Кіріспе

АҚШ үкіметінің өкіліне қатысты ресми наразылық білдіру

Цензура – бұл жеке адамды, көбінесе ұйым мүшесін, оның іс-әрекеттері ұйымның жеке тұлғаның мінез-құлқына қоятын талаптарына қайшы келген жағдайдағы ресми, жария, ұжымдық айыптау. АҚШ-та үкіметтік цензура, егер ұйым мүшелері АҚШ Президентін, Конгресс мүшесін, судьяны немесе министрлер кабинетінің мүшесін жазалағысы келгенде қолданылады. Бұл – ресми түрде мақұлдамауды білдіретін мәлімдеме. Ол, көбінесе, айыпталып отырған адамның ұят сезіміне немесе оның сайлаушыларының наразылығына үміт тіккендіктен, Конгресс мүшелеріне қатысты болғанда көп әсер етпейді, ал Президентке қатысты болғанда мүлдем әсері болмайды. АҚШ Конституциясы импичмент және соттау құқықтарын тиісінше Өкілдер палатасына және Сенатқа береді. Сонымен қатар, екі Конгресс органының өзінің мүшелерін қууға құқығы бар, бірақ цензура туралы ештеңе айтылмаған. Әрбір орган цензураны рұқсат ететін ережелерді қабылдайды, ол "жалған сөгістен күштірек, бірақ қуудан әлсіз". Жалпы, Конгрестің әрбір палатасы өз мүшелеріне қарсы цензура қолдануға жауапты; басқа мемлекеттік қызметкерлерге қарсы цензура жиі кездеспейді. Цензура жазалаудың ресми түрі ретінде нақты көрсетілмегендіктен, Конгресс мүшелеріне қарсы көптеген цензуралық шаралар ресми түрде сөгіс, айыптау немесе кінәлау ретінде тіркелуі мүмкін.

