Кіріспе

Психологияда, литвалық совет психологы Блюма Зейгарник есімімен аталатын Зейгарник эффектісі, тоқтатылған қызмет жақсырақ есіге түсуі мүмкін. Бұл эффект адамдардың аяқталмаған немесе тоқтатылған тапсырмаларды аяқталғандарына қарағанда жақсы есте сақтайтынын көрсетеді. Гештальт психологиясында Зейгарник эффектісі Гештальт құбылыстарының жалпылама болуын көрсету үшін пайдаланылды: бұл құбылыстар тек қабылдау эффектілері ғана емес, сонымен қатар танымда да кездеседі. Зейгарник эффектісін Овсианкина эффектісімен шатастырмау керек. Мария Овсианкина, Зейгарниктің әріптесі, тапсырманы үзудің келесі мүмкіндікте оны қайта бастауға бейімділікке тигізетін әсерін зерттеді.

Шолу

Литвалық кеңес психологы Блюма Зейгарник бұл құбылысты алғаш рет профессор, гештальт психологы Курт Левиннің бір официанттың әлі төленбеген тапсырыстарды жақсырақ еске түсіретінін байқағаннан кейін зерттеді. Бірақ, тапсырма аяқталғаннан кейін – барлығы төлегеннен кейін – официант тапсырыстар туралы басқа да егжей-тегжейлерді еске түсіре алмады. Зейгарник содан кейін осы құбылыстың жатқан негіздерін анықтау үшін бірқатар тәжірибелер жүргізді. Зерттеу есебі 1927 жылы "Психологиялық зерттеулер" журналында жарияланды. Жақсырақ есте сақтауды Левиннің өріс теориясы тұрғысынан қарастырып түсіндіруге болады: басталып кеткен тапсырма сол тапсырмаға тән кернеуді тудырады, бұл тиісті мазмұнның танымдық қолжетімділігін арттырады. Тапсырма аяқталғаннан кейін кернеу басылады, бірақ егер тапсырма үзіліске ұшыраса, ол сақталады. Ұдайы кернеу арқылы мазмұн оңай қолжетімді болады және оны есте сақтау оңайлатылады. Зейгарник эффектін Овсианкина эффектісімен шатастыруға болмайды. Мария Овсианкина, Зейгарниктің әріптесі, тапсырманы үзудің келесі мүмкіндікте тапсырманы қайта бастауға бейімділікке тигізетін әсерін зерттеді.

Қатты ереже

Спорт журналисі Мэтт Мур Зейгарник эффектісі Ұлттық баскетбол лигасының (NBA) қарсыласы жақын келген сайын допты кездейсоқ лақтыра беретін ойыншыға еркін лақтыру мүмкіндігін беруге байланысты кең таралған сынды түсіндіруге болады деп санайды. Әрбір бұзушылықтан кейін ойын тоқтатылады. Мұндай әрекеттің қайталануы осы амалға қарсы когнитивтік қиылық тудырады. Осы сын нәтижесінде осы әрекетті жазалайтын ереже өзгертілді, ол ең көп пайдаланған ойыншысы Джеймс Харденнің атымен аталған "Харден ережесі" деп белгіленді.

Сын

Эффектінің сенімділігі қандай да бір даудың тууына себеп болды. Кейіннен басқа елдерде Зейгарник экспериментін қайталауға тырысқан бірнеше зерттеулер "аяқталған" және "аяқталмаған" (үзілген) тапсырмаларды еске түсіруде айтарлықтай ешқандай айырмашылық таба алмады, мысалы, Ван Берген (1968).

Бағдарламалық жасақтама

Зейгарник эффектісі кейбір SaaS (Бағдарламалық қамтамасыз ету қызметі) жүйелерінде пайдаланушыларды жылдам әрі тиімді үйлестіру үшін қолданылады. Әдетте, ол пайдаланушылардың өзара әрекеттесуін ойынландыру арқылы іске асырылады. Мысалдар:

Тапсырманы аяқтауға қаншалықты жақын екенін пайдаланушыларға хабарлайтын прогресс көрсеткіштері. Мысалы, пайдаланушылар "Профиліңіз 64% толық" деген хабарламаны көргенде, барлық қажетті мәліметтерді енгізуге бірнеше минут жұмсауы мүмкін. Нақты қадамдардан тұратын үйлестіру процесін көрсету үшін тізімдер.

Зейгәрник

300-314 бб. У. Д. Эллис (ред.), Гестальттық психологияның дереккөздері, Лондон: Кеган Пол, Тренч, Трубнер және компания.

Басқалар

Бёрк В. В., "Ұйымның дамуы және өзгерістер саласындағы көзқарас: Зейгарник эффектісі", Қолданбалы мінез-құлық ғылымы журналы, 47-том, № 2, (маусым 2011), 143–167 бб. Мазур, Елена, "Зейгарник эффектісі және гештальт-терапиядағы аяқталмаған істер тұжырымдамасы", Британдық гештальт журналы, 5-том, № 1, (1996), 18–23 бб. Ояма, Йосинори, Манало, Эммануэль және Накатан, Йосихиде (2018), "Хемингуэй эффектісі: міндетті аяқтамау мотивацияға қалай оң әсер ете алады", Ойлау дағдылары мен шығармашылық. doi=10.1016/j.tsc.2018.01.001 Савицкий, К., Медвек, В. Х. және Гиллович, Т., "Еске алу және өкініш: Зейгарник эффектісі және өкінішті әрекеттер мен әрекетсіздіктің танымдық қолжетімділігі", Тұлға және әлеуметтік психология бюллетені, 23-том, № 3, (наурыз 1997), 248–257 бб. doi=10.1177/0146167297233004 Syrek, C. J., Weigelt, O., Peifer, C. және Antoni, C. H., "Зейгарниктің ұйықсаз түндері: апта соңында аяқталмаған міндеттер жұмыскерлердің демалыс күндері ұйықтауына қалай кедеріл келтіреді", Еңбек психологиясы журналы, 22-том, № 2, (сәуір 2017), 225–238 бб. Ван Берген, Энни, Міндетті үзу, Солтүстік Голландия, (Амстердам), 1968. Вайнер, Б., Джонсон, П. Б. және Мехрабиан, А., "Жетістікке ұмтылыс және толық емес және аяқталған емтихан сұрақтарын еске түсіру", Білім беру психологиясы журналы, 59-том, № 3, (маусым 1968), 181–185 бб.