Кіріспе

Құрама Штаттар Конституциясында және басқа да құжаттарда қолданылатын құқықтық термин.

Жоғары қылмыстар мен қызметтен злоупотреблену туралы айыптаулар лауазымды тұлғалардың қанағаттандырмас қылықтарына қатысты. Лауазымды тұлғалардың жасаған қылмыстары, қарапайым қылмыстарды да қамтиды, бірақ оларға қатысты дәлелдеу және жазалау стандарттары лауазымды емес адамдардан өзгеше болуы мүмкін, себебі лауазымды тұлғалардан олардың қызметтік міндеттеріне байланысты жоғары талаптар күтіледі.

Ұлыбритания

1386 жылы корольдің канцлері Майкл де ла Поль, 1-ші Саффолк графына импичмент тағайындалуы осы айыптаманы қолданған алғашқы жағдай болды. Осы тақырып бойынша бірінші айыптамада де ла Поль патшалықты жақсарту жөніндегі комитет кеңесін орындауға Парламентке берген уәдесін бұзды делінген. Тағы бір айыптамада ол Гент үшін құны төленбегендіктен қала француздардың бақылауына көшкені айтылды. 1450 жылы Майклдың ұрпағы, Саффолк герцогы Уильям де ла Польге қарсы импичмент осы атаумен айыптаулар жасалған келесі жағдай болды. Ол өзінің ықпалын әділетке кедергі келтіру үшін, сондай-ақ, жемқорлық пен мемлекеттік қаражатты ысырап ету үшін пайдаланғаны айыпталды. Оған қоса, мемлекетке қарсы көтеріліс жасады деген айыптама да тағылды. Импичмент 1459 жылдан кейін қолданыстан шығып, бірақ Парламент оны 17 ғасырдың басында король министрлерін соттау үшін қайта қолданды. 1621 жылы Парламент корольдің бас прокуроры сэр Генри Йелвертонды ауыр қылмыстар мен құқық бұзушылықтар үшін импичментке тартты. Айыптамаларға сот процесін бастағаннан кейін қудалауды жүзеге асырмауы және өкілеттігін толыққанды алғанға дейін пайдалануы кірді. Реставрациядан кейін айыптаманың ауқымы лажсыздық пен қызмет бабында билік немесе сенімді теріс пайдалануды қамтыды. Мысалы, 1701 жылы Эдвард Рассел, Орфордтың 1-ші графына қарсы импичментте оның лауазымдарына байланысты сенімді сақтамауының көптеген фактілері келтірілді. Бұл жағдайда ол жеке пайда табу үшін құпия кеңестегі лауазымын теріс пайдаланды; Теңіз флотының қазынашысы ретінде ол қаражатты жымқырып алды; ал флот адмиралы ретінде ол пират Уильям Киддке рұқсат берді.

