ол стадионнан 600 метр қашықтықта.

Ерекше сәйкестіктер

Стадионда өткен ең маңызды матч 1984–85 жылғы УЕФА кубогы жартылай финалының екінші ойыны болды, ол 1985 жылғы 24 сәуірде «Железничар» және Венгриядан келген «Видеотон» (Секешфехервар) командалары арасында өтті. «Видеотон» алғашқы ойында 1–3 есебімен басымдыққа ие болды, бірақ үй иелері 27 000 жанкүйердің ықыласты қолдауымен батыл күресіп, 5-ші минутта Эдин Бахтич пен 62-ші минутта Эдин Ćurić голдарының арқасында 2–0 есебімен алға шықты. Ойынның соңына санаулы минуттар қалғанда, «Жельйо» турнирден өтіп, УЕФА кубогының финалында мықты «Реал Мадридпен» кездесе алатын еді. Алайда, 87-ші минутта «Видеотонның» оң қанатын қорғаған Йозеф Цухай ешкімге қадалып қалды және 2–1 есебімен гол соқты, осылайша оның командасын финалға жеткізіп, «Железничардың» үмітін ең қайғылы жағдайда қиратты.

Мерейтойлар

1971 жылы 16 маусымда 50 жылдық мерейтойына орай «Железничар» клубы «Интер» клубымен кездесті. Қорытынды есеп 3:3 (ойын «Кошево» стадионында өтті). «Железничардың» 55 жылдық мерейтойы (және «Арсеналдың» 90 жылдық мерейтойы) аясында, 1976 жылдың 15 тамызында «Грбавица» стадионында өткен матчта «Железничар» «Арсеналмен» 1:1 есебімен тең түсті. «Железничардың» 60 жылдық мерейтойына арналған 1981 жылғы ойында Югославия ұлттық құрамасы «Грбавица» стадионында «Железничармен» ойнады. «Железничардың» 80 жылдық мерейтойы аясында, 2001 жылдың 2 қазанында команда Бундеслиганың «Вольфсбург» клубын қабылдады. Джелалудин Мухаремович пен Нермин Фатич гол соғып, «Железничар» 2:0 есебімен жеңіске жетті. «Железничардың» 90 жылдық мерейтойына арналған 2011 жылдың 8 қарашасында команда Босния және Герцеговина ұлттық құрамасын толық құрамымен қабылдады және қонақтардың 1:2 есебімен жеңіске жеткен достық матч өткізді. Ұлттық құрама сапынан Ведад Ибишевич екі гол соқты, ал «Железничардан» Мирсад Бешлия бір гол енгізді.