Кіріспе

Линда Стоун, технология жазушысы және кеңесші, 1998 жылы адамның назарын үнемі бөлудің қазіргі заманғы бейімделу мінез-құлқын сипаттау үшін «үнемі ішінара назар» терминін енгізді. Стоун бұл үнемі ішінара назардың көп тапсырмалылықтан ерекшеленетінін нақтылады. Егер көп тапсырмалылық өнімділік пен тиімділікке саналы ұмтылыспен туындаса, «үнемі ішінара назар» тек «желідегі тірі түйін болуға деген құштарлықпен» жүретін автоматты процесс болып табылады және бұл шамадан тыс тітіркендіруге және қанағатсыздыққа әкеледі. Стоунның зерттеулері негізінен АҚШ-тағы мысалдарға бағытталған, бірақ ол былай деді: «Біздің бәріміз бір уақытта назардың бір дәуірінде болуымыз міндетті емес. Керісінше, біз өзімізді ағынмен сезінуіміз мүмкін: идеалға тартылу, идеалды шектен тыс білдіру, күтпеген және жағымсыз салдарларды бастан өткеру, содан кейін жаңа идеалды тудырып, іске қосу және бұрынғысының ең жақсыларын интеграциялау».

Нейрокогнитивті әсері

Тапсырмаларды жылдам ауыстыру жұмыс жадының сыйымдылығын төмендетіп, оқу тапсырмаларын нашар орындауға себеп болады. Жұмыс жады сыйымдылығының төмендеуі салдарынан назар аудару қиындап, оқуда қиындықтар туындайды. Ұдайы ішінара назар аударумен айналысатын адамдарда танымдық икемділік нашарлап, шығармашылық ойлау қабілеті төмендейді. Бұл жаңа ақпаратқа жауап ретінде көзқарас аудару немесе перспективаны өзгерту қиындықтарына алып келеді. Бұл жағдайдың созылмалы болуы мидың нейропластикалық қабілетін шектеуі және уақыт өте келе танымдық функцияларды әлсіретуі мүмкін.

Шешім қабылдауға әсері

Үнемі жартылай назар аудару адамдардың үнемі ақпаратқа қол жеткізуіне себеп болады. Егер көп тапсырмамен айналысудан туындаған артық ақпаратты өңдеу кезінде когнитивтік ресурстар таусылса, адамдар көбінесе жақсырақ болмаған қауіпсіз нұсқаларды таңдайды. Ақпараттың шамадан тыс болуы таңдауларды сыни түрде бағалау қабілетін төмендеткендіктен, үнемі жартылай назар аудару адамдарды бірнеше тапсырмаға назар аударуға қарағанда тәуекелден қашуға бейімдетеді. Біздің нашар бағалауымыздан туындайтын белгісіздік бізді қауіпсіз таңдау жасауға итермелейді. Осылайша, үнемі жартылай назар аудару себепті адамның объективтілігі шешім қабылдау кезінде бұзылады.

Ынтымақтастыққа әсер ету

Қарым-қатынас орнату үшін командалық жұмыс пен байланыс қажет. Белсенді тыңдаудың азаюы түсініспеушіліктерге, дұрыс түсінбеушіліктерге және байланысқа кедергілер тудыруы мүмкін. Зерттеулер көрсеткендей, көп нәрсені бірден істейтін студенттер тыңдауды түсіну тестілерінде айтарлықтай төмен нәтиже көрсеткен. Зерттеулер команда мүшелерінің үнемі жартылай назар аударуы команданың тиімділігі мен қанағаттану деңгейінің төмендеуімен байланысты екенін анықтады. Осылайша, бұл сенімді құруға және командада тиімді жұмыс істеуге кедергі келтіреді. Ұдайы жартылай назар аудару, көңіл көшіп, шаршаудың нәтижесінде командадағы ашушаңдыққа және шыдамсыздыққа әкеледі.

Жұмыс орнындағы өнімділік

Жұмыс орнындағы үнемі шала назар мен өнімділік арасында кері байланыс байқалды. Шашыраңқы назардың салдарынан терең ойлау процесінің бұзылуы ұсақ-түйектерді жіберіп алуға, қателіктердің көбеюіне және жұмысты аяқтау уақытының ұзаруына алып келеді. Ұдайы шала назардың тағы бір салдары – нәрсені қалып қою қорқынышы (FOMO), ол күтілетін жұмыс уақытынан тыс жұмыс істеуге итермелейді, нәтижесінде жеке өзін қалпына келтіру уақыты азаяды және ұйқы нашарлайды. Бұл жағдай нашар қалпына келу мен ұйқы жетіспеуіне байланысты назарды шоғырландыру қиындықтарын күшейтетін циклге әкеледі.

