Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Томас Ялден (2 қаңтар 1670 – 16 шілде 1736) – ағылшын ақыны және аудармашы. Магдалена колледжінде білім алған Ялден Англия шіркеуіне қызметке кірді, онда ол түрлі лауазымдарға ие болды. Оның шығармаларына «Қараңғылыққа гимн», Пиндарлық одалар және классикалық туындылардан жасалған аудармалар кіреді.
Thomas Yalden (2 January 1670 – 16 July 1736) was an English poet and translator. Educated at Magdalen College, Yalden entered the Church of England, in which he obtained various preferments. His poems include A Hymn to Darkness, Pindaric Odes, and translations from the classics.
Ерте өмір және білім
Яльден 1670 жылы Оксфорд қаласында дүниеге келді және Сюссекстік Джон Яльденнің алтыншы ұлы болды. Ол Магдалин колледжіне қарасты грамматикалық мектепте білім алғаннан кейін, 1690 жылы он тоғыз жасында Жосия Пулленнің жетекшілігімен Магдалин залының қарапайым студенті болып қабылданды. Келесі жылы ол Магдалин колледжінің шәкірттерінің бірі атанды, онда ол бір сәттілік арқасында ерекше көзге түсті. Бір күні оның кезегімен сөз сөйлеуге келді, ал колледж президенті, доктор Джон Хаф, қатысып, оның дайындаған мәтіні спикерге қарағанда тым жақсы деп ойлады. Кейін доктор оны кітапханада біраз алаңдап жүргенін байқап, жаза ретінде жазу тапсырмасын берді және оның қандай да бір хитролықпен алдамауы үшін есікті құлыптады. Тағдырдың құдайындай, Яльден соңғы кезде берілген тақырыпты оқып, көп қиындықсыз мәтін жазды, ол президентті қатты қуантты. Президент оған бұрынғы күдігін айтып, оған көмектесетінін уәделеді. Колледждегі құрбыларының арасында Джозеф Аддисон мен Генри Сачеверелл болды, олар сол кезде жақын дос болып, екеуі де Яльденді өте жақын туысқандай қабылдады. Яльден өмірі бойы алғашқы ойларын сақтап қалды, бірақ Аддисонмен достығын жоғалтпады.
Yalden was born in 1670 in the city of Oxford, and was the sixth son of Mr. John Yalden of Sussex. Having been educated in the grammar school belonging to Magdalen College there, he was in 1690, at the age of nineteen, admitted commoner of Magdalen Hall, under the tuition of Josiah Pullen. The next year, he became one of the scholars of Magdalen College, where he was distinguished by a lucky accident. It was his turn one day to pronounce a declamation, and Dr. John Hough, the president, happening to attend, thought the composition too good to be the speaker's. Some time after, the doctor, finding him a little irregularly busy in the library, gave him a writing exercise for punishment, and, that he might not be deceived by any artifice, locked the door. Yalden, as it happened, had been lately reading on the subject given, and produced with little difficulty a composition, which so pleased the president that he told him his former suspicions, and promised to favour him. Among his contemporaries in the college were Joseph Addison and Henry Sacheverell, men who were in those times friends, and who both adopted Yalden to their intimacy. Yalden continued throughout his life to think as probably he thought at first, yet did not lose the friendship of Addison.
Еңбек жолы және шығармашылығы
Намурды Англияның III Вильгельмі басып алған кезде, Ялден ода жазды. Уильямның өзі әнге аса құрмет көрсетпесе де, поэзияны бағалайтын министрлерді қызметке тартатын. Осы ода туралы сол кездегі «Оксфорд лауреаты» атты әзіл-қалжың өлеңінде айтылады. Онда көптеген талаптар қабылданбағаннан кейін, Ялден лавр талабымен көзге түседі, бірақ сыйлық алудың орнына сотқа шақырылады. «Оның кінәсі – өлеңде ұры болу және патшаға ұрлығын ұсыну болды. Біріншісі – осы заманда жиі кездесетін жайт, бірақ екіншісі – өте қайсарылық еді. Дегенмен ол ұрлаған нәрсе аса құнды емес еді, сондықтан оған келген зиян мен шығын кешірілді. Егер ол оданың барлығын, бөліп-бөліп емес, бірден ұрлаған болса, оны он пенстен аспайтын айыпқа тартылар еді». Оны тонаумен айыпталған ақын – Уильям Конгрев. Ол Глостер герцогінің қазасы туралы да өлең жазды. 1710 жылы Ялден колледждің мүшесі болды, келесі жылы діни қызметке кірісіп, қысқа мерзімге Уилтширдегі Сопворт қаласының пасторы болды. Содан кейін қоғам оған Уорвикширде өмір сүруге мүмкіндік берді, бұл оның колледж мүшелігімен үйлесімді болды, сондай-ақ ол моральдық философиядан лекция оқушы болып сайланды, бұл өте құрметті лауазым еді. Королева Анна таққа отырғанда, ол тағы бір өлең жазды және өзін жоғары шіркеудің мәртебелі ерекшелігіне ие партияның мүшесі деп жариялады. 1706 жылы ол Бофор герцогының отбасына қабылданды. Келесі жылы ол діни ғылымдарының докторы атанды, көп ұзамай колледж мүшелігінен және лекция оқудан бас тартты. Алғыс ретінде колледжге оның негізін қалаушысының суретін сыйға берді. Ол Герфордширдегі Чалтон мен Клинвилл қалаларының пасторы болды, сондай-ақ Девонширдегі Дианс, Хейнс және Пендлздің пребендтеріне ие болды. Бұрын, 1698 жылы, Фрэнсис Атербери отставкаға кеткеннен кейін ол Лондондағы Брайдуэлл ауруханасының уағызшысы болып тағайындалған еді.
