Кіріспе
Көңіл шоғырландырып, алаңдамай тұруға кеткен уақыт – Боб Остертаг, Фред Фрит және Джон Зорнның альбомы. Алаңдаушылық – назардың бақылаусыз түрде басқа бір іс-әрекетке немесе сезімге бұрылуы. Назарды дамыту білім берудің маңызды бөлігі болып саналады, әсіресе оқушыларды ұзақ уақыт бойы бір тақырыпқа назар аударуға, соның ішінде тыңдау және талдау дағдыларын жетілдіруге үйретуде.
the album by Bob Ostertag, Fred Frith and John Zorn
Attention span is the amount of time spent concentrating on a task before becoming distracted. Distractibility occurs when attention is uncontrollably diverted to another activity or sensation. Attention training is said to be part of education, particularly in the way students are trained to remain focused on a topic of discussion for extended periods, developing listening and analytical skills in the process.
Жасы бойынша
Адамның зейін аударының шамамен мөлшерін өлшеу, зейіннің не үшін қолданылатынына байланысты. "Ұқыпсыз зейін" және "таңдамалы тұрақты зейін" терминдері қысқа мерзімді және шоғырланған зейін аражігін ажырату үшін қолданылады. Ұқыпсыз зейін – бұл назарды уақытша аударатын немесе алаңдататын стимулға берілген қысқа мерзімді жауап. Зерттеушілер адамның ұқыпсыз зейінінің нақты мөлшері туралы келіспейді, ал таңдамалы тұрақты зейін, сондай-ақ шоғырланған зейін деп те аталады, бұл уақыт өте келе тапсырмада тұрақты нәтижелер беретін зейін деңгейі. Денсау жасөспірімдер мен ересектердің зейін аудару қабілеті 5 сағатқа дейін жетеді. Бұл мүмкін, себебі адамдар бір нәрсеге қайта-қайта назар аударуды таңдай алады. Тапсырманы орындауға кеткен уақытты өлшеу үшін сынақта қолданылатын іс-әрекет түрі нәтижелерге әсер етеді, өйткені адамдар көңіл көтеретін немесе ішкі мотивация беретін нәрсені істегенде әдетте ұзақ уақыт зейін қоя алады. Сондай-ақ, егер адам тапсырманы оңай орындай алса, оны орындау қиындыққа ұшыраған адамға немесе тапсырманы жаңа ғана үйреніп жатқан адамға қарағанда зейін артады. Шаршау, аштық, шу және эмоционалдық стресс тапсырмаға жұмсалатын уақытты азайтады. 10 жастан 70 жасқа дейінгі 10 430 ер және әйел қатысқан зерттеуде өмір бойы тұрақты зейін қабілеті байқалды. Зерттеуге қатысушылар жеті ай бойы деректер жинаған когнитивтік тестілеу веб-сайтын пайдалануды талап етті. Зерттеуден алынған деректер зейін аудару қабілетінің бір ғана сызықтық теңдеу емес екенін көрсетті; 15 жаста зейінге қатысты қабілеттердің өзгешеленетіні тіркелді. Зерттеу барысында жиналған деректер адамда зейін 40 жасқа дейін ең жоғары деңгейде болады, ал есейген сайын біртіндеп төмендейді.
Өлшем
Көңіл аудару ұзақтығын бағалау үшін әртүрлі халықтарда және әртүрлі кезеңдерде көптеген түрлі тесттер қолданылған. Кейбір тесттер қысқа мерзімді, шоғырланған назар қабілеттерін өлшейді (әдетте АДҚС-тан (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) зардап шегетін адамдарда бұл көрсеткіш қалыпты деңгейден төмен болады), ал басқалары тест тапсырушының қаншалықты оңай алаңдап бақатынын көрсетеді (әдетте АДҚС-тан зардап шегетін адамдарда маңызды мәселе). ДеГангидің нәрестелердегі назар сынағы (TAI) және Балалар үшін Векслер интеллект шкаласы IV (WISC IV) сияқты тесттер, әдетте, сұхбаттасулар мен байқаулар жеткіліксіз болған жағдайда, жас балалардың назарға қатысты мәселелерін бағалау үшін қолданылады. Кейбір сарапшылар үздіксіз өнімділік тестісі және Портеус лабиринті тестісі сияқты ескі тесттерді қабылдамайды. 2600 балаға қатысты жүргізілген бір зерттеуде, екі жасқа толған кезде теледидар көрудің, жеті жаста назарсыздану, импульсивтілік, ұйымдастыру қабілетінің жоқтығы және алаңдаушылық сияқты назар мәселелерімен байланысты екені анықталды. Бұл корреляциялық зерттеуде теледидар көру балалардың назар мәселелерін күшейте ме, әлде табиғи түрде назарсыздануға бейім балалар жас кезінде теледидардың ынталандыруына көбірек тартыла ма, немесе осы нәтижемен байланысты ата-аналық дағдылар сияқты басқа факторлар бар екені нақты көрсетілмеген. Балалардың мектепке дейінгі кезеңдегі назар тұрақтылығы мен оқу жетістіктері арасындағы байланысты зерттеген тағы бір зерттеуде, 4 жастағы балалардың назар тұрақтылығы 7 жастағы жетістік деңгейін ескере отырып, 21 жаста математика мен оқу бойынша жетістіктерін болжады, сондай-ақ баланың қабылдану статусы, сөздік қоры, жынысы және анасының білім деңгейі де ескерілді. Мысалы, мектепке дайындықсыз, назар аудара алмаған, нұсқауларды есте сақтай алмаған және өзін-өзі бақылай алмаған балалар бастауыш мектепте және жоғары сыныптарда қиындықтарға тап болады. 10 000 балаға (8-11 жас аралығындағы) қатысты тағы бір зерттеуде, мектеп күні бойы назар аударудың өзгеруі байқалды, кешке назар деңгейі жоғары, ал таңертең төмен болды. Зерттеу сондай-ақ екі күндік демалыстан кейін оқушылардың білімі мен өнімділігі артатынын, ал жазғы демалыстан кейін олардың күрт төмендегенін көрсетті.