Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
2006 жылдан 2016 жылға дейін Бенин президенті
President of Benin from 2006 to 2016
Томас Бони Яи (1 шілде 1951 жылы туған) – бениндық банкир және саясаткер, 2006 жылдан 2016 жылға дейін Бенин президенті болған. Ол 2006 жылғы наурыз айында өткен президент сайлауында жеңіске жетіп, 2011 жылғы наурыз айында екінші мерзімге қайта сайланды. Сонымен қатар, ол 2012 жылдың 29 қаңтарынан 2013 жылдың 27 қаңтарына дейін Африка Одағының төрағасы қызметін атқарды.
Thomas Boni Yayi (born 1 July 1951) is a Beninese banker and politician who was the president of Benin from 2006 to 2016. He took office after winning the March 2006 presidential election and was re elected to a second term in March 2011. He also served as the chairperson of the African Union from 29 January 2012 to 27 January 2013.
Жас шағы мен банктік мансабы
Бони Бениннің солтүстігіндегі Боргу департаментіндегі Чауруда, сол кездегі француз колониясы Дагомейде дүниеге келген. Ол білімін алдымен аймақтық астана Паракуда алған, содан кейін Бенин ұлттық университетінде экономика саласында магистр дәрежесін алған. Одан кейін ол Сенегалдың Дакар қаласындағы Шейх Анта Диоп университетінде экономика саласында қосымша магистр дәрежесін алды, содан кейін Франциядағы Орлеан университетінде және Париждің Дофин университетінде экономика және саясат ғылымдарының докторы болды. Ол 1976 жылы экономика ғылымдарының докторы атағын алды. 1992 жылдан 1994 жылға дейін Бенин президенті Никефор Соглоның экономикалық кеңесшісі қызметін атқарды. 1994 жылы ол бұл қызметтен кетіп, Батыс Африка даму банкінің (BOAD) президенті болды. Президент Матье Кереку 1970-жылдардың басынан бері ел саясатында үлкен ықпалға ие болды және оның билік ауысуына келісуіне күмән болды. Бони тәуелсіз кандидат ретінде бірінші турда 35,8% дауыс жинап, көптеген адамды таң қалдырды. Бұл коалиция 2010 жылы тарап, Бонидің жоспарларының көп бөлігінің қабылдануына кедергі келтірді. 2010 жылдың тамызында біріккен коалиция Бениннің 100 мың адамының жинаған ақшасын ұрлаған Понци схемасына қатысқандығы үшін Бониді қызметтен шеттету үшін парламенттің көпшілігін дауыс беруге көндірді. Бониді биліктен алу үшін қажетті үштен екі көпшілікке қол жеткізе алмаса да, оппозиция 2011 жылғы президенттік сайлауда Хунгбеджиді қолдауға келісті. 2021 жылдың қыркүйегінде саяси одақтас болған, бірақ кейін жақын жауларға айналған Патрис Талон мен Томас Бони Яи Котонудағы Марина сарайында кездесті. Осы кездесуде Томас Бони Яи Патрис Талонға бірқатар ұсыныстар мен өтініштерді ұсынды, олар әсіресе "саяси тұтқындарды" босатуға қатысты.
Boni was born in Tchaourou, in the Borgou Department in northern Benin, then the French colony of Dahomey. He received his education first in the regional capital of Parakou before moving on to earn a master's degree in economics at the National University of Benin. He then pursued an additional master's degree in economics at the Cheikh Anta Diop University in Dakar, Senegal, and then earned a doctorate in economics and politics at the University of Orléans in France and at Paris Dauphine University, where he completed a doctorate in economics in 1976. From 1992 until 1994, he served as an economic adviser to the President of Benin Nicéphore Soglo. In 1994 he left this position to become the President of the West African Development Bank (BOAD). The sitting president, Mathieu Kérékou, had been a dominant force in the politics of the country since the early 1970s and there were serious doubts about him agreeing to allow a transition of power. Boni surprised many by earning 35.8% of the vote in the first round as an independent candidate. This coalition broke apart by 2010 and prevented the passage of many parts of Boni's agenda. By August 2010, an increasingly unified coalition was able to get a majority of the parliament to vote to impeach Boni for his involvement in a Ponzi scheme that took the savings of 100,000 people in Benin. While they did not get the required two thirds majority to remove Boni from power, the opposition agreed to organize around Houngbédji in the 2011 presidential election. In September 2021, Patrice Talon and Thomas Boni Yayi, political allies who have become intimate enemies, met at the Marina Palace in Cotonou. During this tête à tête, Thomas Boni Yayi presented Patrice Talon with a series of proposals and requests, relating in particular to the release of "political detainees".