When Namur was taken by William III of England, Yalden created an ode. There was never any reign more celebrated by the poets than that of William, who had very little regard for song himself, but happened to employ ministers who pleased themselves with the praise of patronage. Of this ode mention is made in a humorous poem of that time, called "The Oxford Laureat", in which, after many claims had been made and rejected, Yalden is represented as demanding the laurel, and as being called to his trial instead of receiving a reward. 'His crime was for being a felon in verse, And presenting his theft to the king; The first was a trick not uncommon or scarce, But the last was an impudent thing: Yet what he had stol'n was so little worth stealing, They forgave him the damage and cost; Had he ta'en the whole ode, as he took it piece mealing, They had fin'd him but ten pence at most.' The poet whom he was charged with robbing was William Congreve. He wrote another poem on the death of the Duke of Gloucester. In 1710, Yalden became fellow of the college; and next year, entering into orders, he was briefly rector of Sopworth, Wiltshire, before being presented by the society with a living in Warwickshire, consistent with his fellowship, and chosen lecturer of moral philosophy, a very honourable office. On the accession of Queen Anne, he wrote another poem; and is said to have declared himself of the party who had the honourable distinction of Highchurchmen. In 1706, he was received into the family of the Duke of Beaufort. Next year, he became Doctor of Divinity, and soon after resigned his fellowship and lecture; and as a token of his gratitude gave the college a picture of their founder. He was made rector of Chalton and Cleanville, two adjoining towns and benefices in Hertfordshire, and had the prebends or sinecures of Deans, Hains, and Pendles in Devonshire. He had before been chosen, in 1698, preacher of Bridewell Hospital in London, upon the resignation of Francis Atterbury.
Аттербери тергеуі
Осы уақыттан бастап ол тыныш, ешкімге зиян келтірмейтін өмір сүргендей көрінеді, Франсис Аттерберидің корольдік отбасын тұтқындау жоспары айтылғанға дейін. Әрбір адал адам осы қастандыққа қатысушыларды немесе оған көмектескендерді іздеп, күтіп отырды. Доктор Ялден епископпен таныс болғандықтан, және оның хатшысы Келлимен жақсы қарым-қатынаста болғандықтан, күдікке ілігіп, қамауға алынды. Тергеу кезінде оған Келлимен қауіпті хат алмасуда айып тағылды. Ол хат алмасуды мойындады, бірақ оның мемлекетке қарсы емес екенін мәлімдеді. Оның құжаттары тәркіленді, бірақ оны қылмысқа кінәлі деп тануға болатын ештеңе табылмады, тек оның кішкентай дәптерінде екі сөз болды: «толыққанды доктрина». Тергеушілердің қиялы осы сөздерді мемлекетке қарсылықпен байланыстырды, және дәрігер оларды түсіндіруге міндеттелді. Осылайша, қысым көрсетілгенде, ол бұл сөздердің патшайым Анна заманынан бері оның дәптерінде жазылғанын, олар туралы есеп беруге ұялатынын айтты. Бірақ шындығында ол бір күні уағызда келе жатқан Даниэль Берджестің сөзін естіп, осы сөздерді еске сақтаған еді. Бұл сөздер – ол қауымына «толыққанды доктринадан сақтануға» ескерту жасаған сөйлемнің естелік белгісі болды, яғни «бір құлақтан кіріп, бастан өтіп, екінші құлақтан шығып кететін доктрина». Оның құжаттарында осыдан да жаман ештеңе табылмады және оған қарсы ешқандай дәлел болған жоқ, сондықтан ол бостандыққа шығарылды. Оның мінезі шіркеуде жоғары лауазымдарға таяу жүруіне кедері келтірді, бірақ ол әлі де көптеген қызықты таныстарымен достық қарым-қатынаста болды және олармен әңгімелесіп отырды. Ол 1736 жылдың 16 шілдесінде 66 жасында Брайдуэлл ауруханасында қайтыс болды, және сол жерге жерленді.
From this time he seems to have led a quiet and inoffensive life, till the clamour was raised about Francis Atterbury's plot to capture the royal family. Every loyal eye was on the watch for abettors or partakers of the horrid conspiracy; and Dr. Yalden, having some acquaintance with the bishop, and being familiarly conversant with Kelly his secretary, fell under suspicion, and was taken into custody. Upon his examination, he was charged with a dangerous correspondence with Kelly. The correspondence he acknowledged, but maintained that it had no treasonable tendency. His papers were seized; but nothing was found that could fix a crime upon him except two words in his pocket book, 'thorough paced doctrine'. This expression the imagination of his examiners had impregnated with treason, and the doctor was enjoined to explain them. Thus pressed, he told them that the words had lain unheeded in his pocket book from the time of queen Anne, and that he was ashamed to give an account of them; but the truth was that he had gratified his curiosity one day by hearing Daniel Burgess in the pulpit, and those words were a memorial hint of a remarkable sentence by which he warned his congregation to 'beware of thorough paced doctrine, that doctrine which coming in at one ear passes through the head, and goes out at the other. Nothing worse than this appearing in his papers and no evidence arising against him, he was set at liberty. His character prevented him from attaining high dignities in the church; but he still retained the friendship and frequented the conversation of many interesting acquaintances. He died at age 66 on 16 July 1736 at Bridewell Hospital, where he was buried.