Кіріспе

1995 жылы Атлантика мұхитында 4-ші санаттағы «Феликс» дауылы 1995 жылдың тамызында АҚШ-тың шығыс жағалауындағы жағажайларды күшті эрозияға ұшыратты. 1995 жылғы Атлантика дауыл маусымындағы жетінші тропикалық циклон, алтыншы аталған дауыл және үшінші дауыл болған «Феликс» 1992 жылғы 5-ші санаттағы «Эндрю» дауылынан кейін Атлантика мұхитындағы ең күшті дауыл еді. Ол 8 тамызда Атлантика мұхитының шығысындағы тропикалық толқыннан пайда болып, 11 тамызда дауыл статусына жетіп, баяу күшейді. Қолайлы жағдайларда «Феликс» тез қарқынды күшейіп, солтүстік-батысқа қарай бұрылды. 12 тамыздың соңында «Феликс» 4-ші санаттағы дауылдың ең төменгі шегіне жетті. Бірақ, көп ұзамай ол 1-ші санаттағы дауылға дейін әлсіреді. Үш күннен кейін «Феликс» Бермуданың оңтүстік-шығысынан 120 шақырымдай өтті. Ол АҚШ-тың шығыс жағалауына да қауіп төндіргенімен, «Феликс» солтүстікке, содан кейін шығыс-солтүстік-шығысқа қарай бұрылып, жағалаудан алыс қалды, осылайша құрлыққа түсуден сақтады. «Феликс» қысқа уақытқа Бермудаға қайтадан қауіп төндірді, бірақ тропикалық дауылға дейін әлсіреп, 20 тамызда солтүстік-шығысқа бұрылды. Ол шығыс-солтүстік-шығысқа қарай жылдамдап, Ньюфаундлендтің жағалауынан қысқа қашықтықта өтті, онда 22 тамызда «Феликс» экстратропикалық дауылға айналды. Пуэрто-Рикодағы үлкен толқындар Катаньода шағын жағалау су тасқынына себеп болды. Бермудадағы дауылға жақын желдер ағаштарды және электр сымдарын құлатып, 20 000 адамды электр қуатысыз қалдырды. Аралдағы қатты толқындар бірнеше қайықтар мен қонақүйлерге зақым келтірді. Сонымен қатар, «Феликс» заңын қабылдау Бермуданың 1995 жылғы тәуелсіздік референдумына кешіктірді. Дауылдан туған үлкен толқындар АҚШ-тың шығыс жағалауының көп бөлігіне әсер етті. Нью-Йорктегі Хэмптонс аймағында екі үй суға кетіп, Мэн штатында екі қайық айналып кетті. Ньюфаундлендтің оңтүстік-шығысынан өтетін «Феликс» аралға орташа жаңбыр жаудырып, үлкен толқындар тудырды, бірақ зақым аз болды. Жалпы алғанда, «Феликс» Род-Айленд, Нью-Джерси және Солтүстік Каролина жағалауларында суға батып, тоғыз адамның өліміне себеп болды. Дауыл Бермудада шамамен 2,5 миллион доллар (1995 жылғы АҚШ доллары) көлемінде шығын келтірді, ал қатты теңіз АҚШ жағалауында шамамен 132 000 долларлық зиян келтірді.