Америка Құрама Штаттары

"Жоғары қылмыстар мен қызметтік құқық бұзушылықтар" – АҚШ Конституциясының Екінші бабының 4-тарауындағы тіркес: "Президент, вице-президент және АҚШ-тың барлық азаматтық лауазым иелері, мемлекетке опасыздық жасаған, пара алған немесе басқа да жоғары қылмыстар мен қызметтік құқық бұзушылықтар жасаған жағдайда, импичмент және айыптау арқылы лауазымынан алынады". "Жоғары" деген сөз, 17 және 18 ғасырлардағы "жоғары қылмыстар" заңдық және жалпы қолданыстарында, ант қабылдау арқылы қоғамдық міндеттерге ие болған және осы міндеттерді қатардағы азаматтармен бөліспейтін адамдардың жасаған немесе оларға қарсы жасалған әрекеттерін білдіреді. Жоғары қылмысты тек ерекше билікке ие, саяси лауазымдағы адам ғана жасауы мүмкін, ол әділеттіліктің жолын кесу үшін әрекет етеді. "Жоғары қылмыстар мен қызметтік құқық бұзушылықтар" деген тіркес АҚШ Конституциясы жазылған кезде жиі қолданылған, және кінәлі екенін анықтау үшін қатаң талаптар қойылмаған. Бұл тіркес тарихи тұрғыдан қылмыстардың кең ауқымын қамтыды. 1974 жылғы Сот комитетінің "Импичменттің тарихи шығу тегі" атты баяндамасында былай делінген: "Жоғары қылмыстар мен қызметтік құқық бұзушылықтар" дәстүрлі түрде "соғыс ашу" және "заңмен қорғалған сот процесі" сияқты конституциялық тіркестер сияқты "кәсіби терминология" саналады. Жоғарғы Сот мұндай тіркестерді қазіргі қолданысқа сәйкес емес, оларды қабылдаған авторлардың ниетіне қарай түсіндіру керек деп шешті. 1807 жылы Бас судья Джон Маршалл "соғыс ашу" тіркесі туралы былай деп жазды: 1386 жылдан бері Англия Парламенті патшаның лауазымды тұлғаларын импичментке тарту үшін "жоғары қылмыстар мен қызметтік құқық бұзушылықтар" терминін қолданды. "Жоғары қылмыстар мен қызметтік құқық бұзушылықтар" деп айыпталған лауазымды тұлғалар мемлекеттік қаражатты жымқыру, лайықсыз бағыныштыларды тағайындау, қылмыстық істерді тергеп-тоқтату, өзін лайықты үміткерлерден жоғары қою, үлкен қазылар алқасына қауіп төндіру, Парламенттің бұйрығына бағынбау, Парламентке сайлауға қатысуын болдырмау үшін адамды тұтқындау, "патшаға Парламент шақыру туралы петицияларды тоқтатуға" көмектесу және т.б. сияқты түрлі қылмыстар жасады. Бенджамин Франклин бұл билікті импичмент және қызметтен алу қажеттігін мәлімдеген кезде, атқарушы билік "өзін жақтырмас ететін" жағдайларда, Конституция оның "мінез-құлқы лайық болғанда жазалауды және әділетсіз айыпталғанда ақтауды" қамтамасыз етуі керек деді. Джеймс Мэдисон "импичменттің" қоғамды "басқарушының қабілетсіздігіне, немқұрайлылығына немесе опасыздығына" қарсы қорғау үшін өте маңызды екенін айтты. Бір атқарушы билікпен, Мэдисон, қауіпсіздікті қамтамасыз ететін ұжымдық сипаты бар заң шығарушы органнан айырмашылығы, "қабілетсіздік немесе сыбайлас жемқорлық ықтимал оқиғалардың шеңберінде болады және олардың екеуі де Республика үшін өлімге әкелуі мүмкін" деп дәлелдеді. Өкілдер палатасында импичмент процесін бастау және Сенатта айыптау процесі күрделі, ол "жоғары қылмыстар мен қызметтік құқық бұзушылықтар" стандарты бойынша оңай анықталатын ұсақ себептермен лауазымнан алу әрекеттеріне қарсы тепе-теңдік құру үшін жасалды. Джордж Мейсон "жоғары қылмыстар мен қызметтік құқық бұзушылықтар" терминін өз лауазымын теріс пайдаланған мемлекеттік лауазым иелерін қызметтен алу критерийі ретінде ұсынды. Олардың бастапқы ниеттерін бұрын ұсынылған сөздер мен тіркестер арқылы анықтауға болады, мысалы "жоғары құқық бұзушылық", "қызметтік басқарудың нашарлығы" немесе "басқа қылмыс". Эдмунд Рэндольф импичментті "жаман мінез-құлық танытқандарға" ғана қолдану керек деді. Чарльз Котесворт Пинкни оның "дұрыс мінез-құлық танытпаған немесе қоғамдық сенімге опасыздық жасағандарға" арналғанын айтты. "Жоғары қылмыстар мен қызметтік құқық бұзушылықтар" туралы барлық сілтемелерден көрініп тұрғандай, оның анықтамасы немесе негіздемесі нақты қылмыстармен байланысты емес. Бұл Өкілдер палатасы мен Сенатқа түсіндіруде үлкен еркіндік береді. Конституциялық құқық, өзінің мәні бойынша, нақты болумен байланысты емес. Соттар прецеденттер арқылы, ал заң шығарушы орган заң шығару арқылы конституциялық ережелерді нақтылайды. Бұл жағдайда заң шығарушы орган (Өкілдер палатасы мен Сенат) сот ретінде әрекет етеді және прецедент жасай алады. Федералистік трактаттың 65-ші санында Александр Гамильтон "қоғамдық лауазым иелерінің қате әрекеттерінен немесе, басқаша айтқанда, қоғамдық сенімдің бұзылуынан туындайтын құқық бұзушылықтар. Олар ерекше орынды түрде саяси деп аталуы мүмкін, өйткені олар негізінен қоғамның өзіне тікелей зиян келтіруге қатысты" деді. АҚШ Сенатының алғашқы импичмент арқылы айыптаған құқық бұзушылығы 1804 жылы Джон Пикерингтің, Нью-Гэмпшир округінің АҚШ округтік сотының судьясының, созылмалы мастықтан болды. Федералдық судьялар салықтан жалтарғандық, пара алуға құлықтанғандық және үлкен қазылар алқасына жалған мәлімдемелер жасағандық үшін импичмент арқылы қызметтен алынды. Президент Эндрю Джонсон 1868 жылдың 24 ақпанында АҚШ Өкілдер палатасында "жоғары қылмыстар мен қызметтік құқық бұзушылықтар" туралы екі он бір баптан тұратын айыптама бойынша импичментке тартылды, бұл АҚШ Конституциясының Екінші бабына сәйкес келеді. (Сенат айыптау үшін бір дауыс жетіспеді.) Джонсонға қарсы Өкілдер палатасының басты айыптамасы – өткен жылы Конгресс қабылдаған Қызметтік лауазымды ұстау туралы заңның бұзылуы болды. Атап айтқанда, ол Соғыс министрі Эдвин М. Стэнтонды қызметтен алып, оның орнына Джон Скофилдты тағайындады, бірақ Стэнтонды президент Авраам Линкольн емес, Джонсон тағайындағандықтан, Джонсон бұл заңды бұзды ма, әлде жоқ па екені белгісіз болды. 1999 жылы Билл Клинтонның импичменті кезінде Ақ үй кеңесшісі Чарльз Рафф "жоғары қылмыстар мен қызметтік құқық бұзушылықтар" терминінің "тар" түсіндірмесін, авторлардың қасақана осы деңгейде белгілеген стандартын, тек ең қатыгез қылмыстарды, әсіресе үкімет жүйесін құлатқандарды ғана анықтау үшін қажет ететінін айтты. 1999 жылы Марк Р. Слюсар жазғандай, мұндай тар түсіндіру заңгерлер мен сенаторлар арасында ең көп таралған. Алехандро Майоркас 2024 жылы импичментке тартылды, бірақ Сенат айыптамалар жоғары қылмыстар мен қызметтік құқық бұзушылықтарды көрсетпейтініне және осылайша жарамды импичментті құрамайтынына шешім қабылдағаннан кейін сотты тоқтатты.