Кіріспе

1994 жылдан бері Калифорния штатында жұмыс істейтін эмиссияларды саудалау бағдарламасы. Аймақтық таза ауаға ынталандыру нарығы (RECLAIM) – 1994 жылдан бері Калифорния штатында жұмыс істейтін эмиссияларды саудалау бағдарламасы. Осы сауда-саттық бағдарламасы бойынша жүздеген ластаушы мекемелер азот оксидтері (NOx) және күкірт оксидтері (SOx) шығарындыларын азайтуға міндетті. «Шегін қою және сауда» принципі бойынша жұмыс істейтін бұл жүйеде әрбір қатысушы мекемеге белгілі бір көлемде эмиссия құқығы («шегі») тегін беріледі. Әр кезекті жылы берілетін эмиссия құқығының саны азаяды, сондықтан мекемелер өзінің шығарындыларын азайтуға немесе жеткілікті эмиссия құқығына ие мекемелерден оларды сатып алуға мәжбүр болады. Бұл жүйе 1994 жылдан 2003 жылға дейін NOx шығарындыларын 70%-ға азайтуға бағытталған, сондай-ақ бұл алмастырған дәстүрлі «бақылау және басқару» ережелеріне қарағанда арзанға түседі деп күтілген. Алайда, тым кең шектер белгіленгендіктен, шығарындылар бағдарлама қабылданған кезде күтілген деңгейден кем азайды. АҚШ Қоршаған ортаны қорғау агенттігі (EPA) RECLAIM-ді нарыққа негізделген жүйелер үшін маңызды сабақ деп есептейді, атап айтқанда, нарыққа негізделген бағдарламалардың даму және іске асылу кезеңдерінде жан-жақты жоспарлау, дайындық және басқару қажеттігін көрсетеді.

Бағдарламаның қолданылу аясы

2004 жылғы жағдай бойынша, NOx сауда бағдарламасына 311 нысан қатысады, олардың ішінде 33 нысан SOx сауда бағдарламасына да қатысады. Бұл нысандардың көп бөлігі электр станциялары, сонымен қатар басқа да түрлі орналымдарды қамтиды.

Экологиялық нәтижелер

NOx шығарындылары азайтты, бірақ алғашқы жылдары күтілгеннен өте баяу (суретті қараңыз), сондай-ақ бұрынғы ережелерге қарағанда баяу болды. 2003 жылы RECLAIM бағалауында EPA мына қорытындыға келді:

Бастапқы үлестірілген қаражат тым жоғары болды және RECLAIM басталған кездегі «төмендеу» экономикалық жағдайдан қалпына келуге қажетті мөлшерден әлдеқайда асып кетті. Басқа жерде көрсетілгендей, бастапқы үлестірілген қаражат алғашқы екі жылда (1994-1995) нақты шығарылғаннан шамамен 40-60 пайызға жоғары болды. EPA экономикалық деректер негізінде мұндай өсімді негіздейтін талдауды таба алмады. Сонымен қатар, SCAQMD есептерінде ұсынылған деректерге сәйкес, жалпы өңірлік өнім бағдарлама басталғаннан бері шамамен 13 пайызға өсті. Бұл бастапқы болжамдардың жартысынан кем мөлшерде шығарылымның төмендеуін түсіндіру үшін жеткіліксіз.

Шығындар

Бағдарламаның негізінде дәстүрлі (сәтті) "басшылық және бақылау" ережелерімен бірдей экологиялық нәтижелерге қол жеткізу ғана емес, сонымен қатар оны арзанға шығару принципі жатты. EPA 2003 жылы бағдарламаны қарап өткенде, ең алдымен, тым жомарт шығарындылар лимитінің кесірінен, шығарындыларды күтілгендей қысқартуға қол жеткізілмегенін атап көрсетті, тіпті одан кейін де азайтылған шығарындылардың көп бөлігі (тонна бағасымен) бұрынғы басшылық және бақылау бағдарламасынан да қымбатқа түсті.