Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Стресс пен өнімділік арасындағы байланыс
Relationship between stress and performance
Еркес-Додсон заңы – бұл 1908 жылы психологтар Роберт М. Еркес және Джон Диллингхэм Додсон жасаған, ояну мен өнімділік арасындағы эмпирикалық қатынас. Бұл заңға сәйкес, физиологиялық немесе психикалық ояну өнімділікті арттырады, бірақ тек белгілі бір шекке дейін. Ояну деңгейі тым жоғары болғанда, өнімділік төмендейді. Бұл процесс көбінесе қоңырау пішіндес қисық түрінде бейнеленеді, ол ояну деңгейі жоғарылағанда көтеріліп, содан кейін төмендейді. Алғашқы мақала (жапон үй тышқаны туралы зерттеу, "билейтін тышқан" деп сипатталған) келесі жарты ғасыр ішінде он рет ғана сілтеме жасалды, бірақ сілтеме жасайтын мақалалардың төртеуі осы нәтижелерді психологиялық "заң" ретінде сипаттады.
The Yerkes–Dodson law is an empirical relationship between arousal and performance, originally developed by psychologists Robert M. Yerkes and John Dillingham Dodson in 1908. The law dictates that performance increases with physiological or mental arousal, but only up to a point. When levels of arousal become too high, performance decreases. The process is often illustrated graphically as a bell shaped curve which increases and then decreases with higher levels of arousal. The original paper (a study of the Japanese house mouse, described as the "dancing mouse") was only referenced ten times over the next half century, yet in four of the citing articles, these findings were described as a psychological "law".
Қатты қозу деңгейі
Зерттеушілер әр түрлі тапсырмалар оңтайлы орындалу үшін әртүрлі деңгейдегі белсенділік талап ететінін анықтады. Мысалы, қиын немесе зихи талап ететін тапсырмалар төменгі деңгейдегі белсенділікті қажет етуі мүмкін (концентрацияны жеңілдету үшін), ал төзімділік немесе жабырқаулықты талап ететін тапсырмалар жоғары деңгейдегі белсенділікпен (мотивацияны арттыру үшін) жақсы орындалуы мүмкін. Тапсырмалардың өзгешелігіне байланысты қисықтың пішіні әртүрлі болуы мүмкін. Қарапайым немесе жақсы меңгерілген тапсырмалар үшін байланыс монотонды болады және белсенділік артаған сайын өнімділік жақсарады. Күрделі, бейтаныс немесе қиын тапсырмалар үшін белсенділік пен өнімділік арасындағы байланыс белгілі бір нүктеден кейін өзгеріп, белсенділік артаған сайын өнімділік төмендейді. Тапсырманың қиындығының әсері Еркес-Додсон заңы ванна тәрізді қисық сияқты екі бөлек факторға жіктелуі мүмкін деген гипотезаға алып келді. Кері U-дың жоғары бөлігі белсенділіктің күшейткіш әсері ретінде қарастырылуы мүмкін. Төменгі бөлігі белсенділіктің (немесе стрестің) назар (мысалы, "тоннельдік көру"), жад және мәселе шешу сияқты когнитивтік процестерге теріс әсерінен туындайды. Еркес пен Додсон ұсынған корреляцияның бар екенін көрсететін зерттеулер жүргізілді (мысалы, Броадхерст (1959), Даффи (1957) және Андерсон және авторлар (1988)), бірақ осы корреляцияның себебі әлі толыққанды анықталған жоқ (Андерсон, Ревелл және Линч, 1989).
Researchers have found that different tasks require different levels of arousal for optimal performance. For example, difficult or intellectually demanding tasks may require a lower level of arousal (to facilitate concentration), whereas tasks demanding stamina or persistence may be performed better with higher levels of arousal (to increase motivation). Because of task differences, the shape of the curve can be highly variable. For simple or well learned tasks, the relationship is monotonic, and performance improves as arousal increases. For complex, unfamiliar, or difficult tasks, the relationship between arousal and performance reverses after a point, and performance thereafter declines as arousal increases. The effect of task difficulty led to the hypothesis that the Yerkes–Dodson Law can be decomposed into two distinct factors as in a bathtub curve. The upward part of the inverted U can be thought of as the energizing effect of arousal. The downward part is caused by negative effects of arousal (or stress) on cognitive processes like attention (e. g., "tunnel vision"), memory, and problem solving. There has been research indicating that the correlation suggested by Yerkes and Dodson exists (such as that of Broadhurst (1959), Duffy (1957), and Anderson et al (1988)), but a cause of the correlation has not yet successfully been established (Anderson, Revelle, & Lynch, 1989).
Балама үлгілер
Басқа ояну теориялары мен модельдері Хебб немесе Йеркс-Додсон қисығын мойындамайды. Көп қолдауға ие болған оптималды ағын теориясы ояну мен дағды деңгейінің үйлесімділігін одан да күрделірек түсіндіреді. Кері теория Йеркс-Додсон заңына тікелей қарсы келеді, психиканың гомеостаз емес, бистабильдік принципімен жұмыс істейтінін көрсетеді.
Other theories and models of arousal do not affirm the Hebb or Yerkes Dodson curve. The widely supported theory of optimal flow presents a less simplistic understanding of arousal and skill level match. Reversal theory actively opposes the Yerkes Dodson law by demonstrating how the psyche operates on the principle bistability rather than homeostasis.