Адам өлтіруге әрекеттену
2007 жылдың 15 наурызында Яи Бони алдағы парламент сайлауы үшін Уэсе қаласындағы сайлау науқанынан оралғанда Икемон ауылының жанында конвойына шабуыл жасаудан аман қалды. Шабуылдаушылар жолды құлатылған ағаштармен тосқан және президентті тасымалдайтын көлікке оқ атқан, бірақ президент Бони басқа көлікпен сапар шеккен. Президенттік күзет пен шабуылдаушылардың арасындағы атыс кезінде оның серіктерінің бірнешесі жараланды. Дегенмен, бұл ақпарат әлі расталмады, өйткені бұл қастандық туралы мәлімдемелердің барлығы президенттің жақтастарынан келіп түсті. Мұндай ақпаратты тексеруге дейін мүмкіндік тумады. 2012 жылдың 23 қазанында BBC президенттің дәрігері, қызы және бұрынғы сауда министрінің президентті улау жоспары бойынша ұсталғанын хабарлады. Президенттің бұрынғы серігі және кәсіпкер Патрис Талон президент Брюссельге мемлекеттік сапармен барған кезде оның қызына президенттің дәрісін "улы затпен" алмастыру үшін ақша төлегені хабарланды.
On 15 March 2007, Yayi Boni survived an ambush on his convoy near the village of Ikemon while returning from an election campaign rally in the town Ouesse for the upcoming parliamentary elections. The attackers blocked the road with downed trees, and fired upon the vehicle that usually carries the President; however President Boni was traveling in a separate vehicle. Several of his entourage were wounded in the ensuing crossfire between the presidential guard and the would be assassins. However this information remains unproven since all sources claiming the assassination attempt come from the president's camp. The verification of such information remains impossible to date. On 23 October 2012, the BBC reported that the president's doctor, niece, and former commerce minister had been arrested in a plot to poison the president. Patrice Talon, a former ally of the president and businessman, had reportedly paid the niece to substitute the President's medicine with a "toxic substance" while he was on a state visit to Brussels.
2013 жылғы оқиғалар
2013 жылы Бенин билігі төңкеріс жасау әрекетін тоқтатыпты деді. Бір топ адам Яии үкіметінің сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресі салдарынан нысанаға алынғанын айтса, енді бірі болса, ол оппозиция мен бұқаралық ақпарат құралдарын үнсіздікке мәжбүр ету үшін қылмыстық әділет жүйесін пайдаланды деуде.
In 2013, Benin authorities claimed to have foiled a coup. While some argue that Yayi's government was being targeted because of its fight against corruption, others argue that he used the criminal justice system to silence opposition and media.
Жеке өмір
Бастапқыда мұсылман отбасында өскен Бони Яии қазір евангелистік протестант. Оның бес баласы бар, ал әйелі Шанталь (туған есімі де Соуза) – жағалаудағы Уида қаласының тумасы, президент Пол Эмиль де Соуза мен архиепископ Исидор де Соузаның қызының немересі, сондай-ақ Бразилиялық құл саудагері және Уиданың вице-королі болған, сонымен қатар Чача де Соуза деп те белгілі Франсиско Феликс де Соузаның шөбересі. Бони Яиді оның кейінгі әйеліне оның ағасы Марсель Ален де Соуза таныстырды. Өзі Сабе йоруба князьдерінің ұрпағы болған Бони Яии мен оның әйелі 2008 жылы Нигерияның Иле-Ифе королі Олубусе II-нің басшылық атағымен марапатталды.
Originally from a Muslim family, Boni Yayi is now an Evangelical Protestant. He has five children, and his wife Chantal (née de Souza), a native of the coastal city of Ouidah, is the niece of President Paul Émile de Souza and Archbishop Isidore de Souza, and the great granddaughter of Francisco Félix de Sousa, also known as Chacha de Souza, who was a Brazilian slave trader and the viceroy of Ouidah. Boni Yayi was introduced to his later wife by her older brother Marcel Alain de Souza. A descendant of the Yoruba princes of Sabe in his own right, both Boni Yayi and his wife were awarded chieftaincy titles by the Nigerian king of Ile Ife, Olubuse II, in 2008.