Кіріспе

1956 жылы Джордж Миллер жұмыс жадының сыйымдылығы туралы психологиялық мақала жазды. "Жеті, плюс немесе минус екі: ақпаратты өңдеу қабілетіміздің шектеулері" – психологиядағы ең көп сілтеме жасалған мақалалардың бірі. Оны Гарвард университетінің психология кафедрасының когнитивтік психологы Джордж А. Миллер жазды және 1956 жылы «Психологиялық шолу» журналында жариялады. Ол көбінесе адамның қысқа мерзімдік жадында сақтай алатын объектілер саны 7 ± 2 екенін көрсетеді. Бұл кейде Миллер заңы деп аталады.

Миллер мақаласы

Бұл мақалада Миллер бір өлшемді абсолютті үкімнің шектері мен қысқа мерзімді есте сақтаудың шектері арасындағы сәйкестік туралы талқылады. Бір өлшемді абсолютті үкім міндетінде, адамға бір өлшемде өзгеретін бірнеше стимулдар ұсынылады (мысалы, тек қана биіктігімен өзгешеленетін 10 түрлі дыбыс) және әр стимулға бұрын үйренген сәйкес жауап береді. Нәтижелер бес немесе алты стимулға дейін жоғары дәлдікпен байқалады, бірақ стимулдардың саны артқан сайын төмендейді. Бұл міндетті ақпарат беру ретінде қарастыруға болады: кіріс n мүмкін стимулдың біреуінен тұрады, ал шығыс n жауаптың біреуінен тұрады. Кірістегі ақпарат мөлшері таңдалған стимулға жету үшін қабылдануы тиіс екілік шешімдердің санымен анықталады, және жауап үшін де осы принцип қолданылады. Сондықтан, адамның бір өлшемді абсолютті үкімдегі ең жоғары өнімділігі шамамен 2-3 бит ақпаратты қамтитын ақпараттық канал сыйымдылығы ретінде сипатталуы мүмкін, бұл төрттен сегізке дейінгі нұсқауларды ажырату қабілетіне сәйкес келеді. Миллер талқылаған екінші танымдық шектеу – есте сақтау көлемі. Есте сақтау көлемі – адамның презентациядан кейін 50% жағдайларда дұрыс ретімен қайталап айта алатын ең ұзын элементтер тізімі (мысалы, сандар, әріптер, сөздер). Миллер жас ересектердің есте сақтау көлемінің шамамен жеті элементке тең екенін анықтады. Ол есте сақтау көлемінің әртүрлі ақпарат көлеміне ие стимулдар үшін шамамен бірдей екенін байқады – мысалы, екілік цифрлардың әрқайсысы 1 бит ақпаратты қамтиса, ондық цифрлардың әрқайсысы 3,32 бит, ал сөздер шамамен 10 бит ақпаратты қамтиды. Миллер есте сақтау көлемінің биттермен емес, «бөліктермен» шектелетініне келіп, бөліктерді ұсынылған материалдағы адам танитын ең үлкен мағыналы бірлік ретінде анықтады. Осылайша, бөлік ретінде есептелетін нәрсе сынақтан өтетін адамның біліміне байланысты. Мысалы, тілді білетін адам үшін сөз бір бөлік болса, тілді білмейтін адам үшін сөз фонетикалық сегменттердің жиынтығы ретінде көптеген бөліктерден тұруы мүмкін. Миллер бір өлшемді абсолютті үкімнің және қысқа мерзімді есте сақтаудың шектері арасындағы сәйкестіктің кездейсоқтық екенін мойындады, себебі тек бірінші шек ғана ақпараттық теориялық тұрғыдан сипатталуы мүмкін (яғни, шамамен тұрақты бит саны ретінде). Сондықтан жеті санының ешқандай «сиқырлы» күші жоқ, және Миллер бұл өрнекті тек риторикалық мақсатта қолданды. Дегенмен, «сиқырлы жеті» идеясы адам таным қабілетінің шектері туралы көптеген, әрі қатаң, әрі одан аз қатаң теорияларды тудырды. Жеті саны пайдалы эвристика болып табылады, ол бізге одан ұзын тізімдерді бір мезгілде есте сақтау және өңдеудің қиын екенін еске салады.