Жеке басының әл-ауқатына әсері

Бірнеше ақпарат ағыны мен тапсырмаларға назардың бөлінуі жұмыскерлердің стрессіне және жұмыс пен жеке өмір арасындағы теңгерімнің бұзылуына әкеледі. Кәсіби ортада үнемі қолжетімді болу қажеттілігінің артуы кәсіби және жеке өмір шеңберлерін ажыратуды қиындатады. Бұл жиі және күшті шаршауға (күйіп кетуге) соқтырады және психикалық және физикалық денсаулыққа әсер етеді. Үнемі байланыста болудың тудырған қысымы стресске ұшыратады. Ақпарат немесе тапсырмалармен үнемі алаңдатылатын адамдардың кортизол деңгейі жоғары болған. Үнемі жартылай назар аударуға бейім адамдар теріс эмоцияларын бақылауда қиындыққа тап болып, көңілі толу мен шаршау сезімдерін бастан өткерді. Үнемі жартылай назар аудару мен жоғары деңгейдегі мазасыздық және депрессия арасында байланыс байқалады. Үнемі жартылай назар аудару жағымсыз айналымға (вициозды циклге) алып келеді. Үнемі алаңдатуларды жоюға және назарды шоғырландыруға тырысу танымдық шаршауға және жұмыс ортасындағы бақылау сезімінің төмендеуіне себеп болады. Жұмыстағы өзінің нәтижелеріне қанағаттанбау сезімі, нашар өнімділікпен қатар, осы айналымды жалғастырады.

Тұрақты ішінара назар аударудың әсерін азайту стратегиясы

Тапсырмаларды жиі ауыстырумен күресу және өнімділікті арттыру үшін уақытты блоктау әдісі қолданылады. Тапсырмаларға белгілі бір уақыт бөлу арқылы жалпы өнімділіктің жоғарылауы және тапсырмаларды ауыстырудың азаюы дәлелденген. Помидоро техникасын пайдалану, яғни уақытты жоспарлап, алаңдатушы факторларсыз жұмыс істеу, тапсырмаларға үздіксіз назар аударуға көмектеседі. Цифрлық детокс стрестің айтарлықтай төмендеуіне және әл-ауқаттың жақсаруына ықпал етеді, себебі ол адамды цифрлық алаңдатушы факторлардан арылтып, осыған байланысты туындайтын ақыл-ой жүктемесін азайтады. Зерттеулер көрсеткендей, саналылық қолданбаларын және медитацияны қолдану назарды ұзақ сақтауға мүмкіндік береді. Сондықтан, басшылық медитация және хабарламаларды тоқтату мүмкіндігін ұсынатын қолданбаларды пайдалану шолу әдеттерін жақсартуға және нәтижесінде назарды шоғырландыруға көмектеседі. Ұйымдар қолданушы интерфейсінің дизайнын оңтайландыру арқылы қолданушының назарын арттыра алады, мысалы, әлеуметтік желілердегі белгілі бір вкладкаларды пайдалануды шектеу. Сонымен қатар, әлеуметтік байланысты ынталандыру және стрессті азайту үшін алаңдатушы факторларсыз арнайы аймақтар құру тереңірек назар шоғырлануға әкеледі.

Қосымша зерттеулер

Көңілді жақсарту үшін когнитивтік жаттығулар мен назарды бақылауға арналған жаттығулар жасалып жатыр. Ұдайы бөлінген назарға қарсы ұсынылған шешімдердің көпшілігі мәселенің өзін шешудің орнына оның салдарына әсер етеді. Миды жаттықтыру ойындары когнитивтік бақылауды арттыру және сыртқы ынталандырғыштарға бейімділікті азайтуда үміттендіретін нәтижелер көрсетті. Медиа кеңістігінің қарқынды өзгеруіне байланысты назардың фрагментациясы деңгейі үздіксіз дамиды, бұл Ұдайы бөлінген назарды азайту үшін күшейтілген интенсивті шешімдерді қажет етеді. Болашақ зерттеулер назарды күшейту құралдарын кеңейтуге, сондай-ақ Ұдайы бөлінген назардың генетикалық және физиологиялық аспектілеріне бағытталған болады.