Метеорологиялық тарих

6 тамызда Африканың батыс жағалауынан тропикалық толқын шықты және айналымның даму белгілерін көрсетті. Конвекция, яғни найзағайлардың күшеюінен кейін, Ұлттық дауыл орталығы (NHC) жүйені 8 тамызда сағат 0000 UTC бойынша жетінші тропикалық депрессия деп жіктеді, бұл Кабо-Верде аралдарынан 740 шақырымға жуық батыс-оңтүстік-батысқа қарай орналасқан. Солтүстікке қарай күшті жота болғандықтан, жаңа ғана пайда болған депрессия батыс-солтүстік-батысқа қарай жылжыды, ал қолайлы жоғарғы қабаттағы жағдайлар мен жылы теңіз беті температурасы біртіндеп күшеюіне мүмкіндік берді. Депрессия пайда болғаннан кейін 18 сағат өткен соң, NHC оны «Феликс» тропикалық дауылына дейін көтерді. Феликс қарқынды дамып, 11 тамызда Кіші Антиль аралдарынан 925 шақырым шығысқа қарай орналасқан кезде дауылға айналды. 12 тамызда «Дауыл аулаушылары» ұшу деңгейінде 140 миль/сағ (220 км/сағ) жеңілдік желдерін байқады. Сол кезде Феликс Кіші Антиль аралдарының солтүстігінде болды және жотаның әлсіреуіне себеп болған сулы тоғаудың әсерінен солтүстік-солтүстік-батысқа қарай жылжыды. Ең жоғарғы жел жылдамдығына жеткеннен кейін, Феликс күшірек желдің күшеюі мен көзді алмастыру циклына байланысты әлсіреп, 14 тамыздағыдай минималды дауылға айналды, оның ішкі ядросы кең болды. 14 тамыздың кешкі уақытында «Феликс» дауылы бұрын оны солтүстікке қарай жылжытқан сулы тоғау екіге бөлінгеннен кейін, бірі оңтүстікке, екіншісі солтүстік-шығысқа қарай жылжып, батыс-солтүстік-батысқа қарай бұрылды. 15 тамызда дауыл Бермудадан оңтүстікке қарай 120 шақырымдай жерден өтті, ал жотаның дамуы Феликске Солтүстік Каролинаға қарай траекториясын жалғастыруға мүмкіндік береді деп күтілді. 16 тамыздың таңында көз анық байқалды, бірақ бірнеше сағаттан кейін оның анықтығы азайды, және NHC «Феликс» дауылын тропикалық дауылға дейін төмендетуге дайын болды. Жотаның үзілуі «Феликске» солтүстікке бұрылуға мүмкіндік берді, нәтижесінде ол Outer Banks-тан шығысқа қарай 250 шақырымға жуық орналасты. Осы кезде жүйе минималды дауыл күйінде қалды, диаметрі шамамен 95-130 км болатын үлкен көзін сақтап, бірақ салқын ауаның әсерінен конвекция әлсіз болды. «Феликс» дауылын шығысқа, содан кейін солтүстік-шығысқа бұрған сулы тоғау оны солтүстікке айналдырғаннан кейін, дауыл оңтүстік-шығысқа бұрылып, Бермудадан солтүстік-батысқа қарай кішкентай айналым жасады. 20 тамызда «Феликс» тоғыз күн ішінде алғаш рет дауыл қарқынынан төмендеді, себебі судың температурасы төмендеді және желдің күшеюі байқалды. Содан кейін тағы бір сулы тоғау дауылды солтүстік-шығысқа қарай жылжытты. 22 тамызда Ньюфаундлендтен шығысқа қарай ұшып бара жатқан «Феликс» дауылы тропиктік емес дауылға айналды. Қалдықтары солтүстік-шығысқа қарай жылжуын жалғастырып, 25 тамызда Ұлыбританияның солтүстігінен өтті. Дауылдан кейін эвакуация туралы бұйрықтар алынып тасталды және баспаналар жабылды. Туризмнен түскен табыстың жоғалуы тек Currituck округінде 1,2 миллион долларға бағаланды. Вирджиния штатындағы Вирджиния Бич қаласындағы кейбір адамдар да өз еріктерімен эвакуацияланды. АҚШ Әскери-теңіз күштері кемелерді Норфолк әскери-теңіз базасынан ашық суларға жылжытты, жағалаудағы нысандарға жоғары толқындардан зиян келтірмеу үшін. Содан кейін Вирджиния штатының губернаторы Джордж Аллен дауылдың қаупіне байланысты төтенше жағдай жариялады.

Әсері

Феликс құрлыққа шықпаса да, оның кең айналымы Атлант мұхитының батысындағы үлкен толқындарды тудырды. Пуэрто-Рикода толқындар Катаньода шағын жағалау су тасқынына себеп болды. Сонымен қатар, дауыл бірнеше балық аулау қайықтарын қиратты және аралдың оңтүстік жағалауындағы қонақүйлерге зақым келтірді, онда ұзаққа созылған үлкен толқындар айтарлықтай жағалау эрозиясына әкелді. Сент-Дэвид аралын материкпен байланыстыратын жолға зақым келді, бұл Бермудада шамамен 2,5 миллион долларлық шығынға әкелді. Дауылдың өтуі Бермуданың тәуелсіздігіне қатысты жоспарланған дауыс беруді кейінге шегерді. Солтүстік Каролинаның кейбір аймақтарында дауыл құмның орын ауысуына байланысты жағажайлардың ауданын ұлғайтты, соның ішінде Лонг-Бич 5 футқа (2 метрге) өсті. Оутер-Банкс және Вирджиния жағалауларындағы жағажайлар бірнеше күнге жабылды. Вирджиниядағы Ұлттық ауа-райы қызметі дауылдың әсерін «күшті солтүстік-шығыс дауылына» теңеді, ал Вирджинияның оңтүстік-шығысында зақым аз болды. Дауылдан кейінгі айларда Оутер-Банкс бойындағы жағажайлар эрозияға ұшыраған жағалауларды қалпына келтіру үшін толықтырылды. Нью-Йорктегі Фаер-Айлендте толқындар екі үйді шайып кетті. Род-Айлендте Саконнет өзені бойындағы қайық толқындармен аударылып, бір жолаушы қаза тапты. Массачусетс штатындағы Мартас-Виньярдта толқындар 15 футқа (5 метрге) жетті және штаттың бірнеше жағажайлары жабылды. Мэн штатындағы Бейли аралында әйел толқынмен сүйіріліп кетіп, құтқаруға мұқтаж болды, ол гипотермияға шалдығып, кесіктерден жарақат алды. Штатта екі лобстер қайығы батып, біреуін құтқару қажет болды, ал екіншісі жағаға жүзіп өтті. Қайықтарға келтірілген зиян 75 000 долларды құрады (1995 жылғы АҚШ доллары). Феликс АҚШ-тың шығыс жағалауында айналып өтетін кезінде, күн ашық күні Нова-Скотия жағалауында 26 фут (8 метр) биіктіктегі толқындарды тудырды. Жағажайлар жабылды. Ньюфаундленд жағалауындағы буйлар 49 фут (15 метр) биіктіктегі толқындарды тіркеді, ал жағалаудан алыс жердегі буйлар 82 фут (27,5 метр) биіктіктегі толқындарды тіркеді. Дауылдың сыртқы жаңбырлы аймақтарынан аз жауын-шашын жауды, Ньюфаундлендтің солтүстігінде шамамен 3,43 мм (87 мм) жауын шашын болды. Шотландиядағы Кейтнесс маңында Феликс қалдықтарынан туған толқындар эксперименталды толқын энергия станциясын суға батырып, жүйеге бұрынғы толқындар келтірген зақымды одан әрі күшейтті.