"Сүкірлік саны 7" және жұмыс жадының сыйымдылығы

Кейінгі зерттеулер қысқа мерзімді және жұмыс есінің қабілетін көрсетті, жадтың ұзақтығы бірнеше бөлікпен өлшенгенімен де тұрақты емес. Адамның презентациядан кейін бірден еске ала алатын бөліктердің саны қолданылатын бөліктердің санатына байланысты (мысалы, сандар үшін шамамен жеті, әріптер үшін алты, сөздер үшін бес), тіпті санаттағы бөліктердің ерекшеліктеріне де байланысты. Мидың қысқа мерзімді жады ақпаратты оңай еске алу үшін ақпарат топтарын қолжетімді ұстау әдісі ретінде бөліктеп жазуды пайдаланады. Бұл әдіс ең жақсы нәтиже береді, өйткені бұл белгілер адамға бұрыннан таныс – жаңа ақпаратты ұзақ мерзімді есте сақтауда жақсы жатталған белгіге қосу арқылы. Бұл бөліктер ақпаратты қажетті деректерге бөлуге болатындай етіп сақталуы керек. Сақтау қабілеті сақталатын ақпаратқа байланысты. Мысалы, ұзын сөздердің ұзақтығы қысқа сөздерге қарағанда төмен. Жалпы, ауызша мазмұнның (сандар, әріптер, сөздер және т.б.) жад ұзақтығы мазмұнды дауыстап айтуға кеткен уақытқа байланысты. Сондықтан кейбір зерттеушілер қысқа мерзімді есте сақтаудың шектеулі қабілеті сөздік материал үшін "сыйлы сан" емес, "сыйлы сиқыр", яғни уақыт аралығы деп санайды. Бадделей бұл тұжырымды өзінің жұмыс есі моделінің бір компоненті – фонологиялық циклдың шамамен 2 секунд дыбысты сақтай алатыны туралы болжам жасау үшін пайдаланды. Алайда, қысқа мерзімді есте сақтаудың шегін тұрақты "сыйлы сиқыр" деп сипаттау да оңай емес, өйткені жад ұзақтығы сөйлеу ұзақтығынан басқа факторларға да байланысты. Мысалы, ұзақтық мазмұнның лексикалық статусына байланысты (яғни, мазмұн адамға белгілі сөздер ме, жоқ па). Бірнеше басқа факторлар да адамның өлшенген ұзақтығына әсер етеді, сондықтан қысқа мерзімді немесе жұмыс есінің сыйымдылығын бірнеше бөлікке дейін анықтау қиын. Дегенмен, Коуэн жұмыс есінің жас ересектерде шамамен төрт бөлікке жететінін (балалар мен қарт адамдарда аз) ұсынды. Тарноу классикалық экспериментте Мёрдоктың 4 элементтік буферін қолдайтын дәлелдерге қарамастан, мұндай дәлелдің жоқтығын және сондықтан "сыйлы сан", кем дегенде Мёрдок эксперименті бойынша, 1-ге тең екенін анықтады. Қысқа мерзімді есте сақтау қабілеті туралы басқа да танымал теориялар сыйымдылықты белгілі бір элементтер санымен өлшеуге қарсы тұрады.

Басқа когнитивтік сандық шектер

Коуэн сонымен қатар танымның басқа да бірқатар шектерін атап өтті, олар "сиқырлы сан төрт" дегенге нұсқайды. Тіпті төрт топтама да жоғары баға екенін көрсететін деректер бар: Лондонның Брунел университетіндегі Гобет пен Кларксон тәжірибе жасап, жадты қайтару шарттарының жартысынан астамы шамамен екі топтама ғана бергенін анықтады. Зерттеулер сондай-ақ, қысқа мерзімді жадта сақталатын топтамалардың санынан гөрі олардың мөлшері адамдардың жад қабілетін жақсартатынын көрсетіп тұр.