Қабылданған қарарлар

АҚШ тарихында Туыстар палатасы немесе Сенат төрт рет президентті айыптауға бағытталған резолюция қабылдады, ол бастапқы күйінде президентті кінәлауды көздеген. 1834 жылғы президент Эндрю Джексонды айыптау «президентті резолюция арқылы айыптаудың ең нақты мысалы» болып саналады. 1834 жылы вигтер бақылауында болған кезде Сенат Джексонды, Демократиялық партия мүшесін, АҚШ Банкіне қаржыландыруға қатысты құжаттарды ұстап қалғаны үшін айыптады. Джексонның өкілеттігінің соңғы айларында оның демократ одақтастары айыптауды жоюға қол жеткізді. 1860 жылы Өкілдер палатасы президент Джеймс Бьюкененді және Әскери-теңіз министрі Исаак Тусиді «партиялық байланыстар» негізінде келісімшарттар бергені үшін сынаған резолюцияны қабылдады. Палата бұл резолюцияны ресми айыптаудан гөрі жеңіл жазалау ретінде қарастырған болуы мүмкін. Тағы екі жағдайда Сенат президентті айыптау үшін бастапқыда ұсынылған, бірақ соңғы нұсқасында президентті тікелей кінәламаған резолюцияны қабылдады. 1800 жылы Нью-Йорк штатының өкілі Эдвард Ливингстон президент Джон Адамсқа қарсы сенімсіздік білдіру ұсынысын енгізді. 1842 жылы вигтер президент Джон Тайлерді оның үстемдігімен ұзаққа созылған қарым-қатынастан кейін импичментке тартуға тырысты. Бұл шара Конгресске өтпеген соң, вигтер басымдығы бар Сенаттың арнайы комитеті Тайлерді айыптады. 1848 жылы конгрессмен Джордж Эшмун Мексика-Америка соғысының президент Джеймс К. Полк тарапынан «қажетсіз және конституцияға қайшы басталып кеткені» үшін Полкты айыптауға тырысты. Өкілдер палатасы Эшмунның айыптауын Палата қарастырып жатқан резолюцияға қосымша ретінде қабылдауға дауыс берді, бірақ Палатаның өзі бұл резолюцияны қабылдаған жоқ. 1871 жылы сенатор Чарльз Самнер Конгресс мақұлдамасымен Доминикан Республикасына кемелерді жібергені үшін президент Улисс С. Грантты айыптауға бағытталған сәтсіз резолюция ұсынды. 1952 жылы конгрессмен Бёрр Пауэлл Харрисон 1952 жылғы болат жұмысшыларының ереуілі кезінде болат зауыттарын бақылауға алғаны үшін президент Гарри С. Трумэнды айыптауға бағытталған резолюция енгізді. Ақырында, бұл резолюция дауысқа қойылған жоқ. Президент Ричард М. Никсон Өкілдер палатасында бірнеше айыптау резолюцияларының нысаны болды; көптеген резолюциялар Уотергейт жанжалымен байланысты болды. 1972 жылы Вьетнам соғысын жүргізуі үшін Никсонды айыптауға бағытталған резолюция ұсынылды. 1973 жылдың қазан айындағы «Сенбілік түнгі қырғыннан» кейін тағы бірқатар айыптау резолюциялары ұсынылды. 1974 жылдың шілдесінде тағы бірқатар резолюциялар ұсынылды. Бұл резолюциялардың ешқайсысы қабылданбады, бірақ Никсон 1974 жылдың тамызында қызметінен кетті. 1998 жылы президент Билл Клинтонды Моника Левински ісіндегі рөлі үшін айыптауға бағытталған резолюциялар ұсынылып, сәтсіз аяқталды. «MoveOn» атты белсенді топ 1998 жылы құрылды, оның негізін қалаушылары республикалық бақылаудағы Конгреске «президент Клинтонды айыптау және алға жылжуға» шақыратын петицияны бастады, яғни импичмент процедурасын тоқтату, Клинтонды айыптау және басқа мәселелерге назар аудару. 2005 жылдан 2007 жылға дейін Конгресс мүшелері президент Джордж Буш пен Буш әкімшілігінің басқа да мүшелерін айыптауға бағытталған бірнеше резолюция ұсынды. Резолюциялардың көпшілігі Буштың Ирак соғысын жүргізуіне қатысты болды, бірақ бір резолюция әкімшіліктің «америкалықтардың телефондарын заңсыз тыңдауға рұқсат беруіне» және тағы екеуі Буш пен Бас прокурор Альберто Гонзалестің «заңдарды, келісімдерді және Конституцияны» бұзғаны туралы мәлімдеме жасады. 2013 жылдан 2016 жылға дейін Конгресс мүшелері президент Барак Обаманы айыптауға бағытталған бірнеше резолюция ұсынды. Бұл резолюцияларда Обаманың «Конгрестің заң шығару өкілеттігін» өз бетімен иеленгені немесе заңсыз әрекеттер жасағаны туралы айыптар келтірілді. Буш пен Обаманы айыптауға бағытталған резолюциялардың ешқайсысы қабылданбады. 2017 жылдың 18 тамызында Конгресс палатасында президент Дональд Трампты «Екі жақ та» «Дұрыс біріктіру» митингісіндегі зорлық-зомбылыққа кінәлі деп айыптаған резолюция ұсынылды. 2018 жылдың 18 қаңтарында Конгресс қара нәсілділер кокусының төрағасы Седрик Ричмонд (D) Трампты айыптауға бағытталған тағы бір ұсыныс енгізді. Бөлмеде болған адамдардың айтуынша, Трамп Гаити және Африка елдерінен АҚШ-қа келетін адамдарды «қоқыс елдерден» деп атаған. Бұл сенімсіздік білдіру туралы ұсыныс заң шығарушылық әрекетке әкелмеді. Бұл пікір 2018 жылдың 11 қаңтарында иммиграция мәселесін талқылау үшін Овалдық кабинетте өткен кездесуде айтылған.

Сенаторлық айыптаулар

АҚШ Сенаты сенаторларға қатысты тәртіптік шаралар қолдану үшін, ресми айыптау немесе Сенаттан шығару сияқты процедуралар әзірлеген. Сенаттың қолданысқа салатын екі негізгі жазасы бар: екі үшін екі бөлігі дауыспен қабылданатын шығару, немесе көпшілік дауыспен қабылданатын айыптау. Айыптау – наразылықты ресми түрде білдіру. Сензура (кейде айыптау немесе кінәлау деп те аталады) сенаторды лауазымынан алуға байланысты емес болғандықтан, шығарудан гөрі жеңілірек, алайда ол мүшеге және Сенаттағы оның қарым-қатынастарына күшті психологиялық әсер ете алатын ресми наразылық білдіру болып табылады. Сенат тарихында 10 АҚШ сенаторы айыпталып, олардың ең танымалсы – Джозеф Маккарти. Олардың жасаған қателіктері құпиялылықты бұзудан бастап, Сенат отырыстар залында төбелес тудыруға дейін, және жалпы алғанда "Сенаттың абыройын төмендетуге және беделін түсіруге әкеп соқтыратын мінез-құлық" үшін болды. Өкілдер палатасында айыптау – негізінен Палата төңірегінде жүзеге асырылатын, қоғамдық ұяттаудың бір түрі. Бұл процеске шағын моральдық қойылым деген сипаттама берілген. Көптеген жағдайлар 19 ғасырда туындаған.

Басқа деңгейдегі цензура

Хьюстон қауымдық колледж жүйесі Вильсон (2022) ісінде АҚШ Жоғарғы Соты АҚШ Конституциясының бірінші поправкасы жергілікті билік органдарына өз мүшелерін айыптауға немесе кінәлауға тосқауыл қоймайды деген шешім қабылдады.

Жазалаулар хронологиясы

Қазіргі күнге дейін Эндрю Джексон – АҚШ президенттерінің арасында ресми айыптама алған жалғыз президент, бірақ оның айыптамасы кейіннен ресми тізімдерден жойылды. 2017 және 2020 жылдар аралығында бірнеше Конгресс мүшелері президент Дональд Трампты түрлі дау-дамаylarға байланысты айыптау туралы ұсыныс енгізді, соның ішінде Трамп Украина жанжалы кезінде импичментке мүмкін балама ретінде де қарастырылды, бірақ ешқайсысы сәтті болмады. 1954 жылдың 2 желтоқсанында Висконсин штатынан республикалық сенатор Джозеф Маккарти оны тергеген кіші комитетпен ынтымақтаспағаны және оны айыптауды ұсынған комитетті қорлағаны үшін АҚШ Сенаты айыптады. 1980 жылдың 10 маусымында Калифорниядан демократ өкілі Чарльз Х. Уилсон 1976 жылғы «Кореагейт» жанжалының нәтижесінде «қаржылық бұзақылық» жасағаны үшін Өкілдер палатасы айыптады. «Кореагейт» – Оңтүстік Кореяның Конгресс мүшелеріне ықпал етуді көздеген американдық саяси жанжал. Бірден-бір мақсаты – президент Ричард Никсонның Оңтүстік Кореядан әскерін шығару туралы шешімін кері қайтару еді. Бұл KCIA (қазіргі Ұлттық барлау қызметі) корей бизнесмені Тонгсун Парк арқылы пара мен жақсылықтарды беру арқылы пайда табуға тырысуымен байланысты. Оған 115 конгрессмен қатысты. 1983 жылдың 20 шілдесінде Иллинойс штатынан республикашыл Дэн Крейн және Массачусетс штатынан демократ Джерри Стэддс өкілдер палатасы 1983 жылғы Конгресс парақшасының жыныстық скандалына қатысқандары үшін айыпталды. 1999 жылдың 12 шілдесінде АҚШ Өкілдер палатасы (355-0 дауыспен) Брюс Ринд, Филипп Тромович және Роберт Баузерманның «Колледж үлгілерін пайдалану арқылы балалық шақтағы жыныстық зорлық-зомбылықтың болжамды қасиеттерін метааналитикалық зерттеу» атты ғылыми басылымын сынады; (Ринд және т.б. туралы мәліметтерді қараңыз), бұл туралы Америка Психологиялық қауымдастығының «Psychological Bulletin» журналында (1998 жылдың шілдесі) жарияланды. 2007 жылдың 31 шілдесінде зейнеткер генерал Филип Кенсингер 2004 жылы Пат Тиллманның өліміне қатысты тергеушілерді адастырғаны үшін АҚШ армиясы айыптады. 2009 жылдың 6 шілдесінде Оңтүстік Каролинаның республикалық губернаторы Марк Санфорд салық төлеушілердің қаражатымен шетелге барып, өзінің сүйіктісіне барғаны үшін Оңтүстік Каролинаның республикалық партиясының атқару комитеті айыптады. 2009 жылдың 13 қазанында Висконсин штатының Шебойган қаласының мэрі Боб Райанның YouTube-та өзінің қайын қарындасы туралы ұялы телефонмен барда жыныстық сипаттағы лас сөздер айтқан видеосы жарияланды. Шебойган қалалық кеңесінде 150 дауыспен айыптама берілді. Оның өкілеттіктері де қалалық кеңес тарапынан тез қысқартылды, және ол екі жарым жылдан кейін қайта сайлау кезінде қызметтегі орынсыздықтар үшін қызметтен алынды. 2009 жылдың қарашасында Чарльстон округінің республикалық партиясының мүшелері Оңтүстік Каролинаның республикалық сенаторы Линдси Грэмді банктер мен Уолл-стриттегі басқа фирмаларды құтқару үшін дауыс бергеніне және иммиграциялық реформа мен климаттың өзгеруіне қатысты заңдарға қатысты пікірлеріне жауап ретінде айыптады. 2010 жылдың 2 желтоқсанында Нью-Йорк штатынан демократ өкілі Чарли Ренгелді этика жөніндегі комиссия оның Палата ережелерін бұзғанын анықтағаннан кейін айыптады, атап айтқанда Доминикан Республикасындағы виллаға салық төлемегенін, қайырымдылық қайырымдылықтарды дұрыс емес жолмен сұрағанын және тұрғын үй пайдалануға арналған жалға алынған пәтерден сайлауалды кеңсесін жүргізгенін анықтады. 2010 жылдың 4 қаңтарында Лексингтон округінің республикалық партиясының мүшелері Оңтүстік Каролинаның сенаторы Линдси Грэмді жеке қаржы секторына үкіметтік араласуды қолдағаны және экономикалық бәсекелестікке деген ұзақ уақыттан бері келе жатқан республикалық сенімін «негіздегені» үшін айыптады. 2021 жылдың 6 ақпанында Вайоминг республикалық партиясы Лиз Чейниді, палатаның республикалық конференциясының төрағасы және палатаның республикалық басшылығының үшінші жоғары тұрған мүшесін, оның екінші импичмент процесі кезінде бұрынғы президент Дональд Трампты импичментке дауыс бергені үшін айыптады. 2021 жылдың 13 ақпанында Луизиана республикалық партиясы Луизиана штатының аға сенаторы Билл Кэссидиді екінші импичмент үкімі кезінде бұрынғы президент Дональд Трампты айыптау үшін дауыс бергені үшін айыптады. 2021 жылдың 15 ақпанында Солтүстік Каролина республикалық партиясының орталық комитеті АҚШ сенаторы Ричард Бёррді екінші импичмент үкімінде бұрынғы президент Дональд Трампты айыптау үшін дауыс бергені үшін айыптау үшін дауыс берді. 2021 жылдың 16 наурызында Аляска республикалық партиясы АҚШ сенаторы Лиза Мёрковскиді екінші импичмент үкімінде бұрынғы президент Дональд Трампты айыптау үшін дауыс бергені үшін айыптады. 2021 жылдың 17 қарашасында демократтар бақылайтын АҚШ Өкілдер палатасы республикалық өкіл Пол Госарды өзінің әріптесі Александрия Окасио Кортесті өлтіріп, президент Джо Байденге шабуыл жасайтын анимэ видеосын жариялағаны үшін айыптау туралы шешім қабылдады. 2022 жылдың 22 қаңтарында Аризона демократиялық партиясы АҚШ сенаторы Кирстен Синеманы дауыс беру құқығын шектегені үшін айыптады. 2022 жылдың 4 ақпанында Республикалық Ұлттық Комитеті АҚШ Өкілдер палатасының 6 қаңтардағы шабуылды зерттеу комиссиясына қатысқан Лиз Чейни және Адам Кинзингерді ресми айыптады. 2023 жылдың 21 маусымында республикалықтар бақылайтын АҚШ Өкілдер палатасы демократ өкілі Адам Б. Шиффті Дональд Трамптың 2016 жылғы президенттік науқанының Ресеймен келісім жасағаны туралы айыптауларын қозғағаны үшін айыптау туралы шешім қабылдады, бұл Шиффті айыптауға жасалған алғашқы әрекеттен бір апта өткен соң жасалды. 2023 жылдың 7 қарашасында 234-188 дауыспен АҚШ Өкілдер палатасы өкіл Рашида Тлаибті (D-Мич.) Израиль-ХАМАС соғысына қатысты мәлімдемелері үшін айыптады. Бұл Тлаибті айыптауға жасалған екінші әрекет болды, ол «жалған әңгімелерді тарату» және «Израиль мемлекетін жоюға шақыру» айыпталды. Тлаиб әлеуметтік желіде «өзеннен теңізге дейін» деген фразаны қолданған видеоны бөлісті. Айыптама 22 демократтың қолдауына ие болды және Тлаибтің Конгресстегі жалғыз палестиналық американдық статусы ескеріле отырып, символдық қадам ретінде назар аударды. Екі партияның өкілдерінен түскен сынға қарамастан, көптеген демократтар айыптамаға қарсы шықты, сөз бостандығын баса көрсетті. 2023 жылдың 8 желтоқсанында АҚШ Өкілдер палатасы өкіл Жамал Боуманды (D-NY) 2023 жылдың 26 қыркүйегінде Палатадағы дауысты тоқтату үшін өрт сигнализациясын тартып алғаны үшін 214-191 дауыспен айыптады. Ол есікті ашуға тырысып, содан кейін өрт сигнализациясын тартып алғаны бейнежазбада көрінді. Ол сигнализация есікті ашады деп ойлағанын мәлімдеді. 30 қазан күні Боуман қылмыстық құқық бұзушылыққа кінәлі деп танылды және 1000 доллар айыппұл